Noterlik İşlemlerinin Kapsamı ve İspat Niteliği
1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 60 uyarınca noterlerin görevleri arasında, yapılması kanunla başka bir makam, merci veya şahsa verilmemiş her nevi hukuki işlemi düzenlemek, kanunlarda resmi şekilde yapılması emredilen ve mercileri belirtilmemiş hukuki işlemleri yürütmek ve dışarıda yazılıp getirilen kağıtlar üzerindeki imza, mühür, işaret veya tarihi onaylamak yer alır. Noter kanalıyla gerçekleştirilen bu işlemler, olası uyuşmazlıklarda ispat yükü bakımından mahkemede delil niteliği taşır.
1512 sayılı NOTERLİK KANUNU m. 60Kaynağı aç
1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 60/3 gereğince noterler taşınmaz satış vaadi sözleşmesi ile taşınmaz satış sözleşmesi yapmaya yetkilidir. Taşınmaz satış vaadi sözleşmesinde taraflardan birinin talep etmesi, harç ve giderlerin ödenmesi hâlinde bu sözleşme tapu bilişim sistemi vasıtasıyla tapu siciline şerh verilebilir.
Vekaletname Usulü ve Temsil Yetkisi
Nikah işlemi için yurt dışında ikamet eden ya da törenin yapılacağı şehirde bulunmayan kişiler noter aracılığıyla vekalet verebilmektedir. Düzenleme şeklinde hazırlanan bu vekaletname, olağan vekalet sözleşmesinden farklı bir usule tabidir.
Temsil ilişkisinde aynı vekaletname belgesi ile birden fazla kişiye aynı anda vekillik yetkisi tanınması hukuken mümkündür.
Kira Sözleşmesi, Muvafakatname ve Feragat Belgeleri
Kira sözleşmesinin yasal geçerlilik kazanması için notere götürülmesi ve tasdik edilmesi kanuni bir zorunluluk değildir. Buna karşın noter tasdikli kira sözleşmesi, olası bir tahliye davasında mahkeme önünde daha güçlü delil niteliği taşır.
Muvafakatname, bir kişinin belirli bir işleme onay verdiğini belgelendiren resmi noter evrakıdır. Yurt dışına çıkacak reşit olmayan çocuklar için ebeveyn onayı verilmesi, kiracının yapacağı tadilata rıza gösterilmesi veya tapu işlemlerinde eş muvafakati bu belgenin temel uygulama alanları arasındadır.
Bir hak veya alacaktan vazgeçildiğini belgeleyen resmi evrak ise feragatnamedir. Bu belge mirastan feragat edilmesi veya dava hakkından vazgeçilmesi gibi hukuki işlemlerde düzenlenir.
Ticari Belgeler: İmza Sirküsü, Beyanname ve Hisse Devri
Ticaret şirketlerinde tüzel kişiliği temsilen imza atmaya yetkili şahısların imzalarını gösteren noter onaylı belgeye imza sirküsü denir; şirket açılışı, banka işlemleri ve ihale başvurularında bu belgenin ibrazı aranır. İmza beyannamesi ise bir kişinin imzasını bizzat noter huzurunda tescil ettirdiği resmi belgedir.
Limited şirket hisse devri noter huzurunda resmi şekilde yürütülen bir işlemdir. Devir sözleşmesi noter tarafından tanzim edilir ve şirket ortakları ile hisseyi devralan tarafça imzalanır.
İhtarname Düzenlenmesi ve İhbar Görevleri
1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 60/7 uyarınca noterler protesto, ihbarname ve ihtarname göndermekle görevlidir. İhtarname, kanundan veya sözleşmeden doğan haklar doğrultusunda hukuki bir hakkın kullanılacağını karşı tarafa bildirmek ve ilgili talep ile hakları muhataba iletmek amacıyla düzenlenir.
Araç Satış, Rehin ve Hurdaya Ayırma Usulleri
Araç satış işlemlerinde noter masrafını hangi tarafın ödeyeceği mevzuatta açıkça düzenlenmemiştir. Taraflar aksini yazılı bir anlaşmayla kararlaştırmadıkça, genel uygulama gereği masraflar alıcı tarafından ödenir.
Satış bedeli tamamen ödeninceye kadar mülkiyetin satıcıda kalmasını temin eden mülkiyeti muhafaza şerhi, noter huzurunda akdedilen sözleşmeyle kurulur. Bir borcun güvencesi olarak tesis edilen araç rehni de alıcı ve satıcının notere birlikte başvurması ve rehin sözleşmesini imzalamasıyla kurulur; rehin kaldırılmadıkça araç satılamaz veya devredilemez.
Bir aracın hurdaya ayrılabilmesi için araç malikinin araç ruhsatı ve nüfus cüzdanı ile notere başvurarak beyanda bulunması gerekir. Noter bu beyanı resmi belgeye bağlar ve araç trafik tescil kaydından silinmeden evvel bu resmi işlemin tamamlanması zorunludur.
Noterlik Dışında İşlem, Nöbetçi Noter ve Özel Haller
Okuma yazma bilmeyen kişiler ile belirli resmi işlemlerde imza yerine parmak izi alınabilmektedir. Bu hallerde noter, parmak izini tescil ederek hazırlanan resmi belgeye işler.
Sağlık sorunları, yaşlılık veya bedensel engellilik sebepleriyle noterlik dairesine gitme imkânı bulunmayan kişiler bakımından noterin adrese çağrılması usulü işletilebilmektedir.
Ruhsatlı silah devir işlemleri, ilgililerin tabi tutulduğu güvenlik denetimi ve valilik izninin ardından noter huzurunda düzenlenen resmi sözleşmeyle tamamlanır; mülkiyetin intikali için yeni malik adına ayrıca müstakil bir ruhsat düzenlenmesi şarttır.
Nöbetçi noterlikler hafta sonu ve resmi tatillerde hizmet verir. Türkiye Noterler Birliği tarafından belirlenen resmi ücret tarifesi nöbetçi noterliklerde gerçekleştirilen işlemler için de aynen geçerlidir.
Kira sözleşmesinin noterden tasdik edilmesi kanunen zorunlu mudur?
Kira sözleşmesinin yasal geçerliliği için notere sunulması veya tasdik ettirilmesi zorunlu değildir; ancak noter tasdiki olası bir tahliye davasında mahkeme önünde daha güçlü delil niteliği sağlar.
Bir vekaletname ile birden fazla kişiye temsil yetkisi verilebilir mi?
Evet, tek bir vekaletname belgesi ile birden fazla kişiye aynı anda vekillik yetkisi tanınması hukuken mümkündür.
Araç alım satımında noter masraflarını hangi taraf karşılar?
Mevzuatta noter masrafının kime ait olduğuna dair açık bir kural yer almamaktadır; bu nedenle taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça masraflar genel uygulama uyarınca alıcı tarafından ödenir.
Sağlık veya yaşlılık nedeniyle notere gidemeyenler nasıl işlem yapar?
Sağlık, engellilik veya yaşlılık gibi sebeplerle noter dairesine gidemeyen ilgililer için noterin adrese çağrılması usulü uygulanabilmektedir.
Nöbetçi noterlerde farklı bir ücret tarifesi uygulanır mı?
Hayır, nöbetçi noterler Türkiye Noterler Birliği tarafından belirlenen resmi ücret tarifesine bağlı olarak çalışır ve işlem tarifesi değişmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy