Ticaret Hukuku

Rekabet Hukukunda Geçici Tedbir Kararları ve Şartları

by Avukat Erdal Ersoy
Rekabet Hukukunda Geçici Tedbir Kararları ve Şartları

Rekabet Hukukunda Geçici Tedbir Mekanizması ve Şartları

Rekabet Kurulu, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda geçici tedbir kararı alabilir. Bu tedbirlerin, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte olması ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde tesis edilmesi kanuni zorunluluktur.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Madde 9 – (Değişik birinci fıkra:16/6/2020-7246/3 md.) Kurul; ihbar, şikâyet ya da Bakanlığın talebi üzerine veya resen bu Kanunun 4 üncü, 6 ncı veya 7 nci maddelerinin ihlal edildiğini tespit ederse, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine rekabetin tesisi için yerine getirilmesi ya da kaçınılması gereken davranışları ve teşebbüslerin belirli faaliyetlerini yahut ortaklık paylarını ya da mal varlıklarını devretmeleri şeklindeki yapısal tedbirleri nihai kararında bildirir. Davranışsal ve yapısal tedbirler, ihlalle orantılı ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli olmalıdır. Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulur. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi halinde ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre verilir. Meşru bir menfaati olan gerçek ve tüzelkişiler şikayette bulunabilir. Kurul, birinci fıkraya göre bir karar almadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı olarak bildirir. Kurul, nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu durumlarda, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak şekilde geçici tedbirler alabilir. Birleşme ve Devralmaların Kurula Bildirilmesi[2]

Kurul, geçici tedbir müessesesini hem 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde düzenlenen rekabeti kısıtlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararlara ilişkin soruşturmalarda hem de 6. maddesinde yer alan hâkim durumun kötüye kullanılması incelemelerinde uygulamaktadır.

Rekabeti Sınırlayıcı Eylemler ve Perakende Sektöründeki Tedbirler

4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği kararları hukuka aykırı ve yasaktır. Bir anlaşmanın varlığı ispatlanamadığında; piyasadaki fiyat değişimlerinin, arz ve talep dengesinin ya da faaliyet bölgelerinin rekabetin sınırlandığı piyasalara benzerlik göstermesi teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduğuna karine teşkil eder. Teşebbüsler, ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanarak uyumlu eylemde bulunmadıklarını ispatlayıp sorumluluktan kurtulabilirler.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Madde 4 – Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Bu haller, özellikle şunlardır: a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi, b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü, c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi, d) Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi, e) Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması, f) Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi, Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Muafiyet

Zincir marketlerin Covid-19 salgını ve Ramazan ayı gibi dönemlerde pazar güçlerini artırarak Kanun'un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiasıyla yürütülen soruşturmada Kurul, 9. maddenin dördüncü fıkrasına dayanarak geçici tedbir kararı vermiştir. Bu kapsamda, gıda ve temizlik ürünlerine ilişkin tüm fiyat artışlarının soruşturma süresi sonuna kadar Kurum'a sunulması yükümlülüğü getirilmiştir.

Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması ve Dijital Platform Uygulamaları

4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi çerçevesinde, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar veya birlikte davranışlar ile kötüye kullanması yasaklanmıştır.

4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Madde 6 – Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Kötüye kullanma halleri özellikle şunlardır: a) Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler, b) Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması, c) Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi, d) Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler, e) Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması. Birleşme veya Devralma

WhatsApp kullanıcı verilerinin Facebook grup şirketleri ile diğer hizmetler için paylaşılması zorunluluğunun pazardaki rakipleri zorlaştırabileceği ve telafisi güç avantajlar doğurabileceği gerekçesiyle Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca geçici tedbir kararı tesis edilmiştir. Söz konusu kararla veri paylaşımı koşullarının sonlandırılması ve bu durumun tüm kullanıcılara duyurulması hükme bağlanmıştır.

Çevrim içi pazaryerinde kendi perakende ürünlerine algoritmik avantaj sağladığı ve platformdaki satıcılar arasında ayrımcılık yaptığı değerlendirilen Trendyol hakkında, Kanun'un 6. maddesi kapsamındaki incelemede 9. maddenin dördüncü fıkrası uyarınca geçici tedbir kararı verilmiştir. Bu çerçevede teşebbüsün rakiplere karşı avantaj sağlayacak nitelikte, algoritma ve kodlama müdahaleleri de dâhil olmak üzere uygulamalarına son vermesi, verileri diğer ürün ve hizmetler için paylaşmaması veya kullanmaması ile satıcılar arasında ayrımcılık yapmaması yönünde yükümlülükler öngörülmüştür.

Nihai Kararda Tedbirlerin Kapsamı ve İlgililerin Hakları

Rekabet Kurulu; ihbar, şikâyet, Bakanlığın talebi üzerine veya resen Kanun'un 4, 6 veya 7. maddelerinin ihlal edildiğini tespit ederse, rekabetin tesisi için yerine getirilmesi veya kaçınılması gereken davranışları ya da faaliyetlerin, ortaklık paylarının ve mal varlıklarının devri şeklindeki yapısal tedbirleri nihai kararında bildirir. Bu nitelikte bir karar alınmadan önce ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşler yazılı olarak iletilir. Meşru bir menfaati bulunan tüm gerçek ve tüzel kişiler ise Kurul'a şikâyette bulunma hakkına sahiptir.

Davranışsal ve yapısal tedbirlerin ihlalle orantılı olması ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gereklilik taşıması zorunludur. Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi halinde, ilgili teşebbüs veya teşebbüs birliklerine yapısal tedbire uymaları için en az altı ay süre tanınır.

Sıkça Sorulan Sorular

Rekabet Kurulu hangi koşullarda geçici tedbir kararı verebilir?

Kurul, nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimalinin bulunduğu hallerde, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak biçimde geçici tedbirler alabilir.

Geçici tedbir kararları hangi ihlal türlerinde uygulanabilir?

Rekabet Kurulu, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde düzenlenen rekabeti kısıtlayıcı anlaşma ve uyumlu eylemler ile 6. maddesinde düzenlenen hâkim durumun kötüye kullanılması soruşturmalarının her ikisinde de geçici tedbir uygulayabilmektedir.

Uyumlu eylem karinesine karşı teşebbüsler sorumluluktan nasıl kurtulabilir?

Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı hallerde piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz ve talep dengesinin ya da faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalara benzerlik göstermesi halinde oluşan uyumlu eylem karinesine karşı teşebbüsler, ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanarak uyumlu eylemde bulunmadıklarını ispatlamak suretiyle sorumluluktan kurtulabilirler.

Yapısal tedbirlere doğrudan ve ilk aşamada başvurulabilir mi?

Hayır, yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir ve bu durum nihai kararla tespit edildiğinde teşebbüse uyum için en az altı ay süre verilir.

İlgili makaleler

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Bu hukuk dalının sayfasına gidin
Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu