Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Bakımından Eser Kavramı
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 1/B çerçevesinde bir fikri veya sanatsal yaratımın eser vasfını kazanabilmesi, meydana getirenin hususiyetini yansıtmasına bağlıdır. Bununla birlikte söz konusu ürünün ilim, edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema gruplarından en az birinin kapsamına girmesi aranır.
Bir ürünün telif koruması görebilmesi için aranan kişisel özellik unsuru, herkesin aynı biçimde meydana getirebileceği alelade sonuçları koruma dışı bırakır. Örneğin, bir fotoğrafın eser kabul edilebilmesi için çeken kişinin kişisel özelliğini ön plana çıkaran özgün bir açı veya nitelik taşıması gerekir; kim çekerse çeksin aynı şekilde oluşacak alelade fotoğraflar bu niteliği taşımadığından yasa kapsamında eser ve telif korumasına kavuşamaz.
Kanunda Düzenlenen Temel Eser Türleri ve Koruma Sınırları
FSEK m. 2 kapsamında ilim ve edebiyat eserleri belirlenirken bazı unsurlar açıkça koruma dışı bırakılmıştır. Bu doğrultuda, bir bilgisayar programının arayüzüne veya herhangi bir unsuruna temel oluşturan düşünce ve ilkeler FSEK kapsamında eser olarak kabul edilemez.
FSEK m. 3 uyarınca musiki eserleri, her türlü sözlü veya sözsüz bestelerden ibarettir. Kanunun 5. maddesinde tanımlanan sinema eserleri ise tespit edildiği materyale bakılmaksızın elektronik, mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi olarak kabul edilir.
FSEK m. 4 uyarınca tablolar, heykeller, mimarlık eserleri, kaligrafi, karikatür, fotoğrafik eserler, tekstil ve moda tasarımları gibi fikri yaratımların güzel sanat eseri sayılabilmesi için estetik değere sahip olmaları şarttır. Bununla birlikte, krokiler, resimler, maketler ve tasarımlar gibi ilmi eserlerin endüstriyel model ve resim olarak tatbik edilmesi, bu ürünlerin fikir ve sanat eseri olma niteliğini ortadan kaldırmaz.
İşlenme ve Derleme Eserlerin Hukuki Statüsü
FSEK m. 6 çerçevesinde işlenme eserler, asıl eser sahibinin haklarına zarar getirmeksizin diğer bir eserden yararlanılarak oluşturulan ve işleyen kişinin hususi özelliklerini taşıyan ürünlerdir. Buna karşılık, asıl esere kıyasla tamamen bambaşka bir eser ortaya çıkmışsa meydana getirilen bu yeni ürün FSEK kapsamında işlenme veya derleme olarak kabul edilmez.
FSEK m. 6 uyarınca henüz yayımlanmamış eserlerin derlenmesinde, ilmi bir çalışma mahsulü olmayan alelade transkriptler ile faksimileler işlenme veya derleme sayılmaz. Ayrıca teknik araçlarla okunabilen veri tabanlarının işlenme ve derleme eser kapsamında değerlendirilmesi, bu veri tabanlarının içerdiği materyalin kendiliğinden telif koruması altına girdiği sonucunu doğurmaz.
Eserin Alenileşmesi, Yayımlanması ve Kamu Yararı Kısıtlamaları
FSEK m. 7 gereğince bir eserin hak sahibinin rızasıyla umuma sunulması eseri alenileşmiş kılar. Eserin asıl nüshasından çoğaltma yoluyla elde edilen yeni nüshalarının hak sahibinin rızasıyla satışa çıkarılması, dağıtılması veya ticari dolaşıma sokularak umuma arz edilmesi halinde eser yayımlanmış sayılır. Eserin alenileşmesi veya yayımlanması eser üzerindeki telif korumasını kaldırmaz ve eser sahibinin eserin kullanımına ilişkin hakları saklı kalır.
Eserin alenileşmesi veya yayımlanması yetkisi sınırsız değildir. Toplum sağlığı, kamu düzeni, kamu güvenliği, milli güvenlik, genel ahlak, toprak bütünlüğünün korunması, devlet sırlarının açığa çıkmasının önlenmesi ve suç işlenmesinin önüne geçilmesi gibi üstün kamu yararı gerekçeleriyle bir eserin alenileşmesinin veya yayımlanmasının önüne geçilebilir.
Bir ürünün FSEK kapsamında eser sayılması için hangi şartlar aranır?
5846 sayılı FSEK m. 1/B gereğince bir fikri veya sanatsal ürünün eser sayılabilmesi için sahibinin kişisel özelliklerini taşıması ve ilmi, edebi, musiki, güzel sanatlar veya sinema kategorilerinden birine dahil olması zorunludur.
Her fotoğraf FSEK kapsamında telif korumasından yararlanır mı?
Herkesin aynı şekilde çekebileceği alelade fotoğraflar sahibinin kişisel özelliğini taşımadığı için eser sayılmaz; fotoğrafın telif koruması görebilmesi çekenin kişisel özelliğini barındıran özgün bir açı veya nitelik taşımasına bağlıdır.
Eserin alenileşmesi veya yayımlanması telif haklarını ortadan kaldırır mı?
Bir eserin alenileşmesi ya da yayımlanması o eser üzerindeki telif korumasını kaldırmaz; eser sahibinin kullanıma ilişkin hakları saklı kalmaya devam eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy