Muhtarlar memur statüsünde yer almamakla birlikte kamu görevlisi sayılırlar. Mevzuatta belirtilen seçilme engelleri kapsamında bulunmayan meslek kollarında, kamu görevini aksatmamak ve unvanın getirdiği nüfuzu kullanmamak koşuluyla muhtarların ek iş yapması veya ticaretle uğraşması mümkündür.
Mahalle Muhtarlığına Seçilme Şartları ve Görev Engelleri
7102 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme gereğince muhtar seçilebilmek için 25 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Ayrıca mahalle muhtarlığına aday olunabilmesi ve görevin sürdürülebilmesi için adayın ilgili mahalle sınırları içinde ikamet etmesi zorunludur.
Şehir ve Kasabalardaki Mahalle Muhtar ve İhtiyar Kurulları Tüzüğü'nün 11. maddesine göre milletvekilleri, İl Umumi Meclisi üyeleri, subaylar, erat, askeri memurlar, yargıçlar ile genel, özel ve katma bütçeli kurumlardan aylık alan memurlar mahalle muhtarlığına ya da ihtiyar kurulu üyeliğine seçilemezler. Tüzüğün 12. maddesi gereğince, aranan seçilme koşullarından birinin yitirilmesi ya da bahse konu seçilme engellerinden birinin sonradan ortaya çıkması durumunda muhtarlık ve üyelik sıfatı kendiliğinden sona erer.
Ticaret Yapma Koşulları ve Görev Nüfuzunun Kötüye Kullanılması
Şehir ve Kasabalardaki Mahalle Muhtar ve İhtiyar Kurulları Tüzüğü metninde açıkça sayılan engeller dışındaki iş ve meslek kolları yönünden muhtarlara yönelik genel bir ek iş yasağı bulunmamaktadır. Dolayısıyla muhtarlar kamu hizmetlerini aksatmadan esnaflık veya serbest ticaret faaliyetinde bulunabilirler. Ancak ticari faaliyet sürdürülürken muhtarlık sıfatının öne sürülmemesi ve görevin sağladığı nüfuzun menfaat temini amacıyla kullanılmaması esastır.
Kamu görevlilerinin üstlendikleri vazifenin sağladığı nüfuzdan yararlanarak üçüncü kişilere mal veya hizmet satmaya çalışmaları, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 259. maddesi kapsamında cezai sorumluluk doğurmaktadır. Kanun hükmü gereğince, görev nüfuzunu ticari satışa alet eden kamu görevlileri hakkında altı aya kadar hapis veya adlî para cezası öngörülmüştür. Bu doğrultuda muhtarların ticari ilişkilerinde resmi makam gücünü bir satış ve ikna aracına dönüştürmemeleri gerekmektedir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 259Kaynağı aç
Muhtarların ticari faaliyet icra ederken uymaları gereken mekânsal sınırlandırmalar da bulunmaktadır. Kamu hizmetinin yürütüldüğü resmi muhtarlık hizmet binalarında ve çalışma ofislerinde hiçbir şekilde ticari işletme işletilemez ve bu alanlar ticari faaliyete tahsis edilemez.
Ticari İş Yeri Açma Usulü ve Sosyal Güvenlik Durumu
Muhtarlık görevi devam ederken emlak ofisi veya benzeri bir ticari iş yeri açmak isteyen muhtarların, Esnaf ve Sanatkarlar Odası'na kayıt yaptırmaları ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık işlemlerini tesis ettirmeleri gerekmektedir.
Muhtar olarak seçilmeden önce esnaflık yapan ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b bendi kapsamında sigortalı olan kişilerin, göreve seçildikten sonra da mevcut sigortalılık statüleri kesintiye uğramaksızın devam eder. Buna karşın, muhtar seçildikten sonra yeni bir iş yeri ya da emlak ofisi açanların sigortalılığı yine aynı bent altında sürmekle birlikte, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 14. maddesi uyarınca sigortalılık faaliyeti muhtarlık olarak kayıtlara işlenir.
Muhtarlar ticari işleri için muhtarlık ofisini kullanabilir mi?
Hayır, kamu görevinin yerine getirildiği resmi muhtarlık binalarında ve görev ofislerinde ticari faaliyet yürütülmesi veya ticari işletme işletilmesi yasaktır.
Muhtarın ticaret yaparken muhtarlık unvanını kullanması ceza gerektirir mi?
Türk Ceza Kanunu'nun 259. maddesi gereğince, görevinin sağladığı nüfuzdan yararlanarak başkasına mal veya hizmet satmaya çalışan kamu görevlileri hakkında altı aya kadar hapis veya adlî para cezası uygulanır; bu nedenle salt unvan kullanımından öte nüfuzun satış amacıyla yöneltilmesi cezai yaptırıma tabidir.
Esnaf olan bir kişinin muhtar seçilmesi halinde sigortalılığı nasıl düzenlenir?
Muhtar seçilmeden önce esnaf olarak 5510 sayılı Kanun'un 4/1-b bendi kapsamında sigortalı olanların bu statüleri seçildikten sonra da aynı şekilde sürdürülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy