Devlet memurluğuna giriş şartları arasına eklenen 8. alt bent, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasından birinin ya da her ikisinin yapılmış olmasını öngörmüştür. Bu alt bent iptal edilmiş, iptal ise 29 Kasım 2019 tarihli ve 30963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Olumsuz sonucun atamayı engelleyip engellemeyeceği tek bir kurala bağlanamaz.
Memurluğa giriş şartına eklenen bent
Devlet memurluğuna alınacaklarda aranacak genel şartlar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinde toplanır. Bu bende 8. alt bent, 3 Ekim 2016 tarihli ve 676 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 74. maddesiyle eklenmiştir. Kararname, 29 Ekim 2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Aranan şart, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasından birinin veya her ikisinin yapılmış olmasıdır.
Zorunluluk ifadesi ve alt bendin iptali
Devlet memurluğuna alımlarda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasından birinin veya her ikisinin yapılması zorunlu hâle getirilmiştir. Aynı 8. numaralı alt bent iptal edilmiş ve iptal 29 Kasım 2019 tarihli ve 30963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Zorunlu hâle getirme, alt bendin iptalinden sonra da yürürlükte kaldığı anlamına gelmez. İptal, 657 sayılı Kanun'un 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen bu alt bentle sınırlıdır.
Kişisel veri ve özel hayata saygı
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıyla ulaşılan veriler kişisel veri niteliği taşır. Kamu mercilerinin özel yaşama ilişkin soru sorması da buna dahildir. Kişinin özel hayatı, iş yaşamı ve sosyal yaşamı hakkındaki bilgilerin alınması, kaydedilmesi ve kullanılması, özel hayata saygı hakkına sınırlama oluşturur.
Kuralda belirlenmeyen konular
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması memurluğa alımlarda genel şartlar arasında sayılmasına rağmen ilgili kural üç konuyu düzenlememiştir. Bunlar, incelemeye konu edilecek bilgi ve belgeler, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağı ve soruşturma ile araştırmayı yapacak mercilerdir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonunda devlet memurluğuna atanmada esas alınacak kişisel veriler bakımından güvenceler ile temel ilkeler, bu verilerin alınması, kullanılması ve işlenmesi yönünden kanunla belirlenmeden verilerin alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa'nın 13., 20. ve 128. maddeleriyle bağdaşmaz.
Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı
Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasına göre Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazete'de hemen yayımlanır. Kararlar; yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek kişileri ve tüzel kişileri bağlar.
İncelemenin amacı ve sınırı
İncelemeye konu bilgi ve belgeler, kullanım biçimi ve soruşturmayı yapacak merciler ilgili kuralda düzenlenmemiştir. Atanmada esas alınacak kişisel verilerin alınmasına, kullanılmasına ve işlenmesine ilişkin güvenceler ile temel ilkeler kanunla belirlenmeden bu verilere izin verilmesi Anayasa'nın 13., 20. ve 128. maddeleriyle bağdaşmaz.
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması aynı inceleme değildir. Arşiv araştırması, belirli resmî kayıtların incelenmesine dayanır. Güvenlik soruşturması daha geniş bir değerlendirme içerebilir; bu ifade her incelemenin daha geniş yapılacağı anlamına gelmez. Kamu görevine atamada hangi incelemenin yapılacağı mevzuata göre belirlenir.
Olumsuz sonucun atanmaya etkisi
Olumsuz tespitte atamanın yapılmayacağı ve ilgili kişinin devlet memurluğuna atanamayacağı ölçü ile, idarenin atama sürecini tamamlamayabileceği, yerleştirilen adayın göreve başlamasını engelleyebileceği, olumsuz sonucun tek başına işlemi her zaman hukuka uygun kılmayacağı ve olumsuzluğun her zaman kesin engel olmayacağı ölçü aynı sonucu vermez. Mevzuata uygun, somut ve görevle bağlantılı olmayan olumsuzlukta idari işlem iptal edilebilir. Aday itiraz ve yargı yoluna başvurabilir. Bu ölçülerden biri diğerini eleyerek zorunlu kurala dönüşmez.
İşlemin unsurları ve ölçülülük
İdari işlemin iptali; yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından birinde sakatlık bulunması hâlinde verilebilir.
Atamada ölçülülük ilkesi, güdülen amaç ile başvurulan araç arasında makul bir denge kurulmasını gerektirir. İşlem dayanak, somut veri, ölçülülük ve amaç yönlerinden denetime konu olur. Eksik veya belirsiz bir değerlendirme iptal gerekçesi oluşturabilir.
Sık sorulan sorular
Olumsuz güvenlik soruşturması atamayı kesin olarak engeller mi?
Hayır. Atamanın yapılmayacağı ve kişinin devlet memurluğuna atanamayacağı ölçü ile, idarenin süreci tamamlamayabileceği, yerleştirilen adayın göreve başlamasının engellenebileceği, olumsuz sonucun tek başına işlemi her zaman hukuka uygun kılmayacağı ve olumsuzluğun her zaman kesin engel olmayacağı ölçü çatışır; biri zorunlu sonuç diye seçilemez. Mevzuata uygun, somut ve görevle bağlantılı olmayan olumsuzlukta idari işlem iptal edilebilir. Aday itiraz ve yargı yoluna başvurabilir.
Arşiv araştırması ile güvenlik soruşturması aynı mıdır?
Hayır, aynı inceleme değildir. Arşiv araştırması belirli resmî kayıtların incelenmesine dayanır. Güvenlik soruşturması daha geniş bir değerlendirme içerebilir. Atamada hangisinin yapılacağı mevzuata göre belirlenir.
Kişisel veriler kanuni güvence olmadan atanmada kullanılabilir mi?
Hayır, bu izin Anayasa'nın 13., 20. ve 128. maddeleriyle bağdaşmaz. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonunda devlet memurluğuna atanmada esas alınacak kişisel verilerin alınmasına, kullanılmasına ve işlenmesine ilişkin güvenceler ile temel ilkeler kanunla belirlenmeden bu verilerin alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi anılan maddelerle bağdaşmaz. Ulaşılan veriler kişisel veri niteliğindedir. Özel hayata, iş ve sosyal yaşama ilişkin bilgilerin alınması, kaydedilmesi ve kullanılması özel hayata saygı hakkını sınırlar. Bilgi ve belgeler, kullanım biçimi ve soruşturmayı yapacak merciler ilgili kuralda düzenlenmemiştir.
İptal edilen şart hangi bende ilişkindir?
İptal, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen 8. numaralı alt bende ilişkindir. İptal, 29 Kasım 2019 tarihli ve 30963 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
İdari işlem hangi unsurundaki sakatlıkta iptal edilebilir?
Yetki, şekil, sebep, konu veya amaç unsurlarından birinde sakatlık varsa idari işlemin iptali verilebilir. Ölçülülük, amaç ile araç arasında makul bir denge kurulmasını gerektirir. Eksik veya belirsiz değerlendirme iptal gerekçesi oluşturabilir.
Anayasa Mahkemesi kararları kimleri bağlar?
Anayasa'nın 153. maddesinin son fıkrasına göre kararlar Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ile yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy