Savaş Zamanında Emirlere Uymama Suçunun Kapsamı ve Cezası
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 321. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, savaş zamanında Devletin yetkili makam ve mercilerinin emir veya kararlarına bilerek aykırı harekette bulunan kimseye bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 321Kaynağı aç
mercilerinin emir veya kararlarına bilerek aykırı harekette bulunan kimseye bir
yıldan altı yıla kadar hapis cezası verilir.
Savaş zamanında yükümlülükler
Emrin Kanuna Uygunluğu Şartı
Suçun oluşabilmesi ve yetkili makam ile merciin emir ve kararının söz konusu olabilmesi için bunların kanuna uygun bulunması gerekir.
Soruşturma Usulü ve Zamanaşımı
Savaş zamanında emirlere uymama suçu şikâyete tabi suçlar arasında yer almadığından savcılık tarafından resen soruşturulur. Bu suç bakımından herhangi bir şikâyet süresi bulunmadığı gibi, şikâyetten vazgeçilmesi de ceza davasının düşmesi sonucunu doğurmaz.
Bu suç tipi ceza yargılamasında uzlaşma prosedürünün kapsamı dışında bırakılmıştır. Ayrıca savaş zamanında emirlere uymama eylemine ilişkin yargılamalarda 5237 sayılı Kanun'un 66. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca olağan dava zamanaşımı süresi on beş yıl olarak dikkate alınır.
Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü
5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca, kanunların ayrıca başka mahkemeleri görevli kılmadığı durumlarda Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde yer alan suçlar ile on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin davalara bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlendirilmiştir. Bu doğrultuda savaş zamanında emirlere uymama suçuna ilişkin kovuşturmalar ağır ceza mahkemesince icra edilir.
5235 sayılı ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ İLE BÖLGE ADLİYE MAHKEMELERİNİN KURULUŞ, GÖREV VE YETKİLERİ HAKKINDA KANUN m. 12Kaynağı aç
Kanunların ayrıca görevli kıldığı
hâller saklı kalmak üzere, Türk Ceza Kanununda yer alan yağma (m. 148), irtikâp
(m. 250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m. 204/2), (…)[9] hileli iflâs (m. 161)
suçları, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci
Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332 nci maddeler hariç) ve
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun kapsamına giren
suçlar dolayısıyla açılan davalar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet
hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili dava ve
işlere bakmakla ağır ceza mahkemeleri görevlidir. Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın
yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler, askerî mahkemelerin görevlerine
ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır.
Diğer ceza mahkemelerinin görevleri
Ağır ceza mahkemesinin görev alanının belirlenmesinde, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin usul hükümleri, askerî mahkemelerin görev alanına dair kurallar ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklı tutulmuştur.
Savaş zamanında emirlere uymama suçunun cezası nedir?
Türk Ceza Kanunu'nun 321. maddesinin birinci fıkrasına göre, savaş zamanında Devletin yetkili makam ve mercilerinin emir veya kararlarına bilerek aykırı harekette bulunan fail hakkında bir yıldan altı yıla kadar hapis cezası tayin edilir.
Kanuna aykırı bir emre uyulmaması durumunda bu suç oluşur mu?
Hayır, merci kararının ve emrinin hukuken geçerli kabul edilerek suçun teşekkül edebilmesi için bu emir ve kararların kanuna uygun olması şarttır; kanuna aykırı emirler bu suçu oluşturmaz.
Savaş zamanında emirlere uymama suçu şikâyete bağlı mıdır?
Hayır, bu suç takibi şikâyete tabi tutulmadığından cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur, şikâyet süresi işlemez ve vazgeçme kamu davasını düşürmez.
Bu suç bakımından olağan dava zamanaşımı süresi ne kadardır?
Savaş zamanında emirlere uymama fiili dolayısıyla yapılan yargılamalarda olağan dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
Savaş zamanında emirlere uymama suçu hangi mahkemede görülür?
Özel yetki ve görev düzenlemeleri saklı kalmak kaydıyla, 5235 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca bu suç hakkındaki yargılamalar ağır ceza mahkemesinin görev alanındadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy