Mazeret Ataması Reddinde Açılacak İptal Davası

Mazeret ataması talebi reddedilen memur, ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilir. Dava, eş durumu, sağlık özrü veya can güvenliği gibi nedenlerle yapılan yer değiştirme isteminin reddine yönelir ve işlemin iptali ile yürütmenin durdurulması istenebilir. Özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Yazılı bildirimde süre, bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Davanın konusu ve hukuka aykırılık iddiası

Yer değiştirme istemi eş durumu, sağlık özrü veya can güvenliği gibi zorunlu nedenlere dayanabilir. İdare istemi reddettiğinde açılan dava idari iptal davasıdır. Dava, hukuka aykırı işlemin iptalini ve yürütmenin durdurulmasını hedefler.

Talebi reddedilen devlet memuru, işlemin sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek iptal davası açabilir. İdari başvuru bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi ve ilgili kurumun atama yönetmelikleri dayanak olarak gösterilir. Başvuru, atama dönemlerinde veya mazeretin oluşması üzerine memurun kendi kurumuna yapılır.

İdarenin mazeret tayini talebini değerlendirirken sahip göründüğü takdir yetkisi, kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. Anayasa'nın 41. maddesine göre aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanması için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. İşlemin sebep, konu ve amaç yönünden incelenmesi gerekir.

Aynı maddenin ek fıkrasına göre her çocuk, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirler alır. Bu hükümler çocuğun korunmasına ilişkindir.

Eş durumu ile sağlık mazeretinin ayrımı

Eş durumu nedeniyle yapılan başvuruda, öncelikle memur olmayan eşin sigortalılık süresi veya memur olan eşin kurum içi yer değiştirme yönetmeliği dikkate alınır. Eşlerden birinin genellikle çakılı kadroda bulunması halinde, yer değiştirebilen eşin diğerinin yanına gitmesi asıldır.

Eşin özel sektörde çalışması, eş durumu mazeretini kendiliğinden imkânsız hale getirmez. Eşin belirli bir süre sigorta primi ödemiş olması, işinin süreklilik göstermesi ve yönetmeliklerdeki özel şartların taşınması halinde eş durumu mazeretinden yararlanılabilir.

Sağlık nedeniyle yer değiştirme, mevcut görev yerinin sağlık yönünden tehlike yaratmasına bağlanır. Kapsam memurun kendisini, eşini, çocuklarını ve bakmakla yükümlü olduğu anne veya babayı içerir. Başvuruda tam teşekküllü devlet hastanesinden veya üniversite hastanesinden alınan iki belgeden biri aranır: standart sağlık kurulu raporu ya da erişkinler için terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durumu bildiren sağlık kurulu raporu.

Raporda, başkasının güç ve yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyeceğine veya belirli bir yerde tedavi görmenin zorunlu olduğuna ilişkin ibarenin bulunması, idarenin reddini hukuken zayıflatır. Bu ibare ret kararını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Mahkeme gerekirse dosyayı Adli Tıp Kurumu'na veya bir hakem hastaneye göndererek sağlık mazeretinin gerçekliğini teyit edebilir.

Yazılı ret, zımni ret ve dava süresi

Özel kanununda ayrı süre öngörülmeyen hallerde idare mahkemesindeki dava açma süresi altmış gündür. İdari uyuşmazlıkta süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Yazılı ret cevabının tebliği de bu başlangıca göre değerlendirilir. İptal davası, ret tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır.

İdari yargıda dava açma süreleri hak düşürücü niteliktedir. Sürenin kaçırılması halinde davanın esasına girilmeden reddine karar verilir. Özel kanunda ayrı süre gösterilen haller bu genel sürenin dışında kalır.

İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilir. Başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya veya idare ve vergi mahkemelerine dava açabilir. Mazeret ataması yönünden bu süre, özel süre yoksa altmış gündür.

Otuz gün içinde verilen cevap kesin değilse ilgili, bunu isteminin reddi sayarak dava açabilir veya kesin cevabı bekleyebilir. Beklemede dava açma süresi işlemez; ancak bekleme, başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Bu imkân, kesin olmayan cevap haline özgüdür.

Dava hiç açılmamışsa veya açılan dava süre yönünden reddedilmişse, otuz günlük cevap süresinin dolmasından sonra yetkili idari makamın verdiği cevap yeni bir süre başlatır. Bu süre, cevabın tebliğinden başlayarak altmış gündür. Aynı mazerete dayanılarak yapılan yeni başvuru ve alınan yeni ret, kaçırılan dava süresini her zaman yeniden işletmeyebilir. Mahkemeler, işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu niteliğini yitirdiği gerekçesiyle bu dolaylı başvuruları reddedebilir.

Adresi belli olmayan kişiye özel kanundaki hükme göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar. Bu kural, ilan yoluyla bildirim haline özgüdür.

CİMER üzerinden yapılan şikâyet, idari yargıda dava açma süresini kesmez. Süre, yazılı ret, cevap verilmemesi veya kesin olmayan cevap hallerine göre belirlenir.

Görevli mahkeme ve yetki

Mazeret atamasının reddine karşı iptal davası idare mahkemesinde açılır. Dava yazılı yargılama usulüne tabidir. Duruşma açılması, tarafların talebine veya mahkemenin kararına bağlıdır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 33. maddesine göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Bu hüküm dava süresini, ret işleminin hukuka aykırılığını veya eş ve sağlık mazeretinin şartlarını düzenlemez.

Yanlış mahkemede açılan dava üzerine mahkeme yetkisizlik kararı vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderebilir.

Yürütmenin durdurulmasının şartları

İdare mahkemesinde veya Danıştayda dava açılmış olması, dava konusu idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı Kanun'un 27. maddesinde yürütmenin durdurulması, uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlanır. Mahkeme bu kararı, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek verebilir.

Karar, kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe gösterilerek verilebilir. Karar verme yetkisi zorunlu bir kabul sonucu değildir. Dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa, istem idarenin savunması alınmadan reddedilebilir.

Uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek idari işlemlerden sayılmaz.

Yürütmenin durdurulması kararında, idari işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması halinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilmek zorundadır. Yalnız ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez.

Eşinden ayrı kalan veya tedavisi aksayan bir memur için bu şartlar genellikle oluşmuş sayılır. Bu anlatım, her olayda şartların kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez. Yürütmenin durdurulması geçici bir hukuki korumadır. Dava sonunda iptal kararı verilirse atama kesinleşmiş olur.

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin anlaşmazlıkları, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözer. İdareden ve adli yardımdan yararlanan kimseden teminat alınmaz.

Yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen karara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir. İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. İtiraz mercii, kararı veren makama göre değişir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır. Yürütmenin durdurulmasına dair kararlar on beş gün içinde yazılır ve imzalanır. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz.

Davanın reddinin mevcut göreve etkisi

Davanın reddedilmesi, memurun mevcut görev yerindeki statüsünü değiştirmez. Bu sonuç, yalnız istenen yere atamanın gerçekleşmemesi anlamına gelir ve başka bir idari işlemin sonuçlarını kapsamaz.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy