Harcırah; kamu görevlilerinin naklen atanmaları veya geçici görevle başka bir yere görevlendirilmeleri sebebiyle oluşan masraflarının karşılanması gayesiyle 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında ödenen yasal bir haktır. Bu ödeme, ilgililerin görev yeri değişikliğinden doğan külfetlerini gidermeyi amaçlar.
Harcırahın Temel Unsurları ve Sürekli Görev Kapsamı
6245 sayılı Harcırah Kanunu çerçevesinde harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı olmak üzere dört ana kalemden oluşur. Sürekli göreve naklen atanan memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar bu yasal ödemenin yapılması kanuni bir zorunluluktur.
6245 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca yurt içinde veya yurt dışında görevli iken yurt içinde veya yurt dışındaki sürekli bir göreve naklen atanan ya da yurt dışındaki memuriyet merkezi değiştirilen memur ve hizmetlilere yeni görev yerlerine kadar harcırah unsurları ödenir. Benzer biçimde, kadro sebebiyle açıkta kalan veya vekâlet emrine alınan memurlara aylıklarını yurt içinde tesviye ettirecekleri yere kadar; asilin intikaline kadar muvakkaten gönderilmeyip vekâlet adı altında asaleten görevlendirilen ve vekâlet süresi belirlenmemiş kumandan ve memurlara da görev mahallerine kadar ödeme yapılır.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 10Kaynağı aç
Yer Değiştirme Masrafı ve Eşlerin Durumu
6245 sayılı Kanun'un 45. maddesi doğrultusunda yurt içi yer değiştirme masrafı; personelin kendisi için yurt içi gündeliğinin yirmi katı, harcıraha müstahak aile fertlerinin her biri için gündeliğin on katı (bu miktar toplamda gündeliğin kırk katını geçemez) ve kat edilen her kilometre veya deniz mili başına yalnızca personelin kendisi için gündeliğinin yüzde beşi üzerinden hesaplanır.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 45Kaynağı aç
Aile bireylerinin memur veya hizmetli ile bir arada bulunmaksızın başka bir yere intikal etmeleri ya da bu yerden dönmeleri nedeniyle harcırah verilmesi öngörülen hallerde, aile fertlerine ödenecek yer değiştirme gideri bunlardan birinin memur veya hizmetli kabul edilmesi suretiyle belirlenir. Sağlık veya okul gibi geçerli mazeretler sebebiyle sonradan intikal eden fertler de beyannameye dâhil edilebilir.
6245 sayılı Kanun'un 45. maddesinin ek fıkrası hükmüne göre, harcıraha müstahak memur veya hizmetlinin eski görev mahallinden yeni görev mahalline atanan memur veya hizmetli eşine, kilometre veya deniz mili esasına dayanan değişken gider miktarının yarısı ödenir.
Harcırah Hakkının Niteliği ve İstifa Durumu
Harcırah kanundan doğan bir alacak niteliğinde olup atama işlemlerinde yolluksuz kaydının yer alması veya nakil işleminin becayiş dâhil memurun kendi talebine dayanması halinde dahi hak düşürücü sürede başvuru yapılarak ödemenin talep edilebileceği ve feragat dilekçelerinin geçersiz sayıldığı kabul edilmektedir.
Bütçede ödenek bulunmaması durumu harcırah hakkının doğumunu engellemediği gibi borcun ifasını erteleyen meşru bir gerekçe de sayılmamaktadır. Buna karşılık, kamu görevinden kendi isteğiyle istifa eden personelin nakil süreci kamu hizmeti ihtiyacından kaynaklanmadığı için istifa halinde harcırah tahakkuk ettirilmemektedir.
Geçici Görev Yolluğu ve İstisnalar
Memuriyet mahalli haricine geçici vazifeyle sevk edilen personele aile veya yer değiştirme gideri verilmemekte, yalnızca yol masrafı ve geçici görev gündeliği tahakkuk ettirilmektedir. 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 42. maddesi mucibince, muvakkat vazife gündeliği yurt içinde bir yıllık periyotta aynı mevkide, aynı iş sebebiyle ve aynı şahsa azami yüz seksen gün süreyle tahakkuk ettirilebilir. Bu çerçevede yurt içi görevlendirmelerin ilk doksan günü için gündelik tam, bunu takip eden doksan günü için ise üçte iki oranında ödenir. Yurt dışı geçici görevlendirmelerde ise ilk yüz seksen günlük süre tam, sonraki devirler üçte iki nispetinde karşılanır; görevlendirme aralıkları azami süreyi veya gündelik tutarını artırmaz.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 42Kaynağı aç
6245 sayılı Kanun'un 42. maddesinde öngörülen azami gündelik süreleri mutlak olmayıp maddede tahdidi olarak sayılan etüt ve inşaat personeli, arazi üzerinde fiilen çalışan belirli teknik görevliler, uluslararası konferanslara hükümeti temsilen iştirak edenler ve terörle mücadele kapsamında sevk edilen takviye personel gibi kanuni istisnalar hakkında tatbik edilmez.
6245 sayılı Kanun'un 19. maddesi gereğince, geçici görev yerinde hastalanarak vazifesini ifa edemeyen personele en çok yedi güne kadar yevmiye verilebilir. Ancak tedavi giderlerinin kurumlarınca karşılanması suretiyle hastanede yatırılarak tedavi gören memurlara bu yatarak tedavi günleri için yevmiye ödenmemektedir.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 19Kaynağı aç
Beyanname Verme Usulü, Avans ve Yasal Süreler
Harcırah kural olarak personelin hareketinde ve ailesinin nakli sırasında peşin verilir; tutarın önceden belirlenemediği hallerde avans verilebilir. Harcırahını kesin veya avans olarak almasına rağmen şahsi nedenlerle 15 gün içinde görev yerine hareket etmeyenler aldıkları meblağı derhal iade etmekle yükümlüdür. İşlemlerde aksi sabit oluncaya kadar personelin beyanına itibar olunur.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 59Kaynağı aç
Sürekli görevle gönderilenler yeni görev mahalline varış gününden, geçici görevliler ise memuriyet mahalline dönüş tarihinden itibaren bir ay içinde harcırah beyannamelerini kanıtlayıcı evraklarıyla birlikte birim amirlerine teslim etmek zorundadır. Harcırah avansı aldığı halde bu mahsup evrakını bir aylık yasal sürede teslim etmeyenlerin borçları, belgeler verildiğinde istihkakları tahakkuk ettirilmek kaydıyla, ilgililerin aylık veya haczedilebilir diğer alacaklarının yarısından re'sen kesilerek tahsil edilir.
6245 sayılı Kanun'un 56. maddesinde düzenlenen açıkta kalan, vekâlet emrine alınan, işten el çektirilip beraat eden, men'i muhakeme kararı alan veya haklarındaki takibat afla ortadan kaldırılan kamu görevlilerinin ilgili tarihlerden itibaren 6 ay içinde müracaat etmeleri gerekir. Müracaata engel teşkil eden bir mücbir sebebin bulunması halinde 6 aylık süre engelin ortadan kalktığı tarihten başlar; süresi geçtikten sonra başvuranlara harcırah ödenmez.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 56Kaynağı aç
6245 sayılı Kanun'un 60. maddesi kapsamında, maddi hatalar saklı kalmak üzere, gerçeğe aykırı beyanname düzenleyerek harcırah miktarını artıran memurlar hakkında rütbe veya sınıf tenzili ya da memuriyetten çıkarma cezası uygulanabileceği gibi haksız ödenen meblağ tahsil edilir ve adli soruşturma açılır.
6245 sayılı HARCIRAH KANUNU m. 60Kaynağı aç
Uyuşmazlıklarda Görevli Mahkeme ve Dava Açma Usulü
Harcırah alacaklarının tahakkuk ettirilmemesi veya eksik ödenmesinden doğan idari uyuşmazlıklarda idare mahkemeleri görevlidir. Yetkili mahkeme bakımından kural olarak harcırah ödemesini yapacak idari makamın veya atama kararını tesis eden merciin yerleşim yeri dikkate alınmakta, naklen atamalarda çoğunlukla personelin yeni görev yerindeki idare mahkemesinin yetkili olduğu kabul edilmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi gereğince idare mahkemelerinde genel dava açma süresi 60 gündür ve bu süre idari işlemin yazılı olarak tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. İdarenin ret cevabına karşı süresi içinde tam yargı davası açılarak yoksun kalınan parasal hakların faiziyle tazmini istenebilir.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Harcırah hangi yasal kalemlerden oluşur?
6245 sayılı Kanun kapsamında harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı olmak üzere dört temel unsurdan teşekkül eder.
Atama kararındaki yolluksuz kaydı geçerli midir?
Harcırah kanundan doğan bir alacak olduğundan atama kararında yolluksuz ibaresine yer verilmesi veya naklin personelin isteğiyle yapılması durumunda dahi yasal süresinde başvuruyla harcırah talep edilebilir ve bu haktan feragat hükümsüz sayılır.
Geçici görevlendirmelerde yevmiye sınırı ne kadardır?
Kanunda açıkça sayılan istisnai unvan ve görevler saklı kalmak kaydıyla, yurt içi geçici görevlendirmelerde aynı yer ve aynı iş için bir yılda en çok 180 gün gündelik verilebilir; ilk 90 gün tam, sonraki 90 gün ise üçte iki oranında tahakkuk ettirilir.
Her iki eşin harcıraha hak kazanması halinde yer değiştirme masrafı nasıl ödenir?
6245 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca aynı eski görev mahallinden yeni görev mahalline atanan memur veya hizmetli eşe yalnızca kilometre veya deniz mili üzerinden hesaplanan değişken giderin yarısı ödenir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy