Seçim günü oy kullanabilmek için sandık kurulu önüne gelen seçmenin, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan resmi bir kimlik belgesi ibraz ederek kimliğini ispat etmesi ve sandık seçmen listesinde adını teyit ettirmesi gerekir. Kimlik tespitinin ardından sandık kurulu başkanından oy pusulası ve zarfı teslim alan seçmen, belirlenen kapalı kabine geçerek oy verme işlemini tamamlar.
Kimlik İbrazı ve Seçmen Bilgi Kâğıdının Hukuki Niteliği
Sandık başında ibraz edilecek belgenin Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasını taşıyan, resimli ve resmi nitelikte olması 298 sayılı Kanun'un 87. maddesi uyarınca zorunludur. Nüfus cüzdanı, pasaport, evlenme cüzdanı, sürücü belgesi ile askeri veya mesleki kimlik kartları bu kapsamda geçerli kabul edilir. Şayet sunulan resmi kimlik belgesinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası yer almıyorsa, seçmenin oy kullanabilmesi için bu belgenin yanında seçmen bilgi kâğıdını veya Yüksek Seçim Kurulu tarafından ilan edilen kimliği ispata elverişli bir diğer belgeyi ibraz etmesi şarttır.
298 sayılı Kanun'un 87. maddesi uyarınca, belediyeler ile köy ve mahalle muhtarlıklarınca tanzim ve tasdik edilen kimlik belgeleri sandık başında seçmenin kimlik tespitinde geçerli kabul edilmez.
Seçmen bilgi kâğıdı oy kullanabilmek için mutlak bir geçerlilik şartı teşkil etmez. Bu belgenin seçmenin adresine gelmemesi durumunda, e-Devlet kapısı üzerinden alınan döküm belgesi ile sandık başına gidilerek oy verme işlemi gerçekleştirilebilir.
Evlilik sebebiyle kimlik bilgilerinde henüz güncelleme yapmamış olan yeni evli seçmenler, mevcut kimlik belgeleriyle oy kullanma imkânına sahiptir. Bu durumdaki seçmenlerin sandık kuruluna mevcut kimlikleriyle birlikte evlilik cüzdanlarını da ibraz etmeleri gerekmektedir.
Oy Kullanma Hakkı ve Ceza İnfaz Kurumlarındaki Durum
298 sayılı Kanun'un 7. maddesi gereğince silahaltında bulunan erler, onbaşılar ve kıta çavuşları, her ne sebeple olursa olsun izinli bulunsalar dahi oy kullanamazlar. Askeri öğrenciler ile ceza infaz kurumlarında hükümlü olarak bulunan kişilerin de oy verme hakkı bulunmamaktadır.
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan tutuklular ile taksirli suçlardan hüküm giymiş kişilerin oy kullanma hakkı saklıdır. Bu durumdaki seçmenlerin kanunda belirtilen resmi kimlik belgelerine erişimlerinin bulunmaması halinde, cezaevi idaresi tarafından tanzim edilen belge kimlik yerine geçerli sayılır.
Sandık Başında ve Oy Kabininde Uygulanacak Usuller
Sandık kurulu başkanı, kimlik tespitini tamamladığı seçmene birleşik oy pusulası ile zarfı teslim eder ve hangi kapalı oy verme yerine gireceğini bildirir. Pusula ve zarfın usulüne uygun şekilde katlanıp kapatılması esastır. Kapalı kabine girmeyen veya oy vermeyen seçmenden oy pusulası ve zarf derhal geri alınır.
Kapalı oy verme yerine cep telefonu, fotoğraf veya film makinesi gibi görüntü kaydedici ya da haberleşme sağlayıcı cihazlarla girilmesi kanunen yasaktır. Bu tür cihazların oy verme işlemi tamamlanana kadar sandık kuruluna teslim edilmesi zorunlu olup bu yasağa aykırı hareket edilmesi yaptırıma tabidir.
Seçim sandıklarında il ve ilçe merkezlerinde 360 ila 380 seçmen oy kullanabilir. Köylerde ise seçmen sayısının 400 sınırını aşmaması halinde köy genelinde tek bir sandıkta oy verme işlemi yürütülür.
Seçim Günü Yasakları ve Yayın Sınırlamaları
298 sayılı Kanun'un 79. maddesi gereğince oy verme günü boyunca her ne suretle olursa olsun ispirtolu içki satılması, içkili yerlerle umumi mahallerde verilmesi ve içilmesi yasaktır. Oy verme süresince bütün umumi eğlence yerleri kapalı tutulur; eğlence yeri niteliğindeki lokantalarda yalnızca yemek servis edilmesine izin verilir. Ayrıca emniyet ve asayişi korumakla görevli olanlar haricindeki kişilerin köy, kasaba ve şehirlerde silah taşıması yasaktır.
Medya organlarına yönelik düzenlemeler kapsamında, oy verme günü saat 18.00'e kadar seçimler ve seçim sonuçlarına dair tahmin ve yorum yapılması yasaktır. Saat 18.00 ile 21.00 arasında sadece Yüksek Seçim Kurulu tarafından yapılacak duyuru ve açıklamalar yayımlanabilir. Saat 21.00 sonrasında tüm yayınlar serbest olmakla birlikte, Yüksek Seçim Kurulu bu saati daha erkene çekmeye yetkilidir.
Sandık Kurulu Görevlendirmeleri ve İtiraz Yolu
Kişilerin bilgisi ve isteği dışında sandık kurulunda görevli olarak yazıldıkları hallerde, söz konusu görevlendirmenin iptali talebiyle görevi veren ilçe seçim kuruluna başvuruda bulunulması gerekir.
Oy kullanırken seçmen bilgi kâğıdını getirmek zorunlu mudur?
Seçmen bilgi kâğıdının ibrazı zorunlu değildir; üzerinde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası bulunan resmi ve geçerli bir kimlik belgesi veya e-Devlet üzerinden temin edilen döküm ile oy kullanılabilir.
Oy kullanmamanın cezai bir yaptırımı var mıdır?
Oy kullanmamak suç teşkil etmez ve hapis cezası öngörülmemiştir; bu durum idari para cezası yaptırımına tabi olup ceza tutarı seçim dönemi öncesinde Yüksek Seçim Kurulu tarafından belirlenir.
Yeni evlenen ve kimliğini değiştirmeyenler oy kullanabilir mi?
Kimlik bilgilerinde henüz değişiklik yapmamış yeni evli seçmenler, mevcut kimlik belgeleri ile birlikte evlilik cüzdanlarını ibraz ederek oylarını kullanabilirler.
Oy verme kabinine cep telefonuyla girilebilir mi?
Cep telefonu ve kamera gibi haberleşme veya görüntü kaydedici cihazlarla kapalı oy kabinine girmek yasaktır; bu cihazların işlem tamamlanana kadar sandık kuruluna bırakılması zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy