Motorlu taşıtlar sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin grup muafiyeti, 24 Şubat 2017 tarihli ve 29989 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2017/3 sayılı Tebliğ ile düzenlenmektedir. Bu düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte 2005/4 sayılı Mülga Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır. 2017/3 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanılabilmesi, ilgili pazarda belirlenen pazar payı eşiğinin aşılmaması ve öngörülen feshi ihbar sürelerine uyulması koşullarına bağlı kılınmıştır.
Pazar Payı Eşikleri ve Dağıtım Türleri
2017/3 sayılı Tebliğ'in 5. maddesi gereğince nicel seçici dağıtım ve münhasır dağıtımı konu alan anlaşmalarda yüzde otuzluk pazar payı eşiği uygulanır. Bu eşik; taşıt sağlayıcısının motorlu taşıt sağladığı ilgili pazarda, taşıt veya yedek parça sağlayıcısının yedek parça sağladığı ilgili pazarda ve taşıt sağlayıcısının bakım ve onarım hizmeti sağladığı ilgili pazarda aranır. Bakım ve onarım zincirleri yönünden ise ağ kurucusu teşebbüsün bakım ve onarım pazarındaki payının yüzde otuzu aşmaması şarttır.
Mülga 2005/4 sayılı Tebliğ döneminde grup muafiyetinden yararlanabilmek için aranan pazar payı eşiği münhasır dağıtım sisteminde yüzde otuz iken, niceliksel seçici dağıtım sisteminde yüzde kırk olarak uygulanmaktaydı. 2017/3 sayılı Tebliğ ile nicel seçici dağıtım sistemindeki pazar payı eşiği de yüzde otuz seviyesine çekilmiştir.
Niteliksel dağıtım sistemi uygulamalarının grup muafiyetinden yararlanabilmesi bakımından ise herhangi bir pazar payı eşiği öngörülmemiştir. Niteliksel kriterlere dayalı dağıtım sistemleri pazar payı sınırına tabi olmaksızın muafiyetten faydalanabilir.
Sözleşme Süreleri ve Fesih İhbar Şartları
Sağlayıcı ile dağıtıcı arasındaki süreli anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanabilmesi için sürenin en az beş yıl olması ve anlaşmada yer alacak yenilememe isteğini her iki tarafın da anlaşmanın sona ermesini takiben altı ay önce bildirmeyi kabul etmesi şarttır.
Belirsiz süreli dağıtım anlaşmalarında fesih ihbar süresi her iki taraf için kural olarak en az iki yıl olarak düzenlenmiştir. Bununla birlikte, sağlayıcının anlaşmaya son vermesi durumunda mevzuattan veya sözleşmeden ötürü uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olması ya da dağıtım ağının önemli bir kısmının veya tamamının yeniden düzenlenmesinin zorunlu bulunması hallerinde, bu ihbar süresi sağlayıcı tarafından en az bir yıla indirilebilir.
Rekabet Etmeme Yükümlülükleri ve Kapsam Dışı Düzenlemeler
Madde 7 kapsamında düzenlenen rekabet etmeme yükümlülüklerine grup muafiyeti uygulanmaz. Bu hükümler anlaşmanın bütününden ayrı değerlendirilir ve böylece sözleşmenin geri kalan düzenlemelerine muafiyet uygulanması engellenmez.
Motorlu taşıt dağıtıcıları, alıcı teşebbüse süresi beş yıla kadar olabilecek rekabet etmeme yükümlülüğü getirebilir. Buna karşın, anlaşmanın sona ermesinden sonraki döneme ilişkin olarak alıcıya yüklenen rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanamaz.
Yedek parça dağıtıcıları ile bakım ve onarım hizmeti sağlayıcılarının anlaşma süresince alıcıya getireceği her türlü rekabet etmeme yükümlülüğü grup muafiyeti kapsamı dışındadır. Bu kuralın istisnası olarak, bakım ve onarım zincirleri bakımından zincir servislere süresi beş yıla kadar olmak üzere getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanabilir.
Alıcının bir önceki takvim yılı alımları esas alınarak, anlaşma konusu mal ve hizmetlerin ya da bunları ikame eden mal ve hizmetlerin yeni motorlu taşıtların satışı pazarında yüzde sekseninden, satış sonrası pazarında ise yüzde otuzundan fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten temin edilmesine yönelik doğrudan veya dolaylı yükümlülükler de rekabet etmeme yükümlülüğü sayılır.
Ek Tesis Açma Sınırlamaları ve Teknik Bilgi Düzenlemesi
Yedek parçaların dağıtımı veya bakım ve onarım hizmetleri bakımından seçici dağıtım sistemi uygulandığında, ek tesis yeri açılmasına ilişkin getirilen doğrudan veya dolaylı yükümlülükler grup muafiyetinden yararlanamaz.
Motorlu araç üreticilerinin bağımsız tamircilere bakım ve onarıma yönelik teknik bilgi sağlama zorunluluğu diğer mevzuat düzenlemelerinde yer aldığından, 2017/3 sayılı Tebliğ bünyesinde üreticilere teknik bilgi teminine ilişkin ayrı bir yükümlülük getirilmemiştir.
Süreli dağıtım anlaşmalarının grup muafiyetinden yararlanabilmesi için asgari süre nedir?
Süreli anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanabilmesi için sözleşmenin en az beş yıl süreli olması ve anlaşmada yer alacak yenilememe isteğini her iki tarafın da anlaşmanın sona ermesini takiben altı ay önce bildirmeyi kabul etmesi gerekir.
Bakım onarım zincirlerinde zincir servislere rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilir mi?
Bakım ve onarım zincirleri bakımından zincir servislere süresi beş yıla kadar olmak üzere getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanabilir.
Niteliksel dağıtım sistemlerinde pazar payı eşiği uygulanır mı?
Niteliksel dağıtım sistemi uygulamalarının grup muafiyetinden yararlanabilmesi için herhangi bir pazar payı eşiği aranmamaktadır.
Satın alma oranlarına dayalı rekabet etmeme yükümlülüğü nasıl belirlenir?
Alıcının bir önceki takvim yılı alımları esas alınarak, ilgili pazardaki mal veya hizmetler ile bunların ikamelerinin yeni motorlu taşıt satış pazarında yüzde sekseninden, satış sonrası pazarında ise yüzde otuzundan fazlasının sağlayıcıdan veya gösterilen teşebbüsten alınmasına yönelik doğrudan veya dolaylı yükümlülükler rekabet etmeme yükümlülüğü kabul edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy