Patent Nedir ve Patent Tescili Nasıl Yapılır?

Patent, bir buluşun kime ait olduğunu gösteren ve onu kullanabilme ile satabilme gibi hakları içeren resmî belgedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 82. maddesinin birinci fıkrasına göre teknolojinin her alanındaki buluşa, yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartlarının birlikte bulunması hâlinde patent verilir. Başvuru, gerekli evrak ve belgelerle Türk Patent ve Marka Kurumuna elden veya Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden çevrimiçi yapılır.

Patent hakkının içeriği ve kullanım sınırı

Patent hakkı, buluşun nerede gerçekleştirildiğine, hangi teknoloji alanına girdiğine ve ürünün yurt dışından getirilip getirilmediğine ya da ülkede üretilip üretilmediğine göre daraltılamaz. Patent sahibi, bu ölçüler arasında bir ayrım yapılmadan hakkından yararlanır.

Patent konusu, kanunlara, genel ahlaka, kamu düzenine veya genel sağlığa zarar verecek şekilde kullanılamaz. Kullanım, mevcut veya gelecekteki kanuni yasaklama ve sınırlamalara da bağlıdır.

Patent verilebilmesinin şartları

Kanunun 82. maddesinin birinci fıkrası, patent verilebilmesini üç şartın birlikte bulunmasına bağlar: buluşun yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması. Hüküm, teknolojinin her alanındaki buluşları kapsar.

Gerekli şartlar bulunması hâlinde şirket olmadan da patent tescili sağlanabilir.

Buluş niteliğinde sayılmayan konular

Kanunun 82. maddesinin ikinci fıkrasına göre keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler buluş niteliğinde sayılmaz. Zihni faaliyetler veya iş faaliyetleri ile oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler, bilgisayar programları, estetik mahsuller, edebiyat, sanat ve bilim eserleri ile bilginin sunumu da bu kapsamdadır.

Patent başvurusu veya patent bu konu ya da faaliyetlerle ilgili olsa bile patentlenebilirlik dışında kalan, yalnızca bu konu veya faaliyetlerin kendisidir. Sayılan unsurların bir buluş içinde kullanılması hâlinin sonucu, fıkradaki bu sınırdan ayrıca genişletilemez.

Patent verilmeyen buluşlar

Kanunun 82. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine göre kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlara patent verilmez. Aynı fıkranın (a) bendi kapsamında, buluşun ticari kullanımının yalnızca mevzuatla yasaklanmış olması, bu kullanımın kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olduğu anlamına gelmez.

Mikrobiyolojik işlemler ve bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere bitki çeşitleri, hayvan ırkları ve esas olarak biyolojik üretim işlemlerine patent verilmez. Mikrobiyolojik işlem; mikrobiyolojik materyal içeren, mikrobiyolojik bir materyalle gerçekleştirilen veya sonucunda mikrobiyolojik materyal oluşan işlemdir. Esas olarak biyolojik işlem ise melezleme ya da seleksiyon gibi tamamen doğal bir olaydan oluşan bitki veya hayvan üretim usulüdür.

İnsan veya hayvan vücuduna uygulanan teşhis yöntemleri ile cerrahi yöntemler dâhil tedavi yöntemlerine patent verilmez. İnsan bedeninin ve gen dizisinin salt keşfi ile fıkrada sayılan klonlama ve belirli genetik kimlik değiştirme işlemleri de patent verilmeyen buluşlar arasındadır. Bu istisnaların ayrıntılı sınırı, üçüncü fıkranın ilgili bentlerinde gösterilen hâllerle belirlenir.

Teşhis ve tedavi yöntemlerine patent verilmemesine ilişkin hüküm, bu yöntemlerin herhangi birinde kullanılan ürünler hakkında uygulanmaz. Özellikle madde ve terkipler bu ayrımın içindedir. Yöntemin kendisi ile yöntemde kullanılan ürün aynı sonuca bağlanmaz.

Patent hakkının kapsamı dışında kalan fiiller

Sınai veya ticari bir amaç taşımayan ve özel maksatla sınırlı kalan fiiller, patentin sağladığı hakkın kapsamı dışındadır. Patent konusu buluşu içeren deneme amaçlı fiiller ile ilaçların ruhsatlandırılması için gerekli olan ve patent konusu buluşu içeren test ve deneyler de bu kapsamdadır.

Eczane istisnası, yalnızca bir reçetenin oluşturulması için eczanelerde seri üretim olmaksızın hazırlanan ilaçların kullanılması ve bu şekilde hazırlanan ilaçlara ilişkin fiilleri kapsar. Seri üretim bu istisnanın dışında kalır.

Taşıt istisnası, patent konusu buluşun Paris Sözleşmesine taraf devletlerin gemi, uzay aracı, uçak veya kara nakil araçlarının yapımında, çalıştırılmasında veya bu araçların ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanılmasını kapsar. Bu kullanım, söz konusu araçların geçici veya tesadüfi olarak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması şartına bağlıdır. Her türlü kullanım bu bent kapsamında değildir. Belirtilen hava aracı fiilleri de ilgili bentteki şartlara bağlı olarak hakkın kapsamı dışında kalır.

Çiftçilere tanınan kullanma hakları

5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun’da tanımlanan küçük çiftçi, patent sahibi tarafından, onun izniyle veya başka bir ticari yolla sağlanan patentli ürünle yaptığı üretimden elde ettiği çoğaltım materyalini kullanabilir. Kullanım, kendi işlediği arazideki yeni üretim içindir ve 5042 sayılı Kanun hükümlerine tabidir.

Patentli damızlık veya diğer hayvan üreme materyali patent sahibinden, onun izniyle ya da başka bir ticari yolla sağlanmışsa çiftçi bunu tarımsal faaliyetinde kullanabilir. Kullanım, çiftçinin kendi tarım etkinliğini sürdürmesi amacıyla hayvan veya diğer hayvan üreme materyalinden yararlanmasını kapsar. Bu hakkın usul ve esasları yönetmeliğe bırakılmıştır.

Başvuru yolu ve resim

Patent başvurusu için gerekli evrak ve belgeler Türk Patent ve Marka Kurumuna elden teslim edilebilir. Başvuru, Elektronik Başvuru Sistemi üzerinden çevrimiçi olarak da yapılabilir.

Buluşa ait resim, buluşun teknik çizimidir. Bu resmin başvuruda teslim edilmesi zorunlu değildir; teslim isteğe bağlıdır.

Aktif patentler, Türk Patent ve Marka Kurumunun sitesindeki patent araştırma bölümünden incelenebilir.

İhlalin tespiti ve patente itiraz

Patent hakkının ihlal edilip edilmediğinin belirlenmesi için fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti davası açılabilir.

Patentin alınmasından itibaren üç aylık süre içinde patent tesciline yönelik itirazlar Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından alınır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy