Riskli Yapı Tanımı ve Hukuki Belirleme
Bir yapının hukuken riskli kabul edilmesi, deprem veya benzeri afetlerde yıkılma yahut ağır hasar görme ihtimalinin yüksek bulunmasına bağlıdır. Bu durum soyut varsayımlarla değil, mühendislik bilimi ve teknik yöntemler çerçevesinde yetkili kurumlarca hazırlanan teknik raporun idare tarafından onaylanmasıyla tespit edilir.
Duvarlarda gözlemlenen çatlaklar, yapının yaşı, kişisel gözlemler veya komşuların beyanları hukuken bağlayıcı bir riskli yapı tespiti oluşturmaz. Benzer şekilde binanın dışarıdan sağlam görünmesi de hukuki açıdan yeterli bir güvence sağlamaz. Hukuki ve kesin tespit için resmi teknik raporun düzenlenmesi gerekir.
Risk Tespiti Yapmaya Yetkili Merciler ve Ön İnceleme Yöntemleri
Riskli yapı tespiti; ilgili bakanlığa bağlı birimler, bakanlık tarafından yetkilendirilen belediyeler, bazı kamu kurumları, üniversiteler veya bakanlıktan lisans almış özel teknik kuruluşlar tarafından gerçekleştirilebilir.
Bazı büyükşehir belediyelerinin sunduğu hızlı tarama, kısa süreli ön inceleme veya saha tespiti gibi hizmetler binanın öncelikli risk grubunda yer alıp almadığına dair genel bir fikir verebilir. Bununla birlikte bu tür hizmetler resmi riskli yapı raporu yerine geçmez.
Tapu Kaydına Şerh ve Maliklere Bildirim Usulü
Riskli yapı tespiti onaylandığında durum Tapu Müdürlüğüne bildirilir ve ilgili taşınmazın tapu kaydına riskli yapı şerhi işlenir.
Riskli yapı kararı tapu kaydına işlenmesinin ardından maliklere resmi tebligatla bildirilir. Süreçte muhtarlıkta ilan veya dijital ortamdaki sistem bildirimleri de kullanılabilir. Tebligatın alındığı tarih, çoğu zaman itiraz ve dava süreleri açısından önem taşır.
Riskli Yapı Kararına Karşı Teknik İtiraz ve Yargı Yolu
Uygulamada genellikle belirli bir süre içinde riskli yapı kararına karşı teknik itiraz imkânı bulunur. Eksik numune alındığı veya projelerin yanlış değerlendirildiği gibi teknik gerekçeler ileri sürülerek yapılan itirazlar teknik komisyon tarafından değerlendirilir. Komisyon inceleme sonucunda kararı kaldırma, yeni inceleme yaptırma veya kararı onama yönünde işlem yapabilir.
Riskli yapı kararı idari işleme dayandığı için bu karara karşı idari yargı yoluna başvurulabilir. Başvuruda işlemin hukuka aykırı olduğu, tespitte usule uyulmadığı, yetki, şekil, sebep veya konu yönlerinden sakatlık bulunduğu iddiaları ileri sürülebilir.
Tahliye Aşaması ve Hak Sahiplerine Sağlanan Destekler
Riskli yapı tespitinin ardından maliklere ve binayı fiilen kullananlara tahliye için süre verilir ve bu süre içinde binanın boşaltılması beklenir. Verilen sürede binanın boşaltılmaması halinde idari makamlarca zorlayıcı tedbirler alınabilir.
Riskli yapıda oturan malikler, kiracılar ve intifa hakkı sahibi gibi sınırlı ayni hak sahipleri, belirli şartlar dâhilinde kira yardımı veya taşınma yardımı desteğinden yararlanabilir.
Gözle görülen çatlaklar binanın hukuken riskli sayılması için yeterli midir?
Hayır, gözlemsel incelemeler veya çatlaklar hukuken bağlayıcı bir riskli yapı tespiti oluşturmaz. Bağlayıcı bir hukuki sonuç için bakanlık birimleri, yetkili belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler veya lisanslı teknik kuruluşlarca resmi teknik rapor düzenlenmesi ve idarece onaylanması şarttır.
Belediyelerin hızlı tarama testi resmi riskli yapı raporu yerine geçer mi?
Hayır, belediyelerin sunduğu hızlı tarama veya saha ön incelemeleri binanın genel durumu hakkında ön fikir verse de resmi riskli yapı raporu niteliği taşımaz.
Riskli yapı kararına nasıl itiraz edilir?
Uygulamada genellikle belirli bir süre içinde teknik itirazda bulunulabilir. Numune alımındaki eksiklikler veya hatalı proje incelemeleri gerekçe gösterilerek yapılan itirazlar teknik komisyonca karara bağlanır.
Riskli binadaki kiracılar kira veya taşınma yardımı alabilir mi?
Evet, riskli yapıda ikamet eden kiracılar ile intifa hakkı gibi sınırlı ayni hak sahipleri, mevzuatta aranan şartları taşımaları kaydıyla kira veya taşınma yardımından faydalanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy