Ortaklık Yapısı ve Temel Ayrım
Portekiz hukukunda limited şirketler iki temel model altında yapılandırılır: Sociedade por Quotas (LDA) ve Sociedade Unipessoal por Quotas (Unipessoal LDA). LDA yapısı en az iki gerçek veya tüzel kişi ortak tarafından kurulurken, Unipessoal LDA tek bir gerçek ya da tüzel kişinin sermayenin tamamına sahip olması esasıyla kurulur. Her iki model de limited şirket niteliğindedir ve ortakların sorumluluğu kural olarak şirkete koymayı taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlıdır. LDA yapısında şirket sermayesi taahhüt edilen kotaların toplamından meydana gelir ve kuruluş evresinde her ortak yalnızca tek bir kotanın sahibi olabilir. Unipessoal LDA bünyesinde ise sermayenin bütünü tek bir ortağa aittir ve bu ortak şirket sermayesinin tamamını temsil eden tek bir kotaya sahip olur.
Portekiz Şirketler Kanunu çerçevesinde tek ortaklı limited şirket yapılanmalarına yönelik belirli yasal sınırlamalar getirilmiştir. Bu doğrultuda bir gerçek kişi yalnızca tek bir Unipessoal LDA tüzel kişiliğinde tek pay sahibi sıfatını taşıyabilir; buna karşın aynı kişinin çok ortaklı LDA şirketlerinde paydaş olmasına tek başına bir engel bulunmamaktadır. Ayrıca tüzel kişi statüsündeki bir Unipessoal LDA şirketinin bir başka Unipessoal LDA yapısına tek ortak olarak iştirak etmesi kanunen caiz değildir.
Sermaye Tutarları ve Sorumluluk Esasları
Her iki şirket modelinde de asgari kota değerleri sembolik düzeydedir. Unipessoal LDA kuruluşunda kanuni asgari sermaye 1 Euro olarak belirlenmiştir. LDA şirketinde ise her bir ortağın sahip olduğu kotanın değerinin en az 1 Euro olması zorunludur; dolayısıyla en az iki ortak gerektiğinden iki ortaklı bir LDA şirketinin teorik asgari sermayesi 2 Euro tutarındadır. Sermayenin kuruluş anında şirket banka hesabına yatırılmaması durumunda kurucular, söz konusu sermaye borcunu beş iş günü içerisinde veya kuruluş belgesindeki beyana göre ilk mali yılın sonuna kadar yatıracaklarını açıklayabilirler.
Ortakların şirket borçlarına karşı sorumluluğu kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı kalmakla birlikte, LDA şirketlerinde ana sözleşmeye özel hükümler konulabilir. LDA ana sözleşmesinde bir veya birden fazla ortağın şirket alacaklılarına karşı belirli bir tutara kadar ek sorumluluk üstlenmesi kararlaştırılabilir.
Limited şirketlerde sorumluluğun sınırlı tutulması mutlak bir koruma sağlamaz. Şirketi idare eden müdürlerin hukuka aykırı yönetimsel fiilleri, yerine getirilmemiş sermaye taahhütleri, verilen kişisel kefaletler, kamuya ait vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri ya da şirket mal varlığı ile şahsi varlıkların kasten birbirine karıştırılması gibi durumlarda kişisel sorumluluk riski gündeme gelebilir.
Şirket Yönetimi ve Karar Alma Süreçleri
Hem LDA hem de Unipessoal LDA modellerinde yönetim bir veya daha fazla müdür (gerente) tarafından yürütülür. Şirketi idare edecek müdür ortaklardan biri olabileceği gibi ortak olmayan üçüncü bir kişi de olabilir.
Unipessoal LDA şirketinde kurul halinde toplanan klasik bir genel kurul bulunmaz; Portekiz Şirketler Kanunu uyarınca genel kurula tanınan yetkileri tek ortak kullanır ve müdürleri atayabilir. Genel kurul kararı niteliğindeki tek ortak kararlarının ortak tarafından imzalanmış tutanağa kaydedilmesi gerekir. Ayrıca tek ortağın bizzat şirketiyle gerçekleştirdiği hukuki işlemlerin şirketin faaliyet amacına hizmet etmesi, kanunun öngördüğü şekle uyması, yazılı olarak belgelenmesi ve şirketin yıllık hesap belgeleriyle birlikte muhafaza edilmesi zorunludur.
Çok ortaklı LDA şirketlerinde ise karar süreçleri ortakların katılımıyla işler. Ana sözleşme değişiklikleri, şirket birleşmeleri, bölünmeler, şirket türünün değiştirilmesi ve şirketin feshi gibi önemli kararlarda sermayenin en az dörtte üçüne karşılık gelen nitelikli çoğunluk aranabilir.
Ticaret Unvanı, Yapısal Dönüşüm ve Denetim Eşikleri
Şirketlerin ticaret unvanları tabi oldukları ortaklık yapısını yansıtmak zorundadır. LDA türündeki şirketlerin unvanı 'Limitada' veya 'Lda.' ibaresiyle sona ermelidir. Unipessoal LDA tüzel kişiliklerinde ise bu ibarelerden önce 'Sociedade Unipessoal' veya 'Unipessoal' ekinin bulunması, unvanın 'Sociedade Unipessoal, Limitada' yahut 'Unipessoal, Lda.' şeklinde tescil edilmesi gerekir.
Şirketin ortaklık yapısında meydana gelen değişimler yasal unvan ve tür dönüşümünü gerektirir. Unipessoal LDA yapısına yeni bir ortağın katılmasıyla şirket tek ortaklı olmaktan çıkar ve LDA yapısına geçer; aynı şekilde LDA bünyesinde payların tek kişide toplanması da yapıyı dönüştürür. Bu değişiklik yalnızca taraflar arasında yapılacak bir ödeme veya sözlü anlaşmayla tamamlanmaz. Şirket ana sözleşmesinin, şirket unvanının, kota dağılımının ve ticaret sicili kayıtlarının güncellenmesi zorunludur.
Limited şirketlerde mali büyüklüklere bağlı olarak bağımsız denetçi atama durumu gündeme gelebilir. Bir şirketin iki yıl arka arkaya bilanço toplamı için 1,5 milyon Euro, net ciro için 3 milyon Euro ve ortalama 50 çalışan sayısı olarak öngörülen üç ölçütten en az ikisini aşması durumunda, hesapların bağımsız denetçi tarafından denetlenmesi gerekebilir.
Unipessoal LDA tek bir ortakla kurulabilir mi?
Unipessoal LDA tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulur ve şirket sermayesinin tamamı tek bir ortağa ait olan tek bir kotayla temsil edilir.
Bir kişi birden fazla Unipessoal LDA kurabilir mi?
Portekiz Şirketler Kanunu uyarınca bir gerçek kişi yalnızca bir Unipessoal LDA şirketinin tek ortağı olabilir; ayrıca bir Unipessoal LDA başka bir Unipessoal LDA şirketine tek ortak olamaz.
Şirket kuruluşunda sermaye taahhüdü ne zaman ödenir?
Sermaye kuruluş anında bankaya yatırılmamışsa, ortaklar sermayenin beş iş günü içinde veya ilk mali yılın sonuna kadar yatırılacağını kuruluş belgesinde beyan edebilir.
Unipessoal LDA şirketine yeni bir ortak katılırsa ne yapılmalıdır?
Yeni ortağın şirkete katılmasıyla yapı LDA niteliği kazanır; bu doğrultuda şirket unvanının, ana sözleşmesinin, kota dağılımının ve ticaret sicili kayıtlarının güncellenmesi gerekir.
Limited şirket ortaklarının kişisel sorumluluğu hangi hallerde doğar?
Kişisel sorumluluk; müdürün hukuka aykırı yönetim işlemleri, ödenmemiş sermaye taahhütleri, kişisel kefaletler, vergi ve sosyal güvenlik borçları ile şirket mal varlığı ile kişisel mal varlığının bilinçli şekilde karıştırılması durumlarında ortaya çıkabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy