Avrupa Birliği ödeme hizmetleri mevzuatının güncellenmesi amacıyla hazırlanan Direktif Teklifi; 98/26/EC sayılı Direktif üzerinde değişiklik yaparken 2015/2366/EU sayılı İkinci Ödeme Hizmetleri Direktifi ile 2009/110/EC sayılı Direktif'i yürürlükten kaldırmayı ve yasal çerçeveyi Üçüncü Ödeme Hizmetleri Direktifi ile Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği olarak yeniden yapılandırmayı öngörmektedir. Bu reformun dayanağını oluşturan Etki Değerlendirme Raporu; ödeme kullanıcılarının dolandırıcılığa karşı korunması, açık bankacılık işleyişindeki aksaklıklar, yasal belirsizlikler ile pazar parçalanması ve bankalar ile banka dışı ödeme hizmeti sağlayıcıları arasındaki eşit olmayan rekabet alanı olmak üzere dört temel eksikliği hedeflemektedir.
Dolandırıcılıkla Mücadele ve Tüketici Hakları
Sosyal mühendislik ve dolandırıcılık risklerine karşı IBAN ve isim eşleştirme doğrulama hizmetlerinin tüm kredi transferlerini kapsayacak şekilde genişletilmesi, ödeme hizmeti sağlayıcılarının kendi aralarında dolandırıcılıkla ilgili bilgi alışverişinde bulunmalarına izin veren yasal çerçevenin kurulması, işlem takibinin iyileştirilmesi ve çalışanlar ile müşteriler nezdinde farkındalık eğitimlerinin zorunlu tutulması teklif edilmektedir. Bununla birlikte PSR m. 59 çerçevesinde, ödeme hizmeti sağlayıcısının bir çalışanının kimliğine bürünen üçüncü taraflarca gerçekleştirilen kimlik avı dolandırıcılıklarında, tüketicinin durumu derhal polise bildirmesi ve ödeme hizmeti sağlayıcısını bilgilendirmesi şartıyla tam tutarın tüketiciye iade edilmesi yükümlülüğü düzenlenmektedir.
Güçlü Müşteri Kimlik Doğrulaması ve İstisnalar
PSR m. 85 ve m. 86 uyarınca Güçlü Müşteri Kimlik Doğrulaması kurallarına ilişkin istisnalar ve basitleştirilmiş usuller belirlenmektedir. Ödeyenin herhangi bir katılımı veya etkileşimi bulunmaksızın yalnızca alacaklı tarafından başlatılan ödeme işlemleri, izin verildiği ölçüde kimlik doğrulama gerekliliklerinden muaftır. Ödeme hesabı bilgi hizmetlerinde ise dolandırıcılık şüphesi bulunmadıkça kimlik doğrulaması kural olarak hesap bilgi hizmeti sağlayıcısı tarafından yalnızca ilk erişimde aranmakta, sonraki veri erişimleri bu sağlayıcının sorumluluğunda yürütülmektedir. Hesap hizmeti veren kuruluşun dolandırıcılık şüphesine dair makul gerekçesi bulunmadıkça, hesap bilgileri hizmet sağlayıcıları en son kimlik doğrulamasından en az 180 gün sonra hesaba erişildiğinde kendi doğrulamasını uygulamaktadır.
Açık Bankacılık Standartları ve Eşit Rekabet Alanı
Çevrimiçi olarak erişilebilen ödeme hesabı sunan hesap hizmeti ödeme hizmeti sağlayıcılarının açık bankacılık faaliyetleri amacıyla en az bir özel arayüze sahip olması gerekmektedir; özel arayüz bulunduran kuruluşlar bakımından veri kesintisini önleme amaçlı yedek arayüz bulundurma yükümlülüğü kaldırılmıştır. Bankalar ve ödeme hesabı sağlayıcıları, açık bankacılık hizmetlerinden yararlanan tüketicilerin veri erişim izinlerini görebilecekleri ve geri çekebilecekleri bir kontrol paneli sunmakla yükümlüdür. Banka dışı kuruluşlarla eşit rekabet alanının tesisi için bankaların hesap hizmeti sunmayı reddetmesi veya mevcut hizmeti geri çekmesi somut şartlara bağlanmış; bu kararların yasa dışı faaliyet şüphesi ya da önemli risk gibi gerekçelere dayandırılarak yazılı olarak sunulması zorunlu tutulmuştur.
Kimlik avı dolandırıcılığında tam iade hangi şartlara bağlıdır?
PSR m. 59 uyarınca, ödeme kuruluşu çalışanının kimliğine bürünen üçüncü kişilerce aldatılan tüketicinin, durumu derhal polise bildirmesi ve kuruluşunu bilgilendirmesi şartıyla tam tutarın iadesi zorunludur.
Açık bankacılıkta yedek arayüz zorunluluğu bulunmakta mıdır?
Açık bankacılık faaliyetleri için en az bir özel arayüz bulunduran hesap hizmeti kuruluşlarının veri kesintisini önlemeye yönelik yedek arayüz bulundurma mecburiyeti kaldırılmıştır.
Hesap bilgi hizmetlerinde kimlik doğrulaması ne zaman tekrarlanır?
Dolandırıcılık şüphesine ilişkin makul gerekçeler olmadıkça kural olarak ilk erişimde doğrulama aranmakta; en son uygulamadan en az 180 gün sonra hesaba erişildiğinde ise kimlik doğrulaması hesap bilgileri hizmet sağlayıcısı tarafından gerçekleştirilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy