Ticari bir işlem gerçekleştiğinde borcun ifası için nakit, kredi kartı, çek, havale veya EFT gibi yöntemler serbestçe kullanılabilir; taraflar arasında ödeme yöntemini belirleme serbestisi bulunmaktadır. Banka hesabına IBAN üzerinden aktarılan tutarların devlete usulünce beyan edilmemesi Vergi Usul Kanunu kapsamında vergi ziyaına yol açabilir; kanunun 341 inci maddesinde yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiği takdirde 344 üncü madde gereğince verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası ve gecikme zammı tatbik edilir. Ancak bu durum doğrudan hapis cezasını gerektirmez.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 344Kaynağı aç
344 – (Değişik: 22/7/1998-4369/11 md.)
(Değişik,
birleştirilen birinci ve ikinci fıkra: 23/1/2008-5728/275 md.) 341 inci maddede yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiği
takdirde, mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı
tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.
Vergi
ziyaına 359 uncu maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde bu ceza
üç kat, bu fiillere iştirak edenlere ise bir kat olarak uygulanır.
Vergi
incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra
verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi
beyannameleri için bu madde uyarınca kesilecek ceza yüzde elli oranında
uygulanır.
(Mülga
fıkra: 11/8/1999-4444/14 md.)
(Ek
fıkra:28/7/2024-7524/9 md.) Vergi kanunlarına göre mükellefiyet tesis ettirilmesi
gerektiği halde bu zorunluluğa uyulmaksızın vergi dairesinin ıttılaı dışında
ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunmak suretiyle
vergi ziyaına sebebiyet verilmesi durumunda, birinci, ikinci ve
üçüncü fıkralara göre kesilecek vergi ziyaı cezası yüzde elli
artırılarak uygulanır. Aynı vergi türü ve dönemine ilişkin daha sonra yapılacak
tarhiyatlar nedeniyle kesilecek vergi ziyaı cezalarına da aynı
artırım hükmü tatbik edilir.
Kaçakçılıkta
ceza:
IBAN Denetimleri ve Vergi Ziyaı Cezası
Vergi Denetleme Kurulu Başkanlığı tarafından IBAN ile tahsilat yapan mükellefler nezdinde yürütülen denetim süreçlerinde, işletmelerin beyan edilen gelirleri ile harcama dengesi arasındaki orantısızlıklar incelenir. Yapılan incelemelerde bu tür bir orantısızlığın vergi kaçağına işaret ettiğinin belirlenmesi durumunda Vergi Usul Kanunu m. 341 uyarınca cezai işlem tatbik edilebilir. Vergi Usul Kanunu kapsamındaki kaçakçılık fiilleri sebebiyle hapis cezası yaptırımının gündeme gelmesi, anılan kanunun 344 üncü maddesinde düzenlenen vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 359Kaynağı aç
359 – (Değişik: 23/1/2008-5728/276 md.)
a) Vergi
kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti
bulunan;
1) Defter ve
kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu
işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar veya defterlere kaydı
gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde
tamamen veya kısmen başka defter, belge veya diğer kayıt ortamlarına
kaydedenler,
2) Defter,
kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler veya muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belge düzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar,
Hakkında on sekiz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Varlığı noter
tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında
vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi, bu
fıkra hükmünün uygulanmasında gizleme olarak kabul edilir. Gerçek bir muamele
veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veya durumu mahiyet veya miktar
itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtan belge ise, muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belgedir.[138]
b) Vergi
kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen ve saklama ve ibraz mecburiyeti
bulunan defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini yok
ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar veya
belgelerin asıl veya suretlerini tamamen veya kısmen sahte olarak düzenleyenler
veya bu belgeleri kullananlar, üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır. Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde bunlar varmış gibi
düzenlenen belge, sahte belgedir.
c) Bu Kanun
hükümlerine göre ancak Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin
basabileceği belgeleri, Bakanlık ile anlaşması olmadığı halde basanlar veya
bilerek kullananlar iki yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
ç) (Ek:29/4/2021-7318/4
md.) Hazine ve Maliye Bakanlığınca yetkilendirilmediği halde, ödeme
kaydedici cihaz mührünü kaldıran, donanım veya yazılımını değiştiren veya
yetkilendirilmiş olsun ya da olmasın ödeme kaydedici cihazın hafıza
birimlerine, elektronik devre elemanlarına veya harici donanım veya
yazılımlarla olan bağlantı sistemine ya da kayıt dışı satışın önlenmesi için
kurulan elektronik kontrol ve denetim sistemleri veya ilgili diğer sistemlere
fiziksel veya bilişim yoluyla müdahale ederek; gerçekleştirilen satışlara ait
mali belge veya bilgilerin cihazda kayıt altına alınmasını engelleyen, cihazda
kayıt altına alınan bilgileri değiştiren veya silen, ödeme kaydedici cihaz veya
bağlantılı diğer donanım ve sistemler ya da kayıt dışı satışın önlenmesi için
kurulan elektronik kontrol ve denetim sistemleri veya ilgili diğer sistemler
tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarına
elektronik ortamda iletilmesi gereken belge, bilgi veya verilerin iletilmesini
önleyen veya bunların gerçeğe uygun olmayan şekilde iletilmesine sebebiyet verenler
üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
d) (Ek:30/11/2022-7423/1
md.) 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol
Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ile düzenlenen piyasalarda, Hazine ve
Maliye Bakanlığınca yetki verilip verilmediğine bakılmaksızın, mükerrer
257 nci maddenin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında
vergi güvenliğini sağlamak amacıyla kullanılmasına zorunluluk getirilen özel
etiket ve işaretlerle ürünlerin etiketlenmesi veya işaretlenmesi ve etiketlenen
veya işaretlenen ürün bilgilerinin kurulan veri merkezine aktarılmasını
sağlayan sisteme fiziksel veya bilişim yoluyla müdahale ederek Hazine ve Maliye
Bakanlığına elektronik ortamda iletilmesi gereken belge, bilgi veya verilerin
iletilmesini önleyenler veya bunların gerçeğe uygun olmayan şekilde
iletilmesine sebebiyet verenler üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile
cezalandırılır.
371 inci
maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler
hakkında bu madde hükmü uygulanmaz.
(Ek
fıkra:8/4/2022-7394/4 md.) Bu maddede yazılı fiillerle verginin ziyaa
uğratıldığının tespit edilmesine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme
faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet
eden gecikme zammının; soruşturma evresinde ödenmesi halinde verilecek ceza
yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenmesi halinde
ise verilecek ceza üçte bir oranında indirilir.
(Ek
fıkra:8/4/2022-7394/4 md.) Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı olarak
kesilen cezanın bulunmadığı durumlarda verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(Ek
fıkra:8/4/2022-7394/4 md.) (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 13/9/2023
tarihli ve E.: 2022/81, K.: 2023/153 sayılı Kararı ile.)
(Ek
fıkra:8/4/2022-7394/4 md.) Bu maddede düzenlenen suçların birden fazla
takvim yılı veya vergilendirme dönemi içinde aynı suç işleme kararının icrası
kapsamında işlenmesi halinde, Türk Ceza Kanununun 43 üncü maddesi uygulanır.
Kaçakçılık
suçlarını işleyenler hakkında bu maddede yazılı cezaların uygulanması 344 üncü
maddede yazılı vergi ziyaı cezasının ayrıca uygulanmasına engel teşkil etmez.
Cezadan indirim[139]
Vergi Kaçakçılığı Kapsamında Hapis Cezası Gerektiren Haller
IBAN üzerinden tahsil edilen tutarların vergi dairesinden saklanması amacıyla usulsüz biçimde gider gösterilmesi ve bu yolla kâr elde edilmesi, Vergi Usul Kanunu kapsamında suç sayılarak hapis cezası yaptırımı doğurabilir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 359/a uyarınca; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yapanlar, ilgisiz veya gerçek dışı kişiler adına hesap açanlar ya da kaydı gereken hesap ve işlemleri matrahı azaltacak biçimde başka kayıt ortamlarına intikal ettirenler ile defter ve belgeleri tahrif eden, gizleyen, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleyen veya kullananlar hakkında on sekiz aydan beş yıla kadar hapis cezası uygulanır.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 359/b uyarınca ise yasal defter, kayıt ve belgeleri yok edenler, defter yapraklarını yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar ya da hiç yaprak koymayanlar ile belgelerin asıl veya suretlerini sahte olarak düzenleyen ya da kullananlar hakkında üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Gerçek bir muamele veya durum bulunmadığı halde bunlar varmış gibi düzenlenen belgeler kanunen sahte belge kabul edilmektedir.
Ödeme Kaydedici Cihaz Sistemlerine Yetkisiz Müdahale Suçu
213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 359/ç hükmü uyarınca, ödeme kaydedici cihazların hafıza birimlerine, elektronik devre elemanlarına, harici donanım ve yazılım bağlantılarına ya da kayıt dışı satışı önlemeye yönelik elektronik denetim sistemlerine fiziksel veya bilişim yoluyla müdahale edilmesi suçtur. Yapılan satışlara ilişkin mali belge ve bilgilerin cihazda kayıt altına alınmasını engelleyen, kayıtlı bilgileri silen veya değiştiren, Hazine ve Maliye Bakanlığına elektronik ortamda iletilmesi gereken verilerin iletilmesini engelleyen ya da gerçeğe aykırı iletilmesine yol açan kişiler üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Pişmanlık Hükümleri ve Cezada İndirim İmkânı
Vergi Usul Kanunu m. 371 uyarınca mükellefler, vergiye ilişkin eksik veya hatalı bildirimlerini pişmanlık şartları çerçevesinde düzeltilmiş beyanname vermek suretiyle giderebilirler. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m. 359 gereğince, kanunun 371 inci maddesinde öngörülen pişmanlık şartlarına riayet ederek durumu ilgili makamlara kendiliğinden bildiren mükellefler hakkında kaçakçılık suçlarına ilişkin hapis cezası hükümleri tatbik edilmez.
Kaçakçılık fiilleriyle vergi kaybına yol açılması halinde, tarhiyata konu vergi borcu ile buna bağlı gecikme faizi ve gecikme zammının tümü, ayrıca kesilen cezalar ile bunlara ilişkin gecikme zammının yarısı soruşturma aşamasında ödenirse verilecek hapis cezası yarı oranında indirilir. Bu ödemelerin yargılama safhasında mahkemece hüküm kuruluncaya dek yerine getirilmesi durumunda ise cezada üçte bir oranında indirime gidilir.
Ticari tahsilatlarda IBAN üzerinden ödeme almak serbest midir?
Borcun ifasında nakit, kredi kartı, çek, havale veya EFT gibi yöntemler serbestçe kullanılabilir; ticari işlemlerde ödeme yöntemi serbestisi esastır.
IBAN ile yapılan tahsilatın beyan edilmemesi hapis cezası doğurur mu?
Banka hesabına gelen transferlerin usulünce beyan edilmemesi Vergi Usul Kanunu kapsamında vergi ziyaı cezası ile gecikme zammına yol açabilir; 341 inci maddede yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiğinde 344 üncü madde uyarınca verginin bir katı ceza uygulanmakta olup bu durum doğrudan hapis cezasını gerektirmez.
IBAN üzerinden ödeme kabul eden işletmeler hangi hallerde hapis cezasıyla karşılaşır?
Tahsilatların usulsüz giderlerle gizlenmesi, sahte veya yanıltıcı belge düzenlenmesi, defter kayıtlarında hile yapılması veya üçüncü kişiler adına hesap açılması gibi Vergi Usul Kanunu m. 359 kapsamındaki kaçakçılık fiilleri hapis cezası doğurur.
IBAN tahsilatındaki eksik beyanlar pişmanlık yoluyla düzeltilebilir mi?
Vergi Usul Kanunu m. 371 kapsamındaki pişmanlık şartlarına uygun biçimde yetkili makamlara bildirimde bulunan ve düzeltilmiş beyanname verenler hakkında kaçakçılık suçlarına ilişkin hapis cezası hükümleri uygulanmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy