Dijital Pazarlarda Rekabet Hukukunun Yasal Dayanağı ve İnceleme Çerçevesi
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi uyarınca, bir veya birden fazla teşebbüsün mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar veya birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Rekabet Kurumu, Türk rekabet hukukunun dijital pazarlardaki uygulamalarına, karşılaşılan zorluklara ve politika ihtiyaçlarına ilişkin hazırladığı 'Dijital Dönüşümün Rekabet Hukukuna Yansımaları' başlıklı çalışma metnini 18.04.2023 tarihinde kamuoyu ile paylaşmıştır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
4054 Sayılı Kanun Kapsamında Hâkim Durumun Kötüye Kullanılması Halleri
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrasında kötüye kullanma teşkil eden haller örnek kabilinden sayılmıştır. Bu hükme göre teşebbüslerin ticari alana girişinin doğrudan veya dolaylı yollarla engellenmesi ile rakiplerin pazardaki faaliyetlerinin zorlaştırılması hedeflenen fiiller yasaklanmıştır. Ayrıca eşit durumdaki alıcılara özdeş hak, borç ve edimler karşısında farklı koşullar öne sürülerek doğrudan ya da dolaylı biçimde ayrımcılık yapılması da kötüye kullanma halleri arasında yer alır.
Bir mal veya hizmetle birlikte diğer bir mal veya hizmetin satın alınmasının şart koşulması, aracı teşebbüslerin talep ettiği ürünün diğer bir ürünün teşhiri şartına bağlanması ya da tekrar satış halinde asgari satış fiyatı gibi alım satım sınırlamaları getirilmesi yasaklanan davranışlar arasındadır. Teşebbüsün belirli bir piyasadaki hâkimiyetinin sağladığı finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir piyasadaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemleri ile tüketicinin zararına olarak üretimi, pazarlamayı veya teknik gelişmeyi kısıtlaması da hukuka aykırıdır.
Veri Paylaşımı, Verilerin Birleştirilmesi ve Geçici Tedbir Kararları
Rekabet Kurulunun 20.10.2022 tarihli ve 22-48/706-299 sayılı kararında; Meta Platforms, Inc., Meta Ireland Limited ve WhatsApp LLC hakkında yürütülen soruşturmada, Facebook, Instagram ve WhatsApp hizmetlerinden toplanan verilerin birleştirilmesi suretiyle kişisel amaçlı sosyal ağ hizmetleri ile çevrim içi görüntülü reklamcılık pazarlarında rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı ve pazara giriş engeli yaratıldığı değerlendirilmiş, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanıldığı gerekçesiyle idari para cezası yaptırımı uygulanmıştır.
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Kurul, esas hakkında nihai hüküm verilene kadar telafisi güç veya imkânsız zararların doğma olasılığı karşısında, mevcut durumu koruyucu ve nihai kararın kapsamını aşmayacak mahiyette geçici tedbirler tesis edebilmektedir. Rekabet Kurulunun 30.09.2021 tarihli ve 21-46/669-334 sayılı kararında, Trendyol soruşturması kapsamında pazaryeri satıcılarının verilerinin perakende faaliyetlerine avantaj sağlayacak biçimde kullanılmasının telafisi imkânsız zararlar doğurmasını önlemek amacıyla, pazaryeri faaliyetinden üretilen her türlü verinin diğer mal ve hizmetler için paylaşımının ve kullanımının durdurulmasına yönelik geçici tedbir uygulanmasına karar verilmiştir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Veriye Erişim, Taşınabilirlik ve Platform Sözleşmelerindeki Dışlayıcı Hükümler
Rekabet Kurulunun 07.04.2022 tarihli ve 22-16/273-122 sayılı kararında; ikinci el kitap satışına aracılık hizmetlerinde hâkim durumda bulunan Nadirkitap'ın, satıcı üyelerin sisteme yükledikleri kitap verilerine erişimini ve veri taşınabilirliğini haklı bir gerekçe olmaksızın engellemesi incelenmiştir. Kurul, bu eylemin satıcıların rakip platformlara geçiş maliyetlerini artırdığını, rakiplerin satıcılara erişimini ve faaliyetlerini zorlaştırdığını ve pazara giriş engeli yarattığını tespit ederek 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
Rekabet Kurulunun 09.06.2016 tarihli ve 16-20/347-156 sayılı kararında ise Yemek Sepeti'nin sözleşmelerinde en çok kayrılan müşteri kuralına yer vererek ve üye işyerlerinin rakip platformlardaki promosyon veya üyeliklerini baskılayarak pazara girişi ve pazarda tutunmayı zorlaştırdığı değerlendirilmiştir. Rakiplerin ürün ve hizmet farklılaşmasına gidememesine ve pazardan dışlanmasına yol açan bu uygulamalar, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması sayılarak idari para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır.
Arama Sonuçlarında Ayrımcılık ve Kendi Hizmetini Ön Plana Çıkarma
Rekabet Kurulunun 12.11.2020 tarihli ve 20-49/675-295 sayılı kararında; Google'ın genel arama sonuç sayfasının en değerli kısmında reklam niteliği belirsiz metin reklamlarına yoğun biçimde yer vererek organik sonuçları piyasadan dışladığı ve siteler arasındaki gözküresi rekabetini bozduğu saptanmıştır. Kurul, organik sonuçların gelir getiren reklamlar lehine zorlaştırılmasını 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesine aykırı bularak aşırı ya da eksik müdahaleyi önleyen orantılı müdahale ilkesi çerçevesinde değerlendirme yapmıştır.
Bunun yanı sıra genel arama pazarındaki gücün kullanılarak rakip alışveriş karşılaştırma hizmetlerinin dezavantajlı duruma düşürülmesi, rakiplerin eşit koşullarda girişine izin verilmemesi ve reklam niteliğinde belirsizlik yaratılarak kendi dikey hizmetinin ön plana çıkarılması da 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi çerçevesinde hâkim durumun kötüye kullanılması sayılmış ve idari para cezası yaptırımı uygulanmıştır.
Bağlama ve Paket Satış Uygulamalarının Hukuki Ölçütleri
Rekabet Kurulunun 07.09.2006 tarihli ve 06-61/822-237 sayılı Digiturk kararında; bağlama veya paket satış uygulamalarının 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında incelenmesinde ayrı ürünlerin mevcudiyeti, ürünlerin birbirine bağlanması ve teşebbüsün hâkim durumda bulunması şartları aranmıştır. Kurul ayrıca uygulamanın rekabeti kısıtlayıcı etkisinin varlığı ile rasyonel ekonomik bir gerekçeye dayanıp dayanmadığının incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Kararda, dokuz maçın özet görüntülerinin bir arada satılması, banda kaydedilmiş görüntüler piyasasındaki hâkim durumun açık televizyon yayınları piyasasında kötüye kullanılması olarak değerlendirilmiştir.
Teknoloji Teşebbüsleri ve Öldürücü Devralmaların Bildirimi
Dijital pazarlarda büyük platformların yenilikçi teknoloji girişimlerini devralarak olası rekabeti ortadan kaldırmasını ifade eden öldürücü devralmaların önüne geçilmesi amacıyla 2022 yılında mevzuat değişikliğine gidilmiştir. Birleşme ve devralmalara ilişkin tebliğe teknoloji teşebbüsleri tanımı eklenmiş olup bu teşebbüslerin devre konu taraf olduğu işlemlere ilave bildirim yükümlülüğü öngörülerek denetim kapsamı genişletilmiştir.
Rekabet İhlallerinde Şikâyet Usulü, Davranışsal ve Yapısal Tedbirler
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre meşru bir menfaati bulunan gerçek ve tüzel kişiler rekabet ihlallerine karşı şikâyet hakkına sahiptir. Kurul; ihbar, şikâyet, Bakanlık talebi üzerine veya resen yapacağı incelemede Kanun'un 4, 6 veya 7. maddelerinin ihlal edildiğini tespit ederse, rekabetin tesisi amacıyla yerine getirilmesi veya kaçınılması gereken davranışlar ile teşebbüslerin belirli faaliyetlerini, ortaklık paylarını veya mal varlıklarını devretmeleri şeklindeki yapısal tedbirleri nihai kararında bildirir. Kurul bu yönde bir karar almadan önce ilgili teşebbüslere ihlale ne şekilde son vereceklerine dair görüşlerini yazılı olarak bildirir.
Getirilecek davranışsal ve yapısal tedbirlerin ihlalle orantılı ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli olması kanuni zorunluluktur. Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir. Davranışsal tedbirlerin sonuç vermediğinin nihai kararla tespit edilmesi durumunda ilgili teşebbüse yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre tanınır.
Rekabet ihlallerine karşı kimler başvuruda bulunabilir?
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca meşru bir menfaati bulunan gerçek ve tüzel kişiler Rekabet Kuruluna şikayette bulunma hakkına sahiptir.
Rekabet Kurulu hangi hallerde yapısal tedbire başvurabilir?
Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir ve davranışsal tedbirlerin yetersizliği nihai kararla saptandığında teşebbüse yapısal tedbire uyması için en az 6 ay süre tanınır.
Hâkim durumdaki platformların veri birleştirmesi ihlal sayılır mı?
Rekabet Kurulu kararlarında, hâkim durumdaki bir teşebbüsün farklı temel hizmetlerinden topladığı verileri birleştirerek rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırması ve pazara giriş engeli yaratması 4054 sayılı Kanun kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmiştir.
Teknoloji teşebbüslerinin devralınmasında özel bir yükümlülük var mıdır?
2022 yılı tebliğ değişikliğiyle teknoloji teşebbüsleri tanımı yapılmış olup öldürücü devralmaların önlenmesi amacıyla bu teşebbüslerin devre konu taraf olduğu işlemlere ilave bildirim yükümlülüğü getirilmiştir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy