Devlet memurluğuna giriş, devlet memurluğundan çıkarma usul ve esasları ile memurluğa etki eden cezalar 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 98'inci maddesi uyarınca, memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurluk sırasında bu şartlardan herhangi birinin kaybedilmesi hallerinde memuriyet statüsü sona erer.
Memuriyet Statüsünün Sona Erme Nedenleri ve Yasal Çerçeve
657 sayılı Kanun'un 98'inci maddesine göre memurluk; atanma şartlarından herhangi birinin taşınmadığının sonradan anlaşılması veya görev yürütülürken bu niteliklerden birinin kaybedilmesi halinde sona erer. Ayrıca memurun kendi isteğiyle görevden çekilmesi, istek, yaş haddi ya da malullük nedenleriyle emekliye ayrılması ve ölümü durumlarında da memuriyet statüsü kendiliğinden nihayete erer. İdarenin kanundaki genel şartların kaybedildiği iddiasıyla görevden çıkarma işlemi tesis edebilmesi için yasal gerekçelerin somut olayda eksiksiz gerçekleşmesi zorunludur.
Memuriyete Engel Mahkûmiyetler ve Kasıt Koşulu
Devlet memurluğuna atanacak kişilerde aranacak genel şartlar 657 sayılı Kanun'un 48'inci maddesinde hüküm altına alınmıştır. Bu maddenin birinci fıkrasının (A) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca; Türk Ceza Kanunu'nun 53'üncü maddesinde öngörülen süreler geçmiş veya affa uğranılmış olsa dahi, devletin güvenliğine veya anayasal düzene karşı suçlar ile zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye ya da edimin ifasına fesat karıştırma, malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarından mahkûm olunmaması şarttır. Sayılan suç tiplerinde yalnızca bir ceza soruşturması ya da kovuşturmasının bulunması memuriyet engelini doğurmaz; kişinin kamu görevinden çıkarılabilmesi için hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmü kurulmuş olması aranır.
Kasten işlenen bir suçtan ötürü memuriyete engel hal doğabilmesi için ilgilinin suç sonucunda bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm edilmiş olması şarttır. 657 sayılı Kanun'un 48'inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (5) numaralı alt bendi uyarınca kasten işlenen suçtan dolayı bir yıl ve üzeri süreli mahkûmiyet memuriyete engel kabul edilmiştir.
Adli Para Cezası, HAGB ve Taksirli Suçların Durumu
Kasten işlenen bir suçtan ötürü tayin edilen hapis cezası süresi bir yılın altında kaldığında veya verilen hürriyeti bağlayıcı ceza adli para cezasına çevrildiğinde devlet memurluğuna engel bir durum oluşmaz. Benzer şekilde, sanık hakkında mahkemece verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, mahkûmiyet hükmünün yasal sonuçlarını askıda bıraktığından ilgilinin memuriyetine son verilmesine yasal dayanak yapılamaz. Taksirli suçlar ise memurluğa atanmaya veya görevde kalmaya engel teşkil etmez; taksirli bir suçtan mahkûm olan memurun cezası infaz edildiği süre boyunca memuriyet statüsü askıya alınır ve infazın tamamlanmasıyla birlikte memur görevine devam eder.
Suçun Manevi Unsuru ve Kastı Aşan Eylemler
657 sayılı Kanun'un 48'inci maddesinde düzenlenen mahkûmiyet engeli, suçun manevi unsuru olarak kastın varlığını gerektirir. Failin kastını aşan ve neticesi sebebiyle cezalandırıldığı fiiller, kanunda öngörülen kasten işlenen suç tanımı içinde değerlendirilmez. Örneğin insan öldürme kastı bulunmaksızın kasti aşan bir eylemden dolayı hapis cezası alan bir memur hakkında, kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olma şartı gerçekleşmediğinden, 657 sayılı Kanun'un 98'inci maddesine dayanılarak görevine son verilmesi hukuka aykırılık teşkil eder.
Ceza Hükmü Türleri ve Beraat Kararının İdari İşleme Etkisi
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 223'üncü maddesi uyarınca duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi veya düşmesi kararları verilir ve bu kararlar hükümdür. Derhâl beraat kararı verilebilecek durumlarda durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış bulunması, suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması, failin kast veya taksirinin bulunmaması, olayda bir hukuka uygunluk nedeninin yer alması ya da suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması hallerinde beraat kararı kurulur.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 223Kaynağı aç
Memuriyet şartlarını yitirdiği gerekçesiyle görevine son verilen bir kamu görevlisinin, sonradan yargılamanın yenilenmesi yoluna giderek yüklenen fiilin suç teşkil etmemesi veya suçsuzluğunun sübut bulması nedeniyle CMK m. 223 kapsamında beraat etmesi durumunda, idari işlemin dayanağı olan ceza mahkûmiyeti ortadan kalkar. Mahkûmiyetin yerini beraat hükmünün almasıyla ortaya çıkan yeni hukuki durum karşısında, daha önce tesis edilmiş bulunan göreve son verme işlemi hukuki sebepten yoksun hale gelir ve iptali gerekir.
Açıktan Emeklilik Sonrası Beraat ve Yeniden Memurluğa Atanma
Hakkındaki mahkûmiyet hükmü nedeniyle memuriyeti sonlandırılıp açıktan emekliye sevk edilen kişilerin yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat etmeleri, göreve kendiliğinden dönmelerini sağlamaz. 657 sayılı Kanun'un 93'üncü maddesi delaletiyle aynı Kanun'un 92'nci maddesi uyarınca, emekli olanların yeniden memurluğa atanabilmesi kurumlarda boş kadro bulunması koşuluna bağlıdır. Danıştay 12. Dairesinin E. 1995/9637, K. 1997/2356 sayılı kararında belirtildiği üzere, açıktan emekliye sevk edilen ilgilinin göreve iade talebi idare tarafından açıktan atama koşulları, personel ihtiyacı, münhal kadro durumu ve hizmet gerekleri kapsamında takdir yetkisi gözetilerek değerlendirilir. Açıktan atamaların durdurulmuş olması ve ilgilinin unvanında boş kadro bulunmaması hallerinde talebin reddedilmesi hizmet gerekleri yönünden hukuka uygun kabul edilmektedir.
Danıştay 12. Daire, E. 1995/9637, K. 1997/2356Kaynağı aç
Disiplinsizlik Nedeniyle Ayırma İşlemleri ve Beraat
926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 94'üncü maddesinin (b) bendi uyarınca, disiplinsizlik veya ahlaki durumları sebebiyle Silahlı Kuvvetlerde kalmaları uygun görülmeyen astsubaylar hakkında hizmet sürelerine bakılmaksızın emeklilik hükümleri uygulanır. Ancak Danıştay 12. Dairesinin E. 2022/3267, K. 2023/1149 sayılı kararında vurgulandığı üzere; personel hakkında açılan ceza davalarının bir kısmının beraatle sonuçlanması, bir kısmının ise zamanaşımı sebebiyle düşmesi ve ilgilinin geçmişteki disiplin cezalarının hafif nitelikte bulunması halinde, ilgilinin disiplinsizlik sebebiyle re'sen ilişiğinin kesilmesini gerektirecek ağırlıkta bir durumun bulunmadığı kabul edilmektedir.
Danıştay 12. Daire, E. 2022/3267, K. 2023/1149Kaynağı aç
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması memuriyete engel midir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, mahkûmiyet hükmünün hukuki sonuç doğurmasını önlediğinden devlet memurluğuna girişe veya görevde kalmaya engel teşkil etmez.
Kesinleşmiş mahkûmiyet olmadan memuriyet sona erdirilebilir mi?
Memurluğa engel suçların işlendiği ileri sürülse dahi kişi hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığı müddetçe 657 sayılı Kanun uyarınca görevine son verilemez.
Taksirli suçtan mahkûm olan memurun görevi sona erer mi?
Taksirli suçlar devlet memurluğuna engel oluşturmaz; memur cezanın infazı süresince görevinden uzak kalıp statüsü askıya alınsa da infazın tamamlanmasıyla görevine devam eder.
Yargılamanın yenilenmesiyle beraat eden memurun işlemi iptal edilir mi?
Görevden çıkarmaya gerekçe yapılan mahkûmiyet kararının yargılamanın yenilenmesi sonucu beraatle ortadan kalkması halinde, idari işlemin hukuki dayanağı kalmayacağından göreve son verme işlemi hukuka aykırı hale gelir.
Açıktan emekliye sevk edilen memur beraat edince doğrudan göreve başlatılır mı?
Açıktan emekliye sevk edilen personelin beraat sonrası göreve dönme talebi, 657 sayılı Kanun'un 92 ve 93'üncü maddeleri uyarınca kurumun boş kadro durumu, personel ihtiyacı ve hizmet gerekleri çerçevesinde idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

