En çok kayrılan müşteri (MFN) şartı, bir sağlayıcının başka alıcılara daha avantajlı koşullar sunması durumunda aynı avantajların MFN tanınmış alıcıya da önerilmesini zorunlu kılan, teorik olarak sağlayıcının fiyatlama serbestisini kısıtlayan dikey bir fiyat kısıtlamasıdır. Rekabet Kurulu, Yemek Sepeti hakkında yürütülen soruşturmada şirketin uyguladığı MFN şartının hakim durumun kötüye kullanılması oluşturduğunu ve rekabete aykırı olduğunu tespit etmiştir; kararın tam künyesi mevcut bilgiler çerçevesinde doğrulanamamaktadır.
MFN Şartının Rekabet Üzerindeki Etkileri
MFN şartı, kolaylaştırıcı eylemler arasında yer almaktadır. Bunun temel nedeni, bir müşteriye yapılan indirimin MFN hakkı taşıyan diğer müşterilere de yansıtılması zorunluluğunun indirim yapma maliyetini çok yükseltmesidir; bu durum, uzlaşmaya taraf teşebbüslerin aldatma güdüsünü azaltarak rekabet karşıtı uzlaşmanın sürdürülmesine yardımcı olmaktadır.
MFN şartının özellikle yaygın biçimde uygulandığı piyasalarda ortaya çıkan bir diğer etki, şeffaflık artışıdır. Bu etki sayesinde uzlaşmaya taraf teşebbüsler, uzlaşmadan sapanları daha kolay tespit edebilmekte ve bu durum rekabet ihlallerinin sürdürülmesini kolaylaştırmaktadır.
Bir MFN şartının rekabeti kısıtlayıcı nitelik taşıyıp taşımadığı, örnek olaydaki bütün unsurlar değerlendirilerek belirlenmektedir.
4054 Sayılı Kanun'un Temel Yasak Hükümleri
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi, belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan ya da dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacı taşıyan ya da bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikteki teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemlerini hukuka aykırı ve yasak saymaktadır. Madde kapsamındaki yasaklı haller örnekleyici olup aralarında, münhasır bayilik dışında, eşit durumdaki kişilere eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartların uygulanması da yer almaktadır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Rekabeti kısıtlayan bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyumlu eylem karinesi yolunu açmaktadır: Piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz-talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, uyumlu eylem içinde olunduğuna karine oluşturmaktadır. Bu karinenin aksini ispat etmek isteyen tarafın ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanması gerekmektedir.
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Yasağı
Kanunun 6. maddesi, bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde hakim durumunu tek başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar aracılığıyla kötüye kullanmasını hukuka aykırı ve yasak saymaktadır. Maddenin örnekleyici olarak saydığı kötüye kullanma halleri şunlardır: ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler; eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı ayrımcılık yapılması; satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi; belirli bir piyasadaki hakimiyetin yarattığı finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler; tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 6Kaynağı aç
Rekabet Kurulu'nun Yemek Sepeti Tespiti
Rekabet Kurulu, Yemek Sepeti hakkında yürütülen soruşturma sonucunda şirketin uyguladığı MFN şartının hakim durumun kötüye kullanılması oluşturduğunu ve rekabete aykırı olduğunu tespit etmiştir. Kurul, restoranların rakip platformlara verdikleri daha avantajlı teklifleri Yemek Sepeti'ne yansıtmak zorunda olmadıklarını belirlemiş; söz konusu uygulamanın ilgili pazarda dışlayıcı etkiler doğurduğunu ortaya koymuştur. Bu tespitler ikincil bir değerlendirmeye dayanmakta olup kararın tam künyesi mevcut bilgiler çerçevesinde doğrulanamamaktadır.
Kurul bu tespiti üzerine MFN uygulamasına son verilmesine ve uygulamayı mümkün kılan tüm MFN şartlarının 120 gün içinde sözleşmelerden çıkarılmasına karar vermiştir.
MFN Şartı ile Rekabet Hukuku Arasındaki Gerilim
MFN şartı her koşulda rekabete aykırı sayılmamaktadır. 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi teşebbüsler arası rekabeti kısıtlayıcı anlaşma ve uyumlu eylemleri, 6. maddesi ise hakim durumdaki teşebbüslerin kötüye kullanma eylemlerini yasaklamaktadır. Yemek Sepeti kararında hakim durumun kötüye kullanılması tespitinin esas alındığı aktarılmakla birlikte kararın tam künyesi ile uygulamaya dayanak gösterilen fıkra ve bentler mevcut bilgiler çerçevesinde doğrulanamamaktadır.
4. madde kapsamındaki değerlendirme bakımından da bu tür bir kısıtlamanın rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olabileceği görüşü ileri sürülmektedir. Ayrıca MFN şartının makul bir ekonomik gerekçeye dayanıyor olması, tek başına şartın rekabeti kısıtlayıcı bulunmasını engellemeyebilir.
MFN şartı nedir?
MFN (en çok kayrılan müşteri) şartı, sağlayıcının başka bir alıcıya daha avantajlı koşullar sunduğunda bu avantajları MFN hakkı tanınan alıcıya da önermesini zorunlu kılan, teorik olarak sağlayıcının fiyatlama serbestisini kısıtlayan dikey bir fiyat kısıtlamasıdır.
Rekabet Kurulu Yemek Sepeti hakkında ne karar verdi?
Rekabet Kurulu, Yemek Sepeti'nin uyguladığı MFN şartının hakim durumun kötüye kullanılması oluşturduğunu ve rekabete aykırı olduğunu tespit etmiştir. Restoranların rakip platformlara daha avantajlı teklifler vermesinin Yemek Sepeti'ne yansıtılmasını zorunlu kılan bu uygulamanın ilgili pazarda dışlayıcı etkiler doğurduğu belirlenmiş; söz konusu MFN şartlarının 120 gün içinde sözleşmelerden çıkarılmasına hükmedilmiştir. Kararın esas ve karar numarası ile tarihi mevcut bilgiler çerçevesinde doğrulanamamaktadır.
Hakim durumun kötüye kullanılması hangi eylemleri kapsar?
4054 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre kötüye kullanma halleri arasında rakiplerin piyasaya girişini doğrudan veya dolaylı engellemeyi ya da faaliyetlerini zorlaştırmayı amaçlayan eylemler, eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek doğrudan veya dolaylı ayrımcılık yapılması, tekrar satış koşullarına sınırlama getirilmesi, belirli bir piyasadaki hakimiyetin yarattığı finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir piyasadaki rekabeti bozmayı amaçlayan eylemler ve tüketicinin zararına üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması sayılmaktadır. Bu sayım örnekleyici niteliktedir.
MFN şartı 4054 sayılı Kanun kapsamında nasıl değerlendirilir?
MFN şartı, rekabeti kısıtlayıcı anlaşma veya uyumlu eylem çerçevesinde 4. madde kapsamında ya da hakim durumdaki bir teşebbüsün dışlayıcı uygulaması olarak 6. madde kapsamında incelenebilir. Şartın rekabeti kısıtlayıcı nitelik taşıyıp taşımadığı, örnek olaydaki bütün unsurlar değerlendirilerek belirlenmektedir.
Uyumlu eylem karinesi nasıl işler?
Rekabeti kısıtlayan bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda, piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz-talep dengesinin veya faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği, bozulduğu ya da kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca uyumlu eylem içinde olunduğuna karine oluşturmaktadır. Bu karinenin aksini ispat etmek isteyen taraf ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla uyumlu eylemde bulunmadığını göstererek sorumluluktan kurtulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy