Sınai mülkiyet haklarının tescil ve korunması

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu marka, coğrafi işaret, tasarım, patent, faydalı model ve geleneksel ürün adlarına ilişkin hakları korur. Kanun bu hakların başvurularını, tescil ve tescil sonrası işlemlerini ve ihlallere uygulanacak hukuki ve cezai yaptırımları kapsar. İşlemleri yürüten kurum Türk Patent ve Marka Kurumudur.

Korumadan yararlananlar ve önceki başvurular

Korumadan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, Türkiye’de yerleşim yeri bulunan veya burada sınai ya da ticari faaliyeti olan gerçek ve tüzel kişiler yararlanır. Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı bulunan kişiler ile karşılıklılık kapsamındaki kişiler de bu çerçeveye girer. Çalışan, kişisel bağımlılık içinde hizmet gören kişileri ve kamu görevlilerini kapsar.

Kanunun yayımından önce Enstitüye yapılmış ulusal ve uluslararası marka, tasarım ve coğrafi işaret başvuruları, başvuru tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre sonuçlandırılır. Yayımlanmamış eski coğrafi işaret başvurularında itiraz süresi bakımından mülga 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname saklıdır. Önceki mevzuata göre verilmiş patent ve faydalı modellere, Kanunda sayılan istisnalar dışında bu Kanun uygulanır.

Markanın tanımı ve tescil engelleri

Marka, bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden ve sicilde açık ve kesin biçimde gösterilebilen işarettir. Kişi adları, sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ile malın veya ambalajın biçimi bu kapsamda olabilir. Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescille elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir.

Ayırt edici olmayan işaretler ile cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak veya benzer özellikleri münhasıran ya da esas unsur olarak gösteren işaretler mutlak ret nedenidir. Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler ve Paris Sözleşmesine göre reddedilecek işaretler de tescil edilmez. Başvurudan önceki kullanım sonucunda ilgili mal veya hizmetler bakımından ayırt edicilik kazanmış marka, maddede belirtilen bazı mutlak ret bentlerine dayanılarak reddedilemez. Önceki marka sahibinin noter onaylı açık muvafakati sunulursa ilgili benzerlik bendine dayalı ret uygulanmaz.

Aynı veya benzer mal ya da hizmetlerde önceki markayla karıştırılma veya ilişkilendirilme ihtimali varsa başvuru itiraz üzerine reddedilir. Ticari vekil veya temsilcinin izinsiz ve haklı sebepsiz başvurusu, tescilsiz marka veya ticaret sırasında kullanılan işaret için daha önce kazanılmış hak, Paris Sözleşmesi anlamındaki tanınmış marka ve kötüniyet de itiraz gerekçesi olabilir. Başkasının kişi adını, ticaret unvanını, fotoğrafını, telif hakkını veya başka bir fikri mülkiyet hakkını içeren başvuru, hak sahibinin itirazıyla reddedilir.

Türkiye’de ulaştığı tanınmışlık nedeniyle haksız yarar, itibarın zarar görmesi veya ayırt ediciliğin zedelenmesi ihtimalinde, haklı sebep saklı kalmak üzere, farklı mal veya hizmetlerdeki benzer başvuru da önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Yenilenmeyen ortak veya garanti markası için korumanın bitiminden itibaren üç yıl, yenilenmeyen tescilli marka için ise iki yıl ve bu süre içinde kullanım şartıyla önceki sahibin itirazı mümkündür.

Marka sahibinin yetkileri, süre ve sona erme

Marka sahibi, tescil kapsamındaki aynı işaretin kullanımını ve karıştırılma ihtimali bulunan aynı veya benzer işaretin kullanımını önlemeyi talep edebilir. Tanınmış markanın itibarından haksız yarar sağlayan veya ayırt ediciliğini zedeleyen kullanım da bu çerçevededir. İşaretin mala veya ambalaja konulması, malların piyasaya sürülmesi, ithali ve ihracı yasaklanabilecek fiiller arasındadır.

Marka hakkı üçüncü kişilere karşı tescilin yayım tarihinden hüküm doğurur. Bültendeki yayım ile tescilin ilanı arasındaki fiiller için başvuru sahibi tazminat davası açabilir; mahkeme tescil yayımlanmadan iddiaların geçerliliği hakkında karar veremez. Dürüst ve olağan ticari hayatta kişinin kendi adını veya adresini belirtmesi ile mal veya hizmetin niteliğine ilişkin açıklama engellenemez.

Tescilli markanın koruması başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir. Yenileme, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde istenir. Bu süre kaçırılırsa bitimden sonraki altı ay içinde ek ücretle yapılabilir ve mal veya hizmetlerin bir kısmı için de mümkündür. Hak, sürenin dolup yenilenmemesi veya sahibinin vazgeçmesiyle sona erer. Sicile kayıtlı hak ve lisans sahiplerinin izni olmadan vazgeçilemez. Üçüncü kişinin hak sahipliği iddiası ve buna ilişkin tedbir kararı sicile kaydedilmişse onun izni de gerekir.

Tescilden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmaksızın Türkiye’de ciddi kullanılmayan veya kullanıma beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir. Ayırt edici karakter değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanım, yalnız ihracat amacıyla kullanım ve sahibinin izniyle kullanım da kullanım sayılır. Beş yılın dolması ile iptal talebi arasında ciddi kullanım varsa kullanmama iptali reddedilir. İptal talebinde bulunulacağı düşünülerek yapılan kullanım, talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içinde dikkate alınmaz.

Aksi kararlaştırılmadıkça marka lisansı inhisari değildir. İnhisari lisans veren, hakkı açıkça saklı tutmadıkça markayı kendisi kullanamaz ve başkasına lisans veremez. Sözleşmede aksi yoksa lisans hakları devredilemez ve alt lisans verilemez.

Marka başvurusu, itiraz ve hükümsüzlük

Başvuru; kimlik bilgilerini içeren formu, marka örneğini, mal veya hizmet listesini ve ücretin ödendiğine ilişkin bilgiyi kapsar. Her başvuruda yalnız bir marka istenebilir. Mallar ve hizmetler Nice sınıflandırmasına göre sınıflandırılır; aynı veya farklı sınıfta bulunmak benzerlik karinesi oluşturmaz. Başvuru, tescile kadar mal veya hizmetler bakımından bölünebilir.

Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü tarafı bir devletteki usulüne uygun ilk başvurudan itibaren altı ay içinde aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için Türkiye’de rüçhan hakkı kullanılabilir. Süre geçince hak düşer. Türkiye’de açılan ulusal veya uluslararası sergiler ile Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf devletlerde açılan resmî ya da resmî olarak tanınan uluslararası sergilerdeki teşhir de teşhir tarihinden itibaren altı aylık rüçhan verir. Rüçhan başvuruyla birlikte istenir; belge üç ay içinde verilmezse talep yapılmamış sayılır.

Şekil eksikliği yoksa başvuru, alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Eksiklikte iki ay süre verilir ve süresi içinde giderilmeyen başvuru işlemden kaldırılır. Birden fazla sınıfı kapsayan başvuruda yalnız sınıf ücretine ilişkin eksiklik süresinde giderilmezse başvuru, ödenen ücretin kapsadığı sınıf veya sınıflar bakımından incelenir. Kurum başvuruyu mutlak ret nedenleri bakımından inceler; reddedilmeyen başvuru Bültende yayımlanır.

Yayıma itiraz, yayımından itibaren iki ay içinde ilgili kişilerce yazılı, gerekçeli ve süresi içinde ücreti ödenerek yapılır. Gerekçe süresinde sunulmazsa itiraz yapılmamış sayılır. Kurum kararlarından zarar görenler, bildirimden itibaren iki ay içinde karara itiraz eder. Şekil eksikliği içermeyen itirazları Kurul inceler.

Kanunda sayılan mutlak veya nispi hallerden biri varsa mahkeme markanın hükümsüzlüğüne karar verir. Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurumları dava açabilir; Kurum taraf gösterilmez. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b), (c) ve (d) bentlerine aykırı tescil, hükümsüzlük talebinden önce kullanım sonucunda ayırt edicilik kazanmışsa hükümsüz kılınamaz. Sonraki markanın kullanımını bilen veya bilmesi gereken sahip, kötüniyet yoksa birbirini izleyen beş yıl sessiz kalırsa markasını hükümsüzlük gerekçesi yapamaz.

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı

Kanundaki şartlara uyan gıda, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri, tescil edilmeleri şartıyla coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı korumasından yararlanır. Menşe adında üretimin, işlemenin ve diğer işlemlerin tümü belirlenen coğrafi alanda gerçekleşir. Mahreç işareti, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından coğrafi alanla özdeşleşen ve üretimi, işlenmesi ya da diğer işlemlerinden en az biri o alanda yapılan ürünleri tanımlar. Coğrafi yer adı içermese bile günlük dilde yerleşmiş ve şartları taşıyan geleneksel adlar da menşe adı veya mahreç işareti olabilir.

Geleneksel ürün adı, menşe veya mahreç kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada en az otuz yıl geleneksel kullanıldığı kanıtlanan adlardan, Kanundaki üretim, işleme, bileşim veya hammadde şartlarından en az birini sağlayanlardır. Coğrafi işaret olarak, madde kapsamına girmeyen adlar, ürünlerin öz adı olmuş adlar ve ürünün gerçek kaynağını yanıltabilecek tür, çeşit veya ırak adları tescil edilmez. Geleneksel ürün adında da şartları taşımayan, ürünün genel özelliğini ifade eden, niteliği konusunda yanıltabilecek, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı ya da kendi ülkesinde korunmayan adlar tescil edilmez.

Başvuruyu üretici grupları, ilgili kamu kurumları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, yetkili dernek, vakıf ve kooperatifler ile tek üreticiliğini ispat eden üretici yapabilir. Kimlik bilgisi yoksa başvuru yapılmamış sayılır; bu karar Kurumun nihai kararıdır ve ilgili itiraz hükmü kapsamında itiraza konu olamaz. Üçüncü kişiler veya önceki tarihli hak sahibi, Bültendeki yayımından itibaren üç ay içinde itiraz edebilir. İtiraz ücreti süresinde ödenmezse itiraz yapılmamış sayılır; kamu kurumlarının itirazından ücret alınmaz.

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı koruması tescille elde edilir; tescil ettirene inhisari hak sağlamaz. Coğrafi işaretten doğan haklar, tescilin Bültende yayımlandığı tarihten itibaren üçüncü kişilere karşı hüküm doğurur. Sicildeki şartlara uygun üretim veya pazarlama yapanlar adı kullanır ve faaliyeti tescil ettirene bildirir. Coğrafi işaretlerde amblem kullanımı zorunludur; geleneksel ürün adının amblemsiz kullanımı Kanuna tabi değildir.

Bu haklar lisans, devir, intikal, haciz ve benzeri işlemlere konu olamaz ve teminat gösterilemez. Denetim, başvuruda belirtilen ve Kurumca yeterliliği onaylanan denetim merciince yapılır. Denetim raporları tescilin yayımından itibaren yılda bir Kuruma sunulur. Coğrafi işaretin veya geleneksel ürün adının hükümsüzlüğü, menfaati olanlar tarafından mahkemeden istenebilir.

Tasarımın korunması

Tasarım, ürünün tümünün, bir parçasının veya üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden doğan görünümüdür. Ürün tanımı bilgisayar programlarını hariç tutar. Tasarım tescil edilmişse tescilli, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa tescilsiz tasarım olarak korunur. Koruma, yeni ve ayırt edici nitelik şartına bağlıdır.

Yenilik, tescilli tasarımda başvuru veya rüçhan tarihinden, tescilsiz tasarımda kamuya ilk sunulmadan önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmayı gerektirir. Yalnız küçük ayrıntılarda farklı tasarımlar aynı kabul edilir. Ayırt edicilik, bilgilenmiş kullanıcıdaki genel izlenimin farklılığına göre değerlendirilir ve tasarımcının seçenek özgürlüğü dikkate alınır. Gizlilik şartıyla açıklama kamuya sunma sayılmaz. Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki aydaki belirli açıklamalar yeniliği ve ayırt ediciliği etkilemez.

Tasarım hakkı münhasıran tasarım sahibinindir. Üçüncü kişiler izinsiz olarak korunan tasarımı veya uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal edemez ve ticari amaçla kullanamaz. Tescilsiz tasarım, bu engelleme hakkını yalnız aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek benzerinin kopyalanması hâlinde verir. Korunan tasarımın daha önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan tasarımcının bağımsız tasarımı kopya sayılmaz. Özel ve ticari olmayan fiiller ile deneme amaçlı fiiller hakkın dışındadır.

Tescilli tasarımın koruması başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Beşer yıllık yenilemelerle toplam yirmi beş yıla kadar uzayabilir. Tescilsiz tasarım koruması, kamuya ilk sunulmadan itibaren üç yıldır. Tasarım hakkı tasarımcıya veya haleflerine aittir ve devredilebilir.

Tasarım rüçhanı, usulüne uygun ilk başvurudan itibaren altı ay içinde aynı tasarım için kullanılabilir. Talep başvuruyla birlikte yapılır; belgeler üç ay içinde sunulmazsa talep yapılmamış sayılır. Birden fazla rüçhanda geçerli ilk tarih esas alınır. Sergideki teşhirden doğan rüçhan, bu altı aylık süreyi uzatmaz. Koruma, başvuru tarihinin kesinleştiği tarihten başlar. Rüçhan eksikliği yalnız rüçhanın kaybına yol açar.

Başvuru sahibi, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden itibaren otuz ay süreyle yayım ertelemesi isteyebilir. Süre bitmeden yayım şartları yerine getirilmezse sicile kayıtlı tasarıma sağlanan koruma hiç doğmamış sayılır. Erteleme süresinde tecavüz davası, sicil kaydı ve başvuru bilgilerinin davalıya bildirilmiş olmasına bağlıdır. Üçüncü kişiler yayımından itibaren üç ay içinde tescile itiraz edebilir.

Aksine sözleşme veya işin mahiyeti yoksa, çalışanın yükümlü faaliyeti gereği veya büyük ölçüde işletmenin deneyimine dayanarak yaptığı tasarımın hak sahibi işverendir. Belirli çalışan tasarımlarında, tasarımın önemine göre bedel isteme hakkı vardır. Öğretim elemanlarının ilgili tasarımlarından elde edilen gelirin en az yarısı tasarımcıya verilecek şekilde paylaşılır.

Tasarımın hükümsüzlüğü kural olarak koruma süresince veya hakkın sona ermesini izleyen beş yıl içinde istenebilir. Karar geçmişe etkilidir ve koruma hiç doğmamış sayılır. Kesinleşip uygulanmış tecavüz kararları ile yapılmış ve uygulanmış sözleşmeler, ağır ihmal veya kötüniyetten doğan tazminat saklı kalmak üzere bu etkiden ayrılmıştır. Hak, koruma süresinin dolması, yenilenmemesi veya yazılı vazgeçmeyle sona erer. Sicile kayıtlı hak ve lisans sahiplerinin izni olmadıkça vazgeçilemez.

Patent ve faydalı model

Teknolojinin her alanındaki buluşlara, yeni olma, buluş basamağı içerme ve sanayiye uygulanabilir olma şartıyla patent verilir. Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, zihni ve iş faaliyetlerine ilişkin kurallar, bilgisayar programları ve estetik yaratmalar buluş sayılmaz. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar, esas olarak biyolojik bitki veya hayvan üretim usulleri, insan ve hayvan vücuduna uygulanan tedavi ve teşhis yöntemleri ile Kanunda sayılan genetik işlemler patentlenemez.

Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir biçimde açıklanmamışsa yenidir. Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içindeki Kanunda sayılan açıklamalar patent veya faydalı model verilmesini etkilemez. Korumanın kapsamı istemlerle belirlenir; yorumda tarifname ve resimler kullanılır. İstemler, talep edilmemiş özellikleri kapsayacak biçimde genişletilemez. Özet koruma kapsamını belirlemede kullanılmaz.

Başvuru tarihi, patent talebi, başvuru sahibinin kimlik ve iletişim bilgileri ile Türkçe veya kabul edilen yabancı dilde tarifname ya da önceki başvuruya atfın tamamının Kuruma verildiği tarihte kesinleşir. Buluş genetik kaynağa veya buna bağlı geleneksel bilgiye dayanıyorsa kaynağın nereden alındığı başvuruda açıklanır. Başvuru tek buluşu veya tek genel buluş fikrine bağlı bir grubu içerir.

Patent rüçhanı, ilk başvurudan itibaren on iki ay içinde kullanılabilir. Talep ücret ödenerek başvuruyla veya başvuru tarihinden itibaren iki ay içinde yapılır; belgeler üç ay içinde sunulmazsa yapılmamış sayılır. Araştırma talebi başvuruyla veya başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde ücret ödenerek yapılır. Aksi hâlde başvuru geri çekilmiş sayılır. Cumhurbaşkanı bu süreyi yarısına kadar indirebilir.

Başvuru, başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren on sekiz ay dolunca ya da erken yayım talebi üzerine Bültende yayımlanır. Patent koruması bu yayım tarihinden itibaren başvuru sahibine geçici olarak tanınır. Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde inceleme talep edilmezse başvuru geri çekilmiş sayılır. Patent verilmiş olması, geçerlilik veya yararlılık konusunda Kurumun garanti verdiği anlamına gelmez.

Üçüncü kişiler, patent verme kararının yayımından itibaren altı ay içinde ve ücret ödeyerek, patentlenebilirlik, açıklamanın yetersizliği veya kapsamın aşılması gerekçeleriyle itiraz edebilir. Patent sahibi bildirimden itibaren üç ay içinde görüş sunabilir veya değişiklik yapabilir. Kurul patentin Kanuna uygun olmadığı görüşündeyse hükümsüzlüğe karar verir.

Başvuru tarihinden itibaren patent koruması yirmi, faydalı model koruması on yıldır; bu süreler uzatılamaz. Yıllık ücret vadesinde ödenmezse sonraki altı ay içinde ek ücretle ödenebilir. Bu sürede de ödenmezse patent hakkı vade tarihi itibarıyla sona erer. Sona erme bildiriminin tarihinden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödenirse hak, ücretin ödendiği tarih itibarıyla yeniden geçerlilik kazanır. Bu yeniden geçerlilik, hakkın sona ermesiyle hak kazanmış üçüncü kişilerin kazanılmış haklarını etkilemez. Hakkı sona eren patentin konusu, sona erme anından itibaren kamuya ait olur.

Yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşlar faydalı modelle korunabilir. Kimyasal ve biyolojik maddeler veya usuller, eczacılıkla ilgili maddeler veya usuller ile biyoteknolojik buluşlar ve usuller faydalı model koruması dışındadır. Usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünler de bu korumanın dışındadır. Faydalı model verildikten sonra Kanundaki patent itiraz usulü işletilmez; hükümsüzlük mahkemeden istenir. Aynı kişiye aynı buluş ve aynı kapsam için birden fazla bağımsız patent veya faydalı model verilmez.

Ek patent başvurusu, işlemleri süren asıl başvurudaki buluşu mükemmelleştiren veya geliştiren ve onunla bütünlük içindeki buluşlar için, belge verilmesi kararının yayımına kadar yapılabilir. Asıl patent başvurusuna patent verilmesi kararından önce ek patent için patent verilemez. Ek patentin süresi kendi başvuru tarihinden başlar ve asıl patentin süresinin bitimine kadar sürer. Ek başvuru ve ek patent için yıllık ücret ödenmez. Faydalı model başvurusu için ek başvuru yapılamaz.

Çalışanın görevinden veya büyük ölçüde işletmenin deneyiminden doğan buluşu hizmet buluşu, bunun dışındaki buluş serbest buluştur. Çalışan hizmet buluşunu gecikmeden yazılı bildirir. İşveren, çalışanın bildiriminin kendisine ulaştığı tarihten itibaren dört ay içinde tam veya kısmi hak talebini yazılı bildirmezse buluş serbest nitelik kazanır. Kamu kurumunda çalışana ödenecek bedel, buluştan elde edilen gelirin üçte birinden az olamaz. Kurum buluşu kendisi kullanırsa bedel, bir defaya mahsus olmak üzere ödeme ayındaki net ücretin on katını aşamaz. Yükseköğretim kurumundaki buluş gelirinin en az üçte biri buluşu yapana verilir.

Zorunlu lisans; kullanılmama, patentler arasındaki bağımlılık, kamu yararı, ilgili kamu sağlığı ihracatı, bitki çeşidi ve rekabeti engelleyici faaliyet şartlarından en az biri varsa verilebilir. Kullanmama nedeniyle talep, patentin verilmesinin yayımından üç yıl veya başvuru tarihinden dört yılın geç sona ereninden sonra yapılabilir. Haklı neden olmaksızın kullanıma aralıksız üç yıldan fazla ara verilmesi de bu kapsamdadır. Kamu sağlığı, millî güvenlik ve Kanunda sayılan ekonomik veya teknolojik zarar hâllerinde kamu yararı gerekçeli zorunlu lisansa Cumhurbaşkanınca karar verilir. Zorunlu lisans kural olarak inhisari değildir; kamu yararı gerekçesiyle verilenler inhisari olabilir.

Tecavüz, dava ve ortak hükümler

Markada izinsiz kullanım, taklit, taklit ürünün bilinerek ticarete çıkarılması ve lisansın izinsiz genişletilmesi veya devri tecavüz sayılır. Tasarımda korumalı tasarımın aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini izinsiz üretmek, piyasaya sunmak, satmak, ticari amaçla kullanmak ve ithal etmek tecavüzdür. Patent veya faydalı modelde izinsiz kısmen veya tamamen üretme sonucu taklit etmek de tecavüzdür.

Başkasının marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal veya ihraç eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Marka koruma işaretini yetkisiz kaldıran kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar, yetkisiz devir, lisans veya rehin tasarrufu yapan kişi iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası alır. Bu suçlarda markanın Türkiye’de tescilli olması ve soruşturma ile kovuşturmanın şikâyete bağlı olması gerekir. Taklit malı satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden aldığını bildirip üretenlerin ortaya çıkmasını ve mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.

Hak sahibi mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini ve durdurulmasını, tecavüzün sonuçlarının kaldırılmasını, maddi ve manevi tazminatı, ürünlere elkonulmasını ve kararın ilanını isteyebilir. Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adında manevi tazminat istenemez. İlan hakkı, kararın kesinleşmesinden sonra üç ay içinde istenmezse düşer.

Yoksun kalınan kazanç, hak sahibinin seçimine göre muhtemel gelir, tecavüz edenin net kazancı veya ödenmesi gereken lisans bedeli usullerinden biriyle hesaplanır. Mahkeme, patent sahibinin kullanma yükümlülüğünü yerine getirmediği kanaatindeyse lisans bedeli usulünü uygular. Coğrafi işaret veya geleneksel ürün adına tecavüzde yoksun kalınan kazanç hükmü uygulanmaz.

Bu Kanundaki davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesidir. Kurulmamış yerlerde belirlenen asliye mahkemeleri bakar. Kurum kararlarına karşı ve Kurum aleyhine açılacak davalarda görevli ve yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Üçüncü kişilere karşı açılan davalarda yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği ya da etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.

Sınai mülkiyet hakkı veya geleneksel ürün adından doğan özel hukuk taleplerinde Türk Borçlar Kanununun zamanaşımı hükümleri uygulanır. Aksi kararlaştırılmadıkça inhisari lisans sahibi tecavüz davasını kendi adına açabilir. İnhisari olmayan lisans alan, hakkı sözleşmede açıkça sınırlanmamışsa bildirimde bulunur; hak sahibi kabul etmez veya üç ay içinde dava açmazsa kendi adına ve menfaatinin gerektirdiği ölçüde dava açabilir.

Dava açabilecek kişiler, ülke içindeki kullanımın haklarına tecavüz ettiğini veya bunun için ciddi ve etkin çalışmalar yapıldığını ispat ederek ihtiyati tedbir isteyebilir. İhtiyati tedbirler konusunda Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır. Kurul kararlarının iptali veya hükümsüzlük istemli davalarda verilen kararlar kesinleşmeden icra edilemez; bu kural ilamın ferileri için de geçerlidir.

Yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler Kurum nezdinde yalnız marka veya patent vekillerince temsil edilir. Vekil tayin edilirse işlemler vekilce yapılır ve vekile tebligat asile yapılmış sayılır. Kanunda veya yönetmelikte süre belirlenmemişse Kurum nezdindeki süre bildirimden itibaren iki aydır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy