Patent tescili, bir buluşun tüm haklarının başkaları tarafından kullanılmasını, pazarlanmasını ve çoğaltılmasını engelleyerek buluş sahibine inhisari koruma sağlayan idari ve hukuki bir tescil işlemidir. Buluşa ait kullanım ve çoğaltma yetkileri hak sahibine ait kılınır ve üçüncü kişilerin bu hakları kullanması patent sahibinin iznine bağlı tutulur. Ticari ad ve işaretlerin korunması amacıyla marka tesciline başvurulması gerekirken patent koruması yalnızca teknik buluşlar için söz konusudur.
Türkiye'de patent başvurusu, tescil aşamaları ve tescilden sonraki ihlallere ilişkin temel yasal çerçeve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 82. maddesi ve devamı hükümlerinde düzenlenmiştir.
Patent Verilebilirlik Şartları
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 82. maddesi uyarınca bir buluşun patent tesciliyle korunabilmesi için üç temel şartın birlikte bulunması gerekir. İlk olarak buluşun tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması, yani başvuru tarihinden önce dünya genelinde kamuya açıklanmamış ve duyurulmamış olması suretiyle yenilik vasfını taşıması zorunludur. İkinci olarak buluşun geliştirme yöntemlerinin teknik olarak bilinen durumun ötesine geçmesi ve emekle geliştirilebilir nitelikte bulunması suretiyle buluş basamağı içermesi aranır. Son olarak buluşun uygulanabilir ve üretilebilir nitelikte bulunarak sanayiye uygulanabilir olması şarttır.
Patent Koruması Kapsamı Dışında Kalan Haller
Mevzuat sistematiğinde her teknik veya fikri ürün buluş olarak nitelendirilmez. Bilgisayar programları, edebiyat ve sanat eserleri, bilimsel teoriler, matematik yöntem ve kuralları ile keşifler kanunen buluş sayılmadığından patent tesciliyle koruma altına alınamaz.
Buluş niteliğini haiz olsa dahi kamu düzenine veya genel ahlaka aykırılık teşkil eden konular ile tıbbi tedavi yöntemi alanına dahil olan usul ve uygulamalara patent tescili verilmez.
Patent Başvuru Evrakı ve Şekli İnceleme Aşaması
Patent başvurusu; doldurulmuş başvuru formu, buluşun konusunu açıklayan tarifname, korunması talep edilen unsurları gösteren istemler ve patent tescil başvuru ücretinin ödendiğine dair belgenin Kuruma eksiksiz teslim edilmesiyle kesinleşir.
Başvurunun şekli şartlarında eksiklik saptanması halinde Kurum tarafından başvuru sahibine bu noksanlıkları tamamlaması için iki aylık yasal süre verilir. Belirlenen iki aylık süre zarfında eksiklikler giderilmediği takdirde patent başvurusu reddedilir.
Araştırma, Yayımlanma ve İnceleme Aşamaları
Şekli eksikliği bulunmayan başvurularda başvuru sahibinin istemi veya bildirim üzerine bir araştırma raporu tanzim edilir ve bültende yayımlanır. Patent başvurusu, başvuru tarihinden itibaren on sekiz aylık sürenin tamamlanmasıyla ya da başvuru sahibinin erken yayım talebinde bulunması durumunda bültende yayıma çıkar. Yayım ile birlikte üçüncü kişiler başvuruya ilişkin görüşlerini iletebilir ve başvuru sahibine geçici hukuki koruma sağlanır.
Araştırma raporunun bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde başvuru sahibinin inceleme talep etmesi zorunludur. Gerçekleştirilen yasal inceleme neticesinde buluşun kanun hükümlerine uygun görülmesi durumunda patent verilmesine, aksi takdirde başvurunun reddine hükmedilir.
Patent verilebilmesi için başvuruda değişiklik yapılmasının öngörüldüğü durumlarda, bu değişikliklerin iki ay içinde tamamlanması halinde patent verilerek karar bültende yayımlanır.
Patente İtiraz ve Kurul Tarafından İnceleme
Patent verme kararının bültende yayımlanmasından itibaren altı ay içinde üçüncü kişiler ücretini ödeyerek karara itiraz edebilir. İtiraz; patent konusunun kanunda öngörülen patent verilebilirlik şartlarını taşımadığı, buluşun yeterince açıklanmadığı veya patent konusunun ilk başvurunun ya da bölünmüş başvurunun kapsamını aştığı gerekçeleriyle yapılabilir. İtiraz ücreti süresinde ödenmezse itiraz yapılmamış sayılır; altı aylık yasal süre içinde itiraz edilmemesi halinde patent verme kararı kesinleşir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 99Kaynağı aç
Kurum yapılan itirazı patent sahibine bildirir. Patent sahibi bildirimden itibaren üç aylık süre içinde itiraza karşı görüş sunabilir veya patent üzerinde değişiklik yapabilir. İtiraz, patent sahibinin görüşleri ve değişiklik talepleri dikkate alınarak Kurul tarafından incelenir.
Kurul, patentin veya değiştirilmiş hâlinin Kanuna uygun olduğu kanaatindeyse patentin ya da değiştirilmiş hâlinin devamına; Kanuna uygun olmadığı kanaatindeyse patentin hükümsüzlüğüne karar verir ve hükümsüzlük sonuçları doğarak karar bültende yayımlanır. Patentin Kanuna kısmen uygun bulunması durumunda ise Kurul bu kısım itibarıyla devam kararı vererek patent sahibinden iki ay içinde gerekli değişiklikleri yapmasını ister. Değişiklik yapılmaz veya kabul edilmezse patentin hükümsüzlüğüne hükmedilir. İtiraz sonucundaki nihai kararlar ile patentin değiştirilmiş hâli bültende ilan edilir.
Patent ile Faydalı Model Arasındaki Temel Farklar
Patent tescili ile sağlanan koruma süresi başvuru tarihinden itibaren yirmi yıldır. Faydalı model belgesinde ise koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıl olarak belirlenmiştir.
Tescil koşulları bakımından patentte aranan buluş basamağı şartı ve inceleme raporu aşaması faydalı model tescilinde aranmaz. Bunun yanında usuller, usuller sonucu elde edilen ürünler, eczacılıkla ilgili ürünler, kimyasal ve biyolojik maddeler ile biyoteknolojik buluşlar faydalı model koruması dışında bırakılmış olup bu alanlar yalnızca patent tescili yoluyla hukuki korumaya kavuşturulabilir.
Bilgisayar programları için patent alınabilir mi?
Bilgisayar programları kanunen buluş sayılmayan unsurlar arasında yer aldığından patent tescili yoluyla koruma altına alınamaz.
Patent koruma süresi ne kadardır?
Patent tescilinin sağladığı yasal koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren yirmi yıldır.
Patent verme kararına karşı üçüncü kişiler itiraz edebilir mi?
Patent verilmesi kararının bültende yayımlanmasından itibaren üçüncü kişiler altı aylık süre içinde ücretini ödeyerek patent verilebilirlik şartlarının bulunmadığı, tarifnamenin yetersizliği veya ilk başvuru kapsamının aşıldığı gerekçeleriyle Kuruma itiraz edebilir.
Patente yapılan itiraza karşı patent sahibinin cevap süresi ne kadardır?
Kurum tarafından yapılan itiraz bildiriminden itibaren patent sahibinin üç ay içinde görüş bildirme veya patent üzerinde değişiklik yapma hakkı bulunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy