Aylıktan kesme cezası; disiplin cezalarının kanunla düzenlenmesi ilkesine uyulmaması, isnat edilen fiilin kasıt unsuru taşımaması veya fiilin somut ve inandırıcı delillerle kanıtlanamaması durumlarında idari yargı mercilerince iptal edilmektedir. Disiplin işlemlerinde hem Anayasa ile korunan temel ceza hukuku güvencelerine hem de kanunda öngörülen kurucu unsurlara riayet edilmesi zorunludur.
Danıştay 12. Daire, E. 2021/3373, K. 2022/901Kaynağı aç
Danıştay 12. Daire, E. 2021/2867, K. 2022/848Kaynağı aç
Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi ve Yönetmelikle Düzenleme Yasağı
Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen memurların ve diğer kamu görevlilerinin özlük işlerinin kanunla belirleneceği kuralı disiplin hukukunun ana çerçevesini oluşturur. Disiplin suçu ve cezası oluşturan fiillerin münhasıran kanunla düzenlenmesi gerekir. Belediye meclisi veya idare tarafından yürürlüğe konulan bir yönetmelik maddesine dayanılarak disiplin cezası öngörülmesi ve bu kapsamda aylıktan kesme cezası verilmesi Anayasa'ya aykırılık teşkil eder.
Danıştay 12. Dairesinin E. 2021/3373, K. 2022/901 sayılı kararında; 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 15/b maddesine dayanılarak hazırlanan görev ve çalışma yönetmeliğinde yer alan disiplin cezası hükümlerinin Anayasa'nın 38. ve 128. maddelerine aykırı olduğu belirtilmiş, bu yönetmelik hükmü uyarınca kurulan aylıktan kesme cezasında hukuka uyarlık görülmeyerek işlem iptal edilmiştir.
657 Sayılı Kanun Uyarınca Kasıt Unsurunun İspatı Zorunluluğu
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125/1-C-a maddesinde düzenlenen aylıktan kesme cezası, verilen emir ve görevlerin kasıtlı olarak tam ve zamanında yapılmaması veya görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmemesi durumunda uygulanır. Bu hükme istinaden ceza tayin edilebilmesi için ilgilinin eylemi kasıtlı olarak işlediğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması gerekir. Kamu zararına yol açılmasında personelin yalnızca kusurlu veya ihmali davrandığının belirlendiği, buna karşılık kastın ispatlanamadığı durumlarda anılan bent kapsamında ceza verilemez.
Danıştay 12. Dairesinin E. 2021/2867, K. 2022/848 sayılı kararında; kamu zararına yol açma konusunda personelin kasıtlı hareket ettiğine dair somut bilgi ve belge bulunmadığı, soruşturma raporunda personelin yalnızca ihmali nedeniyle kusurlu olduğunun tespit edildiği gözetilerek, kasıtlı davranıldığından bahisle 657 sayılı Kanun'un 125/1-C-a maddesi uyarınca tesis edilen işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bozma Kararına Uyulması Durumunda Temyiz İncelemesinin Sınırı
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesinin 4. fıkrası uyarınca, Danıştayın bozma kararına ilk derece mahkemesince uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesi bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır.
Danıştay kararlarına karşı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yoluna başvurulabilir.
Akademik Personelin Mesai Düzeni ve Hizmetin Aksatılması Hali
Anayasa'nın 130. maddesinde bilimsel özerkliğe sahip olduğu belirtilen üniversitelerde görev yapan öğretim üyelerinin mesaiye devam durumları; yürüttükleri bilimsel araştırma, inceleme ve ders faaliyetleri ile akademik hayatın niteliği nedeniyle diğer kamu görevlileri gibi değerlendirilemez. Öğretim üyelerinin mesai saatinde görev yerinde bulunmaması kamu hizmetini aksattıklarına karine teşkil etmez.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununda öğretim üyelerinin mesaiye devam durumlarının kontrolü konusunda getirilmiş özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte mazeretsiz göreve gelmeme fiilinin hizmetin aksamasına yol açması halinde ilgili disiplin mevzuatı çerçevesinde ceza uygulanması mümkündür.
Somut Delil İlkesi ve Bilirkişi Raporlarının Değeri
Disiplin cezasına konu edilen fiillerin inandırıcı ve somut delillerle ortaya konulması gerekir. Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturması kapsamında temin edilen bilirkişi raporu ile asliye hukuk mahkemesinde yaptırılan bilirkişi incelemelerinin kamu görevlisi lehine sonuçlandığı ve isnadın sübuta ermediği hallerde tesis edilen aylıktan kesme cezası hukuka aykırı bulunmaktadır.
Yönetmelik hükmüne dayanılarak memura aylıktan kesme cezası verilebilir mi?
Anayasa'nın 38. ve 128. maddeleri uyarınca disiplin suç ve cezaları kanunla düzenlenmek zorunda olduğundan yönetmelikle disiplin cezası ihdas edilemez ve uygulanamaz.
Fiilde kasıt kanıtlanamazsa 657 sayılı Kanun m. 125/1-C-a uyarınca ceza verilebilir mi?
Bu madde uyarınca aylıktan kesme cezası uygulanabilmesi için eylemin kasıtlı olarak işlendiğinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulması şarttır; yalnızca kusur veya ihmalin varlığı ceza tesisi için yeterli değildir.
Üniversite öğretim üyesinin mesai saatinde görev yerinde bulunmaması kamu hizmetinin aksadığı anlamına gelir mi?
Anayasa'nın 130. maddesindeki bilimsel özerklik ve akademik faaliyetlerin niteliği gereğince öğretim üyelerinin mesai saatinde görev yerinde bulunmaması kamu hizmetini aksattıklarına karine oluşturmaz.
Öğretim üyelerinin mesai takibi 2547 sayılı Kanunda özel olarak düzenlenmiş midir?
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununda mesai devam durumunun kontrolüne ilişkin özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, mazeretsiz göreve gelmeme fiilinin hizmeti aksatması halinde disiplin cezası uygulanması mümkündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy