Portekiz’de şirket kurmak isteyen Türk ve diğer yabancı yatırımcıların Portekiz vatandaşı bir ortak bulması veya sermayenin belirli bir bölümünü yerel bir yatırımcıya devretmesi zorunlu değildir. Yabancı gerçek veya tüzel kişiler tek başlarına şirket kurabilecekleri gibi Portekizli, Türk ya da başka ülke vatandaşı gerçek ve tüzel kişilerle de ortaklık kurabilir.
Yabancı Yatırımlara İlişkin Esaslar ve Tercih Edilen Şirket Türleri
Portekiz yabancı yatırımlarda genel olarak yatırımcının vatandaşlığına dayalı bir ayrımcılık uygulamamakta ve elde edilen kâr veya temettülerin yurt dışına aktarılmasına genel bir yasak getirmemektedir. Bununla birlikte bankacılık, finans, sigorta, enerji, savunma ve sağlık gibi kamu denetimine tabi düzenlenmiş sektörlerde özel izinler, yeterlilik koşulları veya yatırım incelemeleri uygulanabilmektedir.
Portekiz'de yatırımcılar amaçlarına göre farklı şirket modellerini tercih edebilir. Tek bir yatırımcının tüm paylara sahip olduğu yapılar için Sociedade Unipessoal por Quotas (Unipessoal LDA), iki veya daha fazla ortağın bulunduğu yapılar için Sociedade por Quotas (LDA) ve daha büyük sermayeli, geniş pay sahipliği öngörülen yatırımlar için Sociedade Anónima (SA) kurulabilir. Bu üç şirket türü Empresa Online sistemi üzerinden elektronik olarak kurulabilmektedir.
Şirket Kuruluş Yöntemleri ve Yabancı Ortaklar İçin Gereklilikler
Yabancı ortaklı şirketler Empresa Online 2.0 üzerinden elektronik olarak, Empresa na Hora hizmet noktalarında veya şirket yapısı ile yabancı belgelerin karmaşıklığına göre geleneksel ticaret sicili yöntemiyle kurulabilir.
Empresa 2.0 altyapısı, yabancı vatandaşların pasaportla bağlantılı Chave Móvel Digital veya uygun Avrupa elektronik kimlik doğrulamasıyla işlem yapmasına imkan tanır. Ayrıca Portekizli avukat, noter veya solicitador tarafından profesyonel elektronik sertifika kullanılarak da kuruluş işlemi yürütülebilir.
Avrupa Birliği ve Avrupa Ekonomik Alanı dışında ikamet eden gerçek kişilerin mali temsilci ataması veya Portekiz Vergi İdaresinin kabul ettiği elektronik tebligat kanallarından birine katılması yasal bir gerekliliktir.
Portekiz’de kurulacak bir şirkete tüzel kişi olarak ortak olacak yabancı şirketin Portekiz NIPC ve NIF numaralarına sahip olması zorunludur. Tescil için şirketin merkezinin bulunduğu ülkeden alınmış güncel ticaret sicili belgesi, yürürlükteki ana sözleşme, Portekiz şirketine katılma kararını içeren şirket kararı, nihai faydalanıcı beyanı ve yabancı dildeki belgelerin tercümeleri sunulmalıdır.
Nihai Faydalanıcı Bildirimi (RCBE) ve Süreleri
Şirketin ticaret siciline tescil edilmesinden itibaren ilk nihai faydalanıcı bildiriminin (RCBE) 30 gün içinde yapılması gerekmektedir. Ortaklık, oy hakkı veya kontrol yapısında herhangi bir değişiklik meydana geldiğinde bu bilgilerin değişiklik tarihinden itibaren 30 gün içinde güncellenmesi zorunludur. Herhangi bir değişiklik bulunmasa dahi yıllık doğrulama yükümlülüğü uygulanır.
Ortakların Hukuki Sorumluluğunun Kapsamı ve İstisnaları
Sociedade por Quotas (LDA) ile Sociedade Unipessoal por Quotas yapılarında ana prensip, şirketin borç ve yükümlülüklerine karşılık kendi tüzel kişilik mal varlığının sorumlu olmasıdır. Buna karşın taahhüt edilen sermayenin yerine getirilmemesi, şahsi kefalet tesisi, ortak varlıkları ile şirket mevcudunun birbirine karıştırılması, hukuka aykırı yönetim tasarrufları yahut vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerine ilişkin özel mevzuat kuralları uyarınca pay sahipleri ile şirket yöneticilerinin kişisel sorumluluğu doğabilir.
Portekiz Şirketler Kanunu çerçevesinde LDA ortakları, şirket sözleşmesinde taahhüt edilen sermaye girişlerinin yerine getirilmesinden şirket karşısında birlikte sorumlu olabilir. Sermaye borcunu yerine getirmeyen ortağın şirketten çıkarılması veya payının şirket lehine kaybedilmesi durumunda, diğer ortakların eksik kalan sermaye girişini karşılamaları gerekebilir.
LDA şirket ana sözleşmesine konulacak özel bir hükümle, bir veya birden fazla ortağın şirket alacaklılarına karşı belirli bir miktara kadar doğrudan sorumlu olacağı kararlaştırılabilir. Bu sorumluluk türü şirketle birlikte müteselsil olarak belirlenebileceği gibi şirket mal varlığının yetersiz kalmasına bağlı ikincil sorumluluk şeklinde de yapılandırılabilir.
Ortağın şirket kredisine şahsi kefil olması durumunda alacaklı, şirketten tahsilat yapılamaması halinde kefalet sözleşmesi şartları çerçevesinde ortağın kişisel mal varlığına başvurabilir. Bu sorumluluk ortaklık sıfatından değil, bağımsız bir kefalet veya garanti sözleşmesi akdedilmesinden kaynaklanır.
Portekiz Şirketler Kanunu hükümleri uyarınca, sonradan tek ortaklı hale gelen bir şirketin iflası durumunda şirket mal varlığının şirket borçlarına tahsis edilmesine ilişkin kurallara uyulmadığı kanıtlanırsa tek ortak, tek ortaklı dönem içinde doğan şirket borçlarından sınırsız sorumlu tutulur.
Yöneticilerin Vergi, İşçilik ve İflas Hallerindeki Sorumluluğu
Şirket yöneticilerinin vergi borçlarından doğan ikincil sorumluluğunda yalnızca kişinin sicilde müdür olarak görünmesi her durumda yeterli olmayıp yönetim yetkisinin fiilen kullanılmış olması aranır. Buna karşılık ödeme döneminde şirketi fiilen yöneten müdür, vergi borcunun ödenmemesinin kendisine atfedilemeyeceğini ispatlama yükümlülüğüyle karşılaşabilir.
Şirketin ödenmemiş işçilik borçları nedeniyle müdürün kişisel olarak sorumlu tutulabilmesi için yalnızca şirketin borcunun bulunması yeterli değildir. Hukuka aykırı ve kusurlu bir yönetim davranışının varlığı, şirket mal varlığının yetersiz hale gelmesi ve bu davranış ile ortaya çıkan zarar arasında illiyet bağının bulunması gerekir.
Portekiz iflas mevzuatına göre borçlunun, iflas durumunu öğrendiği veya öğrenmesi gerektiği tarihten itibaren 30 gün içinde iflas başvurusunda bulunması şarttır. Bu yükümlülüğün ihlal edilmesi ve yıllık hesapların usulüne uygun olarak hazırlanmaması, belirli şartlar altında yöneticilerin ağır kusuruna ilişkin karine oluşturabilir ve iflasın kusurlu olarak nitelendirilmesine yol açabilir.
Şirket Kuruluşunun Oturum İzni ile Hukuki İlişkisi
Portekiz’de bir şirkete pay sahibi olarak katılmak yahut idareci olarak görevlendirilmek, yabancı ülke vatandaşlarına otomatik oturum hakkı sağlamaz. Şirket kuruluş süreci ticaret hukuku kurallarına bağlıyken ülkede yaşama ve çalışma izni elde edilmesi münhasıran göçmenlik mevzuatının konusudur. Bu sebeple şirketi Portekiz'de ikamet ederek bizzat sevk ve idare etmeyi planlayan Türk vatandaşlarının D2 girişimci vizesi veya kendi durumlarına uygun diğer yasal ikamet yollarına ayrıca başvurmaları gerekmektedir.
Portekiz'de şirket kurmak için yerel ortak zorunlu mudur?
Hayır, yabancı yatırımcıların Portekiz vatandaşı bir ortak bulması veya hisselerinin bir bölümünü yerel bir ortağa devretmesi zorunlu değildir. Tek başlarına veya diğer ortaklarla birlikte şirket kurabilirler.
Portekiz'de şirket kurmak otomatik olarak oturum hakkı sağlar mı?
Hayır, şirket kurmak veya müdür olarak atanmak kişiye otomatik oturum hakkı sağlamaz. Portekiz'de ikamet etmek ve çalışmak amacıyla D2 girişimci vizesi gibi mevzuata uygun göçmenlik yollarına ayrıca başvurulmalıdır.
LDA şirketlerinde ortaklar şirket borçlarından kişisel olarak sorumlu tutulabilir mi?
Kural olarak şirket borçlarından sadece şirketin kendi mal varlığı sorumludur. Ancak sermaye taahhüdünün ifa edilmemesi, kefalet verilmesi, ana sözleşmede sorumluluk düzenlenmesi veya mal varlıklarının karıştırılması gibi istisnalarda kişisel sorumluluk gündeme gelebilir.
Nihai faydalanıcı bildirimi (RCBE) hangi sürede yapılmalıdır?
İlk bildirim şirketin tescilinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Ortaklık ve kontrol yapısındaki değişikliklerin 30 gün içinde güncellenmesi ve her yıl doğrulama yapılması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy