Marka lisansı sözleşmesi, tescilli bir markanın sahibinin markayı kullanma yetkisini belirli bir süre ve kapsam çerçevesinde lisans alana bıraktığı hukuki bir sözleşmedir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca marka hakkı, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tamamı veya bir kısmı için lisans sözleşmesine konu edilebilir. Ayrıca sınai mülkiyet haklarına ve bu hakların başvurularına ilişkin lisans işlemleri, bağlı bulunulan işletmeden bağımsız olarak tesis edilebilir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 24Kaynağı aç
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 148Kaynağı aç
Marka Lisans Sözleşmesinin Temel Unsurları
Bir marka lisansı sözleşmesinin meydana gelmesinde lisans veren, lisans alan, lisans süresi ve lisansın kapsamı temel kurucu unsurlardır. Marka sahibi olan taraf lisans veren sıfatıyla kullanım hakkını devrederken, markayı ticari faaliyetlerinde kullanma yetkisi tanınan taraf lisans alan olarak adlandırılır. Taraflar arasında kararlaştırılan süre sözleşmenin yürürlüğünü belirler; lisansın kapsamı ise markanın hangi yöntemlerle ve hangi alanlarda kullanılabileceğini hüküm altına alır.
İnhisari Lisans ve İnhisari Olmayan Lisans Ayrımı
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 24 üncü maddesi uyarınca lisans, inhisari lisans veya inhisari olmayan lisans şeklinde kararlaştırılabilir. Sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadıkça lisans inhisari nitelikte sayılmaz. İnhisari olmayan lisans sözleşmelerinde marka sahibi markayı bizzat kullanmaya devam edebileceği gibi üçüncü kişilere de ilave lisanslar tanıyabilir. Buna karşılık inhisari lisans sözleşmelerinde lisans veren taraf başkasına lisans veremez ve sözleşmede bu hakkını açıkça saklı tutmadığı sürece markayı kendisi de kullanamaz.
Taraflar sözleşmede aksini kararlaştırmadıkları takdirde, lisans hakkı sahipleri lisanstan doğan yetkilerini üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez.
Lisansın Süresi, Kapsamı ve Bedel Şartı
Marka lisansının geçerlilik süresi tarafların serbest iradesiyle tayin edilir. Bu çerçevede sözleşme belirli bir takvim tarihi, belirli bir dönem ya da belirli bir ürün serisi esas alınarak akdedilebilir; ihtiyaçlar doğrultusunda süre uzatılabilir veya kısaltılabilir. Lisansın kullanım alanı ise coğrafi bölge, faaliyet sektörü veya ürün grupları temelinde sınırlandırılabilir. Sözleşmede tayin edilen kapsam sınırlarının uygulanması tarafların yükümlülüğündedir.
Marka sahibi, markanın belirli süre ve kapsam dahilinde kullanımına izin vermesi karşılığında lisans alandan maddi ya da manevi nitelikte bir bedel veya ödeme talep edebilir.
Sözleşmenin Şekli ve Sicile Kaydın Hükümleri
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 148 inci maddesi gereğince sınai mülkiyet haklarına ilişkin lisans dahil hukuki işlemler yazılı şekle tabidir. İlgili kanunun 115 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ortak marka bakımından lisans tesisi ise ancak sicile kayıt ile hukuki geçerlilik kazanır. Öte yandan coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakları lisans sözleşmesine konu edilemez.
Kalite Standartları ve Sözleşme İhlalinin Hukuki Sonuçları
Lisans veren, lisans alan tarafından üretilecek malın veya sunulacak hizmetlerin kalitesini garanti altına alacak önlemleri almakla yükümlüdür. Bu çerçevede lisans veren, kalite ve standartların muhafazası amacıyla lisans alanın faaliyetlerini izler ve değerlendirir. Lisans alan tarafın lisans sözleşmesinde belirlenen kalite standartlarını ve koşulları ihlal etmesi, tüketici nezdinde memnuniyetsizliğe ve markanın değerinde ya da görünümünde zarara neden olabilir.
Lisans alanın sözleşme şartlarına riayet etmemesi veya markayı yanlış kullanması, markanın itibarının zedelenmesine ve marka sahibinin hukuki uyuşmazlıklarla karşılaşmasına yol açabilir. Kararlaştırılan koşul ve taahhütlere uyulmaması sözleşme ihlali teşkil ederek dava süreçlerinin başlatılması sonucunu doğurur. Lisans alanın sözleşme hükümlerini ihlal etmesi hâlinde marka sahibi, tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir.
Marka lisans sözleşmesi hangi geçerlilik şekline tabidir?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 148 inci maddesi gereğince sınai mülkiyet haklarına ilişkin lisans sözleşmeleri yazılı şekle tabidir.
Sözleşmede tür belirtilmemişse lisans inhisari sayılır mı?
Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça verilen lisans inhisari nitelikte sayılmaz; bu durumda lisans veren markayı kendisi kullanabilir ve başkalarına da lisans verebilir.
Lisans alan kimse üçüncü kişilere alt lisans verebilir mi?
Sözleşmede aksi açıkça kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez.
Marka lisansının sicile kaydedilmemesi sözleşmeyi geçersiz kılar mı?
Lisans sözleşmesi yazılı şekil şartıyla taraflar arasında hüküm doğurur; ancak sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ortak markada ise lisans ancak sicile kayıtla geçerlilik kazanır.
Lisans alan sözleşme koşullarını ihlal ederse marka sahibi ne yapabilir?
Lisans alanın sözleşme şartlarına uymaması halinde marka sahibi, sözleşme ihlaline dayanarak uyuşmazlık başlatabileceği gibi tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy