Telif hakkı koruması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir. Bir eserden iktibas, bu Kanunun 35. maddesinde sayılan hâllerde caizdir; madde genel ve sınırsız bir kullanım serbestisi kurmaz.
5846 sayılı FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU m. 35Kaynağı aç
İktibasın caiz olduğu hâller
Alenileşmiş bir eserin bazı cümle ve fıkralarının müstakil bir ilim ve edebiyat eserine alınması iktibas olarak caizdir. Bu bent, alenileşmiş eseri, alınan kısmın cümle ve fıkra niteliğini ve bu kısmın müstakil bir ilim ve edebiyat eserine alınmasını birlikte arar.
Yayımlanmış bir bestenin en çok tema, motif, pasaj ve fikir nevinden parçalarının müstakil bir musiki eserine alınması da caizdir. Bent, yayımlanmış beste ile müstakil musiki eserini ve saydığı parça nevilerini esas alır.
Alenileşmiş güzel sanat eserleri ve yayımlanmış diğer eserler, maksadın haklı göstereceği bir nispet içinde ve münderacatını aydınlatmak amacıyla bir ilim eserine konulabilir. Nispet, sayı veya oran olarak belirlenmemiştir; amaç ise eserin içeriğini aydınlatmaktır.
Alenileşmiş güzel sanat eserlerinin ilmi konferans veya derslerde, konuyu aydınlatmak için projeksiyon ve buna benzer vasıtalarla gösterilmesi iktibas kapsamında caizdir. Gösterim, bentte belirtilen bilimsel konferans veya ders amacı ve vasıtalarıyla sınırlıdır.
İktibasın belli edilmesi ve ilim eserleri
İktibasın, iktibas olduğu belli olacak şekilde yapılması lazımdır. İlim eserlerindeki iktibasta, kullanılan eserin ve eser sahibinin adından başka bu kısmın alındığı yer de belirtilir. Bu belirtme kuralı ilim eserlerindeki iktibas için öngörülmüştür.
Adil kullanım başlığı ve yaptırım çerçevesi
Adil kullanım, Amerikan hukukuna ait fair use kavramının birebir karşılığı olarak Türk hukukunda aynı başlık altında düzenlenmiş bir kavram değildir. 5846 sayılı Kanunun 35. maddesi ise iktibası ancak saydığı hâllerde caiz kılar.
Telif hakkı ihlali halinde Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu çerçevesinde hukuki, cezai ve idari yaptırımlar söz konusu olabilir. Hukuki sonuç bakımından hak sahipleri tazminat davası açabilir.
Bir eserden iktibas hangi hâllerde caizdir?
Bir eserden iktibas, 5846 sayılı Kanunun 35. maddesinde sayılan hâllerde caizdir. Bu hâller; alenileşmiş eserin bazı cümle ve fıkralarının müstakil ilim ve edebiyat eserine alınması, yayımlanmış besteden tema, motif, pasaj ve fikir nevinden parçaların müstakil musiki eserine alınması, belirli eserlerin haklı nispet ve aydınlatma amacıyla ilim eserine konulması ile alenileşmiş güzel sanat eserlerinin bilimsel konferans veya derste projeksiyon ve benzeri vasıtayla gösterilmesidir.
İlim eserinde iktibas nasıl belirtilir?
İlim eserindeki iktibasta eserin adı, eser sahibinin adı ve alınan kısmın yeri belirtilir. Ayrıca iktibasın iktibas olduğu belli olacak şekilde yapılması lazımdır.
Adil kullanım aynı adla düzenlenmiş midir?
Hayır. Fair use esas olarak Amerikan hukukuna ait bir kavramdır ve Türk hukukunda adil kullanım başlığı altında birebir düzenlenmiş bir kavram yoktur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy