İsveç’te Türk Eşlerin Taşınmaz Tasfiyesi ve Hukuk Seçimi

Boşanmada Mahkemenin Yetkisi ve Uygulanacak Hukuk Ayrımı

İsveç mahkemesinde görülen boşanma davalarında boşanma hukukuna temel kural olarak İsveç hukuku uygulanır; ancak her iki eşin de yabancı uyruklu olması ve eşlerden hiçbirinin en az bir yıldır İsveç'te yerleşik bulunmaması durumunda farklı bir değerlendirme gündeme gelebilir. Boşanma davasına bakmaya yetkili olan mahkeme, eşlerin mal rejimi meselelerini incelemeye de kural olarak yetkilidir. Mahkemenin yetkili olması, mal rejimine otomatik olarak İsveç maddi hukukunun uygulanması sonucunu doğurmaz. Boşanmaya uygulanacak hukuk ile evlilik mal rejimine uygulanacak hukuk aynı olmak zorunda değildir.

Eşlerin mal rejimine uygulanacak hukuk Council Regulation (EU) 2016/1103 ile bu düzenlemeyi tamamlayan İsveç'in 2019 tarihli uluslararası eş ve partner malvarlığı ilişkileri kanunu çerçevesinde tespit edilir. Bu kapsamda boşanma yargılamasını yürüten mahkemenin yetkisi ile mal rejimine tatbik edilecek maddi hukuk kuralları ayrı değerlendirilir.

Mal Rejiminde Hukuk Seçimi ve Kanuni Bağlama Kuralları

Uluslararası evliliklerde eşler yazılı, tarihli ve imzalı bir anlaşma yaparak mal rejimlerine uygulanacak hukuku belirleyebilirler. Bu seçim hakkı sınırsız olmayıp eşlerin ortak veya ayrı ikamet ettikleri ülke hukuku ya da eşlerden birinin vatandaşlık hukuku ile sınırlıdır. Geçerli bir hukuk seçimi yapılmamışsa sırasıyla evlilikten sonraki ilk ortak mutad mesken hukuku, bunun bulunmaması halinde evlilik anındaki ortak vatandaşlık hukuku, bunun da bulunmaması durumunda eşlerin evlilik anında en sıkı bağlı olduğu ülke hukuku tatbik edilir.

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrası kapsamında eşler, evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken veya millî hukuklarından birini açıkça seçebilirler. Bu yönde bir seçim bulunmadığında evlilik mallarına evlenme anındaki müşterek millî hukuk, yokluğunda evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, onun da bulunmaması hâlinde Türk hukuku uygulanır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre evlenmeden sonra yeni bir müşterek hukuka kavuşan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak şartıyla bu yeni hukuka tabi olabilirler.

Taşınmaz Tasfiyesinde Taşınmazın Bulunduğu Ülke Hukuku

Evlilik mallarının tasfiyesinde taşınmazlar için özel bir kural öngörülmüştür. 5718 sayılı Kanun'un 15. maddesinin ikinci fıkrası gereğince malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır.

5718 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca taşınırlar ve taşınmazlar üzerindeki mülkiyet hakkı ile diğer ayni haklar işlem anında malların bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Kanun'un 21. maddesinin dördüncü fıkrası ise taşınmazlar üzerindeki ayni haklara ilişkin hukuki işlemlere şekil bakımından bu malların bulundukları ülke hukukunun uygulanacağını düzenler.

İsveç Hukukunda Mal Paylaşımı ve Tescil Süreci

İsveç evlilik mal rejiminde mallar kural olarak marital property sayılır. Bir malvarlığı değerinin separate property niteliği kazanması; evlilik sözleşmesi, bağış şartı, vasiyet şartı veya belirli sigorta ve lehtar hükümleriyle mümkündür. Evlilik sözleşmesinin geçerlilik kazanması için yazılı şekilde yapılması ve Skatteverket nezdinde tescil edilmiş olması şarttır.

Boşanma nedeniyle mal paylaşımının yapılabilmesi için öncelikle mahkemeye boşanma başvurusu sunulmalı ve ardından mal paylaşımı belgesi düzenlenmelidir. Eşler öncelikle kendi borçlarına karşılık gelen kısmı ayırabilir; borçların indirilmesinden sonra kalan net marital property kural olarak eşler arasında eşit şekilde paylaştırılır.

İsveç hukukunda ortak aile konutu ve ev eşyası, tapuda kimin malik olduğuna bakılmaksızın ona daha çok ihtiyaç duyan eşe bırakılabilir. Bu hak, mülkün tamamen diğer eş adına kayıtlı olması halinde bile uygulanabilir; ancak taşınmaz bağış veya vasiyet şartıyla separate property ise devir sonucu değişebilir. Evi alan eşin elde ettiği değer kendi paylaşım payını aşıyorsa aradaki fark diğer eşe ödenir. Eşlerden biri diğer eşin rızası olmadan ortak konutu satamaz, bağışlayamaz, rehnedemez veya kiraya veremez.

İsveç'te taşınmazı satın alma, bağış, miras, mal paylaşımı veya intikal yoluyla edinen kişinin kural olarak üç ay içinde mülkiyet tescili başvurusunda bulunması gerekir.

Türk Medeni Kanunu Kapsamında Mal Tasfiyesi ve İspat Esasları

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 218. maddesi uyarınca edinilmiş mallara katılma rejimi, edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar. Kanun'un 219. maddesine göre edinilmiş mal, eşlerin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler edinilmiş mallar arasında yer alır.

4721 sayılı Kanun'un 220. maddesi uyarınca eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan veya miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler kanun gereğince kişisel maldır. Kanun'un 222. maddesi gereğince belirli bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden eş bunu ispat etmekle yükümlüdür. Kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar eşlerin paylı mülkiyetinde, bir eşin bütün malları ise aksi kanıtlanana kadar edinilmiş mal kabul edilir.

4721 sayılı Kanun'un 225. maddesi uyarınca mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi halinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Kanun'un 226. maddesi gereğince tasfiyede her eş diğerindeki malını geri alır. Paylı mülkiyete konu bir mal varsa eşlerden biri daha üstün bir yararı olduğunu ispat etmek ve diğerinin payını ödemek suretiyle malın bölünmeden kendisine verilmesini isteyebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy