SEGBİS Nedir ve Hukuki Dayanağı
Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS), Adalet Bakanlığı bünyesinde ceza muhakemesinde eş zamanlı görüntü ve ses aktarımını temin etmek üzere yapılandırılmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 147/1-h düzenlemesi uyarınca, şüpheli veya sanığın ifade alma ile sorgu işlemlerinin kayda geçirilmesinde teknik olanaklardan istifade edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 147Kaynağı aç
veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Şüpheli veya sanığın kimliği saptanır. Şüpheli veya sanık, kimliğine
ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür.
b) Kendisine yüklenen suç anlatılır.
c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından
yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği,
kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından
faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi
görevlendirilir.
d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak
üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl
bildirilir.
e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu
söylenir.
f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği
hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak
ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır.
g) İfade verenin veya sorguya
çekilenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.
h) İfade ve sorgu işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılır.
i) İfade veya sorgu bir tutanağa
bağlanır. Bu tutanakta aşağıda belirtilen hususlar yer alır:
1. İfade alma veya sorguya çekme işleminin yapıldığı yer ve tarih.
2. İfade alma veya sorguya çekme sırasında hazır bulunan kişilerin isim
ve sıfatları ile ifade veren veya sorguya çekilen kişinin açık kimliği.
3. İfade almanın veya sorgunun yapılmasında yukarıdaki işlemlerin yerine
getirilip getirilmediği, bu işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri.
4. Tutanak içeriğinin ifade veren veya sorguya çekilen ile hazır olan
müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı.
5. İmzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri.
İfade alma ve sorguda yasak usuller
Sanığın Uzaktan Katılımı ve Sorgu Usulü
Yargılamayı yürüten hâkim veya mahkemenin zorunluluk görmesi durumunda, yurt içinde yer alan sanığın görüntülü ve sesli iletişim tekniği aracılığıyla sorgusunun icra edilmesine ya da duruşma oturumlarına bu yolla iştirakine 5271 sayılı Kanun m. 196/4 uyarınca karar verilebilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 196Kaynağı aç
hususta sanık tarafından yetkili kılındığı hâllerde müdafii isterse, mahkeme
sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir.
(2) Sanık, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren
suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle sorguya çekilebilir. Sorgu için
belirlenen gün, Cumhuriyet savcısı ile sanık ve müdafiine bildirilir.
Cumhuriyet savcısı ile müdafiin sorgu sırasında hazır bulunması zorunlu
değildir. Sorgusundan önce sanığa, ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek
isteyip istemediği sorulur.
(3) Sorgu tutanağı duruşmada okunur.
(4) (Değişik: 15/8/2017-KHK-694/147 md.; Aynen kabul:
1/2/2018-7078/142 md.) Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda,
aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt
içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar
verilebilir.
(5) Hastalık veya disiplin önlemi ya da zorunlu diğer nedenlerle
yargılamanın yapıldığı yargı çevresi dışındaki bir hastahane veya tutukevine
nakledilmiş olan sanığın, sorgusu yapılmış olmak koşuluyla, hazır
bulundurulmasına gerek görülmeyen oturumlar için getirilmemesine mahkemece
karar verilebilir.
(6) Yurt dışında bulunan sanığın, belirlenen duruşma tarihinde hazır
bulunmasının zorluğu halinde, bu tarihten önce duruşma açılarak veya istinabe
suretiyle sorgusu yapılabilir.
Sanığın müdafi gönderebilmesi
Sorgu işlemi tamamlanmış sanığın kendisi ya da bu konuda sanık tarafından yetkili kılınmış olması kaydıyla müdafii talepte bulunursa, mahkeme sanığı oturumlarda bizzat hazır bulunma mecburiyetinden 5271 sayılı Kanun m. 196/1 hükmü gereğince bağışık tutabilir.
İstinabe Yoluyla Sorgu ve SEGBİS Değerlendirmesi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 196/2 hükmü uyarınca sanığın istinabe suretiyle sorgusunun yapılması, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar kapsam dışı bırakılarak kabul edilmiştir. Ayrıca istinabe sorgusuna başlanmadan önce sanığa, beyanını yargılamayı yapan esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 196/4 uyarınca yurt içinde bulunan sanığın görüntülü ve sesli iletişim tekniğiyle sorgusunun yapılması veya duruşmalara katılması, hâkim veya mahkemenin bu durumu zorunlu görmesi şartına bağlıdır. İşlem sırasında sanığın mahkeme heyetinin karşısında bulunması sebebiyle bu usulün istinabe niteliğinde sayılmayacağı ve ceza alt sınırına bağlı olmaksızın uygulanabileceği yönünde değerlendirmeler bulunsa da, kanunun 196/2 maddesi istinabe yoluyla sorguda alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçları açıkça istisna tutmuştur.
Yargı Çevresi Dışındaki Hastane veya Tutukevine Nakledilen Sanığın Durumu
Hastalık, disiplin tedbiri ya da benzeri zorunlu gerekçelerle davanın görüldüğü yargı alanı dışındaki bir hastane veya tutukevine nakli gerçekleştirilmiş olan sanık hakkında, sorgusu tamamlanmış olmak kaydıyla, hazır bulunması zorunlu görülmeyen celseler için mahkemece getirtilmeme kararı 5271 sayılı Kanun m. 196/5 uyarınca verilebilir.
Tanık ve Bilirkişilerin Uzaktan Dinlenmesi
Naip veya istinabe usulüyle dinlenmesi kararlaştırılan tanık ya da bilirkişinin aynı anda görüntülü ve sesli teknoloji kullanılarak dinlenme imkânı bulunuyorsa, 5271 sayılı Kanun m. 180/5 gereğince bu yöntemle ifadesi alınır. Aksine bir kural yer almadıkça tanıklara ilişkin bu usul kuralları, kanunun 62/1 maddesi yollamasıyla bilirkişiler için de tatbik edilir. Bununla birlikte, kanunun 180/3 maddesi gereğince zorunluluk bulunmadıkça, büyükşehir belediye hudutları dahilinde bulunan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi, vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe yöntemiyle dinlenmesine hükmedilemez.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 180Kaynağı aç
bulunmayan başka bir nedenle bir tanık veya bilirkişinin uzun ve önceden
bilinmeyen bir zaman için duruşmada hazır bulunmasının olanaklı bulunmayacağı
anlaşılırsa, mahkeme onun bir naiple veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar
verebilir.
(2) Bu hüküm, konutlarının yetkili mahkemenin yargı çevresi dışında
bulunmasından dolayı getirilmesi zor olan tanık ve bilirkişinin dinlenmesinde
de uygulanır.
(3) Davayı görmekte olan mahkeme, zorunluluk olmadıkça, büyükşehir
belediye sınırları içerisinde bulunan şikâyetçi, katılan, sanık, müdafi veya
vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez.
(4) İstinabe olunan mahkeme,
büyükşehir belediye sınırları içerisinde ise, ilgililer kendi yargı çevresinde
bulunmasa da büyükşehir belediye sınırları içerisinde yerine getirilmesi
gereken istinabe evrakını geri çevirmeksizin gereğini yapar.
(5) Yukarıdaki fıkralar içeriğine göre tanık veya bilirkişinin aynı anda
görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle dinlenebilmeleri
olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak ifade alınır. Buna olanak
verecek teknik donanımın kurulmasına ve kullanılmasına ilişkin esas ve usuller
yönetmelikte gösterilir.
Tanık ve bilirkişinin dinleneceği günün bildirilmesi
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 62Kaynağı aç
aykırı olmayanlar bilirkişiler hakkında da uygulanır.
Bilirkişinin atanması
Tanık dinlenirken ses veya görüntülerin kayda geçirilmesi mümkün olup 5271 sayılı Kanun m. 52/3 uyarınca mağdur çocukların ve mahkemeye getirilmesi imkân dahilinde bulunmayıp tanıklığı maddi gerçeğin aydınlatılması bakımından zorunlu olan kişilerin dinlenmesinde kayıt işlemi zorunludur. Öte yandan kanunun 58/3 ve 58/5 maddeleri uyarınca, yalnızca bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlara münhasır olmak kaydıyla; tanığın hazır bulunanlar huzurunda dinlenmesi tanık bakımından başka türlü önlenemeyecek ağır bir tehlike oluşturacaksa veya maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını tehlikeye sokacaksa, duruşmada bulunma hakkı olan kimseler bulunmaksızın da tanık dinlenebilir. Bu usul işletilirken ses ve görüntülü aktarım gerçekleştirilir ve soru sorma hakkı saklı tutulur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 52Kaynağı aç
yanında bulunmaksızın dinlenir.
(2) Tanıklar, kovuşturma evresine kadar ancak gecikmesinde sakınca
bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hâllerde birbirleri ile ve şüpheli
ile yüzleştirilebilirler.
(3) Tanıkların dinlenmesi sırasındaki görüntü veya sesler kayda
alınabilir. Ancak;
a) Mağdur çocukların,
b) Duruşmaya getirilmesi mümkün olmayan ve tanıklığı maddî gerçeğin
ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin,
Tanıklığında bu kayıt zorunludur.
(4) Üçüncü fıkra hükmünün uygulanması suretiyle elde edilen ses ve
görüntü kayıtları, sadece ceza muhakemesinde kullanılır.
Tanığa görevinin önemini anlatma
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 58Kaynağı aç
yeri, işyerinin veya geçici olarak oturduğu yerin adresi, varsa telefon
numaraları sorulur. Gerekirse tanıklığına ne dereceye kadar güvenilebileceği
hakkında hâkimi aydınlatacak durumlara, özellikle şüpheli, sanık veya mağdur
ile ilişkilerine dair sorular yöneltilir.
(2) Tanık olarak dinlenecek kişilerin kimliklerinin ortaya çıkması
kendileri veya yakınları açısından ağır bir tehlike oluşturacaksa;
kimliklerinin saklı tutulması için gerekli önlemler alınır. Kimliği saklı
tutulan tanık, tanıklık ettiği olayları hangi sebep ve vesile ile öğrenmiş
olduğunu açıklamakla yükümlüdür. Kimliğinin saklı tutulması için, tanığa ait
kişisel bilgiler, Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından muhafaza
edilir.
(3) Hazır bulunanların huzurunda
dinlenmesi, tanık için ağır bir tehlike teşkil edecek ve bu tehlike başka türlü
önlenemeyecekse ya da maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından tehlike
oluşturacaksa; hâkim, hazır bulunma hakkına sahip bulunanlar olmadan da tanığı
dinleyebilir. Tanığın dinlenmesi sırasında ses ve görüntülü aktarma yapılır.
Soru sorma hakkı saklıdır.
(4) Tanıklık görevinin yapılmasından sonra, kişinin kimliğinin saklı
tutulması veya güvenliğinin sağlanması hususunda alınacak önlemler, ilgili
kanunda düzenlenir.
(5) İkinci, üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri, ancak bir örgütün
faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak uygulanabilir.
Tanığa söylenecek şeyler ve sorulacak sorular
Teknik Kayıtların Tutanağa Dönüştürülmesi
Duruşma safahatındaki işlemler teknik vasıtalarla kayıt altına alındığında, 5271 sayılı Kanun m. 219/1 gereğince bu kayıtların gecikmeksizin yazılı tutanak haline getirilmesi ve mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibince imzalanması gerekir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 219Kaynağı aç
başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Duruşmada yapılan
işlemlerin teknik araçlarla kayda alınması halinde, bu kayıtlar vakit
geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülerek mahkeme başkanı veya hâkim ile
zabıt kâtibi tarafından imzalanır.
(2) Mahkeme başkanının mazereti bulunursa tutanak, üyelerin en kıdemlisi
tarafından imzalanır.
Duruşma tutanağının başlığı
Sanık duruşmaya SEGBİS ile katılmayı talep edebilir mi?
5271 sayılı Kanun m. 196/4 uyarınca sanığın görüntülü ve sesli iletişim tekniği vasıtasıyla sorgusu veya duruşmalara katılımı, hâkim veya mahkemenin bu usulü zorunlu görmesi şartına bağlı tutulmuştur.
İstinabe sorgusu yapılmadan önce sanığa hangi hak hatırlatılır?
5271 sayılı Kanun m. 196/2 gereğince istinabe suretiyle sorgusu yapılmadan önce sanığa, beyanını davayı yürüten esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur.
Büyükşehir sınırları içindeki taraflar istinabe ile dinlenebilir mi?
5271 sayılı Kanun m. 180/3 uyarınca davaya bakan mahkeme, zorunluluk bulunmadığı takdirde büyükşehir belediye sınırları içerisinde bulunan sanık, şikâyetçi, katılan, müdafi, vekil, tanık ve bilirkişilerin istinabe suretiyle dinlenmesine karar veremez.
Tanık dinlenirken ses veya görüntü kaydı alınması ne zaman zorunludur?
5271 sayılı Kanun m. 52/3 uyarınca mağdur çocukların ve duruşmaya getirilmesi mümkün olmayıp tanıklığı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunlu olan kişilerin dinlenmesinde ses veya görüntü kaydı yapılması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy