Ödeme Emri Nedir ve Tebliğ Alındığında Ne Yapılmalıdır?

Ödeme emri, borçludan alacağı tahsil etmek amacıyla icra müdürlüğü tarafından düzenlenen ve borçluya borcu ödeme ya da borca itiraz etme seçeneklerini tanıyan resmi bir belgedir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında düzenlenen bu süreçte icra müdürü, takip talebinin kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emrini düzenler; talebin kabul edilmemesi halinde ise verilen karar tutanağa yazılır. Borcun yasal dayanağını ve ödeme süresini gösteren ödeme emri iki nüsha olarak düzenlenir; nüshalar arasında fark bulunması durumunda borçludaki nüsha muteber sayılır. Ödeme emri borçluya posta yoluyla tebliğ edilir ve tebliğ tarihi, itiraz ile ödeme sürelerinin başlangıcı kabul edilir.

Takip Türlerine Göre Ödeme Emrinin Ayrımı

İcra süreci, alacaklının borcun kaynağını, miktarını ve tarafların kimlik bilgilerini içeren takip talebini icra müdürlüğüne sunmasıyla başlar. Takibin türüne göre ödeme emrinin içeriği ve tabi olduğu kurallar değişiklik gösterir. Bir mahkeme kararı bulunmaksızın doğrudan belgeye dayanılarak veya belgesiz başlatılan takipler ilamsız icra takibi niteliğinde olup ödeme emri bu takibin ilk adımıdır. Mahkeme kararına dayanan alacakların tahsili ve mahkeme kararının infazı için ilamlı icra yoluna başvurulur. Çek, bono veya poliçe gibi kıymetli evraka dayanan alacaklar için ise kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yürütülür.

İlamsız İcra Takibinde Ödeme ve İtiraz Usulü

Genel haciz yoluyla yürütülen ilamsız icra takibinde ödeme emri; borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi veya teminat gösterilmesi mükellefiyeti varsa teminatın bu süre içinde gösterilmesi ihtarını içerir. Ödeme emrinde öngörülen yasal süre içinde borç ödenmez veya itiraz edilmezse alacaklı haciz işlemlerini başlatabilir. Borca veya alacaklının takibat icrası hakkına itiraz etmek isteyen borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirimde bulunmalıdır. İtiraz takibin yapıldığı icra dairesinden başka bir icra dairesine sunulursa, ilgili daire gereken masrafı tahsil ederek itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir; masrafın alınmamasından görevli memur şahsen sorumludur. Ödeme emrine itiraz eden borçluya, itirazda bulunduğuna ilişkin bedava ve pulsuz bir belge verilir.

İlamsız icra takibinde takibin dayandığı senet altındaki imza borçluya ait değilse, borçlu bu hususu yedi günlük süre içinde ayrıca ve açıkça bildirmelidir; aksi takdirde icra takibinde senet borçludan sadır sayılır. Senetteki imzayı reddeden borçlunun icra mahkemesinde yapılacak duruşmada hazır bulunması gerekir; duruşmaya katılınmaması halinde itirazın geçici kaldırılmasına karar verilebilir. Borcun yalnızca bir kısmına itiraz eden borçlunun ise itiraz ettiği kısmın cihetini ve miktarını açıkça göstermesi zorunludur, aksi takdirde borca hiç itiraz edilmemiş sayılır. Borçlu veya vekili, itirazla birlikte borçluya ait yurt içinde bir adres bildirmekle yükümlüdür; adres değişikliğinin bildirilmemesi ve tebliğ memurunca yurt içinde yeni bir adres tespit edilememesi halinde takip talebinde gösterilen adrese çıkarılacak tebligat borçlunun kendisine yapılmış kabul edilir.

İtirazın Hukuki Sonuçları ve Takibin Durması

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 66. maddesi uyarınca süresi içinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurur. Borçlu borcun yalnızca bir kısmına itiraz etmişse takibe borçlunun kabul ettiği miktar için devam olunur. Borçlunun itirazında imzayı reddetmesi halinde alacaklı derhal icra dairesinden imza karşılaştırmasına esas imzaların celbini talep edebilir. Takibe itiraz edildiği hususu, alacaklının yatırdığı gider avansından karşılanmak suretiyle üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir. İtiraz süresi içinde yapılmamışsa alacaklının talebi üzerine icra memuru takip işlemlerine alacağın tamamı için devam eder.

İtirazın İptali Davası ve Tazminat Hükümleri

İtiraz ile duran ilamsız takibin sürdürülebilmesi için alacaklının itirazın kaldırılması yoluna başvurması veya mahkemede dava açması gerekir. Takip talebine karşı itirazla karşılaşan alacaklı, itirazın kendisine tebliğ tarihinden itibaren bir yıllık süre zarfında genel hükümler çerçevesinde alacağını ispat ederek mahkemeden itirazın iptalini talep edebilir. Bu yargılamada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilmesi halinde borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli bulunması halinde ise alacaklı, diğer tarafın istemi doğrultusunda reddedilen veya hüküm altına alınan miktarın en az yüzde yirmisi oranında uygun bir tazminata mahkum edilir. İtirazı yapan taraf veli, vasi veya mirasçı sıfatını taşıyorsa borçlu hakkında tazminata hükmedilmesi kötü niyetin kanıtlanmış olmasına bağlıdır. İtirazın iptali davası için belirlenen bir yıllık hak düşürücü süreyi geçiren alacaklının alacağını genel hükümler uyarınca dava etme imkanı saklıdır. İcra inkar ve kötü niyet tazminatlarının tespitinde takip talebindeki ya da davadaki talep esas alınır.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Takibinde Başvuru Usulü

Kambiyo senetlerine özgü haciz takibinde borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka hesabına ödenmesi ihtar olunur. Bu takip türünde borçlunun itiraz süresi genellikle beş gündür. Takibin dayanağı olan senet kambiyo senedi vasfında değilse beş gün içinde icra mahkemesine şikayet edilmelidir. Kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasında olan borçlu, bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelidir; aksi takdirde imza kendisinden sadır sayılır. İmzanın haksız yere inkar edildiğinin anlaşılması durumunda borçlu takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkum edilir. Kambiyo takibinde icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirilmediği takdirde cebri icraya devam olunur.

Borçlu olunmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazları gerekçeleriyle birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçeyle bildirilmeli ve mahkemeden itirazın kabulüne dair karar getirilmelidir; aksi halde cebri icra işlemleri sürdürülür. Kambiyo senetlerine özgü takipte ödeme emrine itiraz edilmeyip borç ödenmediği takdirde on gün içinde, itiraz edilip de reddedildiği takdirde ise üç gün içinde mal beyanında bulunulması ihtar olunur. Mal beyanında bulunulmaması hapisle tazyik yaptırımına tabi tutulmuş; mal beyanında bulunulmaması veya hakikate aykırı beyanda bulunulması halleri ayrıca hapis cezasına bağlanmıştır.

Usulsüz Tebligat ve Önceden Ödenmiş Borçlar

Ödeme emri tebligatının mevzuata aykırı yapıldığı hallerde gecikmiş itiraz veya tebliğ iptali yoluna gidilebilir; tebligatın hukuka aykırılığı ispatlanırsa tatbik edilen haciz işlemlerinin iptali için mahkemeye başvurulabilir. Takip konusu borcun ödeme emrinden önce ödenmiş olmasına rağmen alacaklının icra sürecini sürdürmesi durumunda borçlu, ödemeyi belgeli şekilde ispat ederek icra müdürlüğünden takibin sona erdirilmesini isteyebilir; alacaklının haksız biçimde takibi devam ettirmesi halinde tazminat talep etme hakkı doğabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy