Patentli Bir Teknolojinin İzinsiz Kullanımında Yaptırımlar

Türkiye'de tescilli patentler başvuru tarihinden itibaren 20 yıl süreyle korunur. Patent hakkı sahibinin izni olmaksızın gerçekleştirilen kullanım, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında patent hakkına tecavüz teşkil eder.

Patent Hakkına Tecavüz Teşkil Eden Eylemler ve İspat Karinesi

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 141 uyarınca; patent sahibinin izni olmadan buluş konusu ürünü kısmen veya tamamen taklit ederek üretmek, taklit suretiyle üretildiğini bildiği ya da bilmesi gerektiği hâlde bu ürünleri satmak, dağıtmak, ticaret alanına çıkarmak, ithal etmek, ticari amaçla elde bulundurmak, uygulamaya koyarak kullanmak veya sözleşme teklifinde bulunmak tecavüz sayılır.

Buluş konusu usulün izinsiz kullanımı da tecavüz fiilleri arasındadır. Patent sahibinin izni bulunmaksızın korunan usulün kullanılması veya izinsiz kullanıldığının bilinmesi gereken durumlarda bu usulle doğrudan elde edilen ürünlerin satılması, dağıtılması, ithali, ticari amaçla elde bulundurulması ya da kullanılması ihlal oluşturur.

Patent hakkının gasp edilmesi ile patent sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans veya zorunlu lisans yoluyla verilmiş hakların izinsiz olarak genişletilmesi ya da üçüncü kişilere devredilmesi de 6769 sayılı Kanun m. 141/1 kapsamında tecavüz kabul edilir.

Buluş konusunun bir ürünün elde edilmesine yönelik bir usul olması durumunda, usulle üretilen ürün veya maddenin yeni olması hâlinde, patent sahibinin izni olmadan üretilen aynı nitelikteki ürünlerin bu patentli usulle elde edildiği karine olarak kabul edilir. Aksini iddia eden davalı, kendi üretim usulünün farklı olduğunu ispat etmekle yükümlüdür; bu ispat sürecinde davalının üretim ve işletme sırlarının korunmasındaki menfaati mahkemece dikkate alınır.

Patent başvurusunun yayımlandığı tarihten itibaren başvuru sahibi tecavüz davası açmaya yetkilidir. Tecavüz eden kişi başvurudan veya kapsamından haberdar edilmişse ya da kötüniyetli olduğuna mahkemece karar verilirse yayım aranmaksızın tecavüz kabul edilir. Ancak mahkeme, 6769 sayılı Kanun'un 99 uncu maddesinin üçüncü veya yedinci fıkrası ile 143 üncü maddesinin onuncu veya onikinci fıkrası uyarınca yapılan yayımdan önce iddiaların geçerliliği hakkında karar veremez.

Hukuki Yaptırımlar, El Koyma ve İmha Talepleri

Patent hakkı ihlal edilen kişi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 149 doğrultusunda mahkemeden fiilin tecavüz olup olmadığının tespitini, muhtemel tecavüzün önlenmesini, gerçekleşen tecavüz eylemlerinin durdurulmasını, tecavüzün kaldırılmasını ve zararının tazminini isteyebilir. Bu çerçevede hak sahibi tecavüzün önlenmesi davası açarak hukuka aykırılığın engellenmesini sağlayabilir.

Hak sahibi, tecavüz oluşturan veya cezayı gerektiren ürünler ile bunların üretiminde münhasıran kullanılan cihaz ve makine gibi araçlara elkonulmasını talep edebilir. Bu elkoyma tedbiri, tecavüze konu olan ürünler dışındaki diğer meşru üretimlerin yürütülmesini engellemeyecek şekilde uygulanır.

Mahkemece elkonulan ürün, cihaz ve makineler üzerinde hak sahibine mülkiyet hakkı tanınabilir. Bu talebin kabulü durumunda söz konusu ürün, cihaz ve makinelerin değeri tazminat miktarından mahsup edilir; bu değerin kabul edilen tazminat miktarını aşması hâlinde ise aşan kısım hak sahibi tarafından karşı tarafa ödenir.

Tecavüzün devamını önlemek amacıyla, masrafları tecavüz edene ait olmak üzere elkonulan ürünler ile cihaz ve makine gibi araçların şekillerinin değiştirilmesine, üzerlerindeki markaların silinmesine veya sınai mülkiyet haklarına tecavüzün önlenmesi için kaçınılmaz ise imhasına karar verilebilir.

Maddi ve Manevi Tazminat Hesabı

Patent hakkına tecavüz halinde hak sahibinin talep edebileceği maddi zarar, fiili zarar ve yoksun kalınan kazanç esas alınarak hesaplanır. Mahkeme yoksun kalınan kazancı takdir ederken ihlal fiili gerçekleşmeseydi elde edilecek kâr, lisans bedeli ve patent sahibinin pazar payı kaybı kriterlerini dikkate alır.

Buluş sahibinin saygınlığının tecavüz fiili nedeniyle zedelenmesi halinde, maddi zararların yanında manevi tazminat talebinde bulunulması da mümkündür.

Patent Korumasının Kapsamı Dışında Kalan Serbest Haller

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 85/3 uyarınca; sınai veya ticari amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller ile patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller patent korumasının kapsamı dışındadır. İlaçların ruhsatlandırılması ve bu ruhsatlandırma için zorunlu test ve deneyler de deneme amaçlı fiiller kapsamında kalarak patent tecavüzü yaptırımlarına tabi tutulamaz.

Buluşun ticari amaç gütmeyen şahsi kullanımı ile belirli şartlar dahilinde bilimsel araştırma-geliştirme amaçlı kullanımı patent ihlali sayılmaz. Bunun yanında kamu yararı gereği devlet tarafından zorunlu lisans verilmesi hali de izinsiz tecavüz iddialarının dışında kalır.

Fenni Keşif ve Buluşların Yetkisiz İfşasında Cezai Yaptırımlar

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 239 uyarınca; sıfat veya görevi, meslek veya sanatı gereği vakıf olduğu fenni keşif ve buluşları ya da sınai uygulamaya ilişkin bilgi ve belgeleri yetkisiz kişilere veren veya ifşa eden kişi cezalandırılır. Bu bilgi ve belgelerin hukuka aykırı yollarla elde edilerek yetkisiz kişilere aktarılması durumunda da şikayet üzerine faile bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir.

Fenni keşif, buluş veya sınai uygulamaya dair sırların Türkiye'de oturmayan bir yabancıya veya onun memurlarına açıklanması halinde verilecek hapis ve adli para cezası üçte bir oranında artırılır ve bu nitelikli halde takibat yapılabilmesi için şikayet şartı aranmaz. Bu kapsamdaki bilgi veya belgeleri açıklamaya cebir veya tehdit kullanarak bir kimseyi mecbur kılan kişi ise üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile yaptırıma tabi tutulur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy