Marketten hırsızlık eylemi, bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında hırsızlık niteliğinde kabul edilerek Türk Ceza Kanunu'nun 142/2-h maddesi uyarınca beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile yaptırıma bağlanır. İşletmenin müstakil bir bina olması ile bir alışveriş merkezi içerisinde yer alması arasında suçun yasal unsurları ve öngörülen ceza miktarı bakımından herhangi bir fark bulunmamaktadır. Bina içinde korunmakta olan ticari malların veya paranın rıza dışı alınması bu nitelikli hırsızlık suçu kapsamında değerlendirilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 142Kaynağı aç
a) Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete
ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya
hakkında,
b) (Mülga: 18/6/2014-6545/62 md.)
c) Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli
varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,
d) Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları
önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında,
e) Adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya
hakkında,
f) (Mülga: 2/7/2012-6352/82 md.)
İşlenmesi hâlinde, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Suçun;
a) Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden
yararlanarak,
b) Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel
beceriyle,
c) Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya
kargaşadan yararlanarak,
d) Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir
aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
e) Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
f) Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat
takınarak,
g) (…)64 büyük veya
küçük baş hayvan hakkında,
h) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Herkesin girebileceği bir yerde
bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde
muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında,
İşlenmesi hâlinde, beş yıldan on yıla
kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun, bu fıkranın (b) bendinde belirtilen
surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye
karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranına kadar artırılır.[65]
(3) Suçun, sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline,
işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde, beş yıldan
oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin bir örgütün faaliyeti
çerçevesinde işlenmesi halinde, ceza yarı oranında artırılır ve onbin güne
kadar adlî para cezasına hükmolunur.[66]
(4) (Ek: 6/12/2006 – 5560/6 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi
amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi
halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için
şikâyet aranmaz.
(5) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi
sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında
kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar
hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
Suçun gece vakti işlenmesi
Market İçi Alanlar ve Kişisel Eşyaların Korunması
Market alanı içerisinde gerçekleştirilen eylemlerde suçun konusunu yalnızca işletmeye ait reyon ürünleri oluşturmaz. Alışveriş sırasında markette bulunan diğer müşterilerin ya da işletmede görev yapan çalışanların cep telefonu, çanta veya cüzdan gibi kişisel eşyalarının bina içinden alınması da Türk Ceza Kanunu'nun 142/2-h maddesinde düzenlenen nitelikli hırsızlık suçunu meydana getirir.
Eklenti Sayılan Alanlar ve Bina Dışındaki Eşyalar
Hırsızlık fiilinin marketin depo, otopark veya mal kabul bölümü gibi alanlarında işlenmesi halinde suç vasfının tayini için fiilin gerçekleştiği yerin marketin eklentisi niteliğinde olup olmadığının tespiti gerekir. Olay yerinin fiziki yapısı incelenerek alanın bina eklentisi vasfı taşıdığının belirlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 142/2-h maddesi tatbik edilir.
Buna karşılık market binasının veya eklentisinin dışında açık alanda bırakılmış ve kilitlenmek suretiyle muhafaza altına alınmamış eşyaların çalınması fiili nitelikli hırsızlık kapsamında değerlendirilmeyebilir. Marketin önündeki kaldırım üzerinde deterjanların bulunduğu alandan bir ürünün çalınması veya market önünde açıkta duran eşyanın alınması, bina veya eklenti içinde muhafaza altına alınmış eşya niteliği taşımıyorsa Türk Ceza Kanunu'nun 141/1. maddesi kapsamındaki basit hırsızlık suçunu oluşturabilir.
Gece Vakti ve Kesintisiz Takip Kriteri
Hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 143/1. maddesi uyarınca verilecek temel ceza yarı oranında artırılır. Suçun gece vaktinde işlenip işlenmediği, güneşin doğuş ve batış çizelgesi ile yaz saati uygulaması dikkate alınarak bilimsel veriler doğrultusunda denetime elverişli biçimde belirlenir. Eylemin gece vakti icrasına başlanarak teşebbüs aşamasında kalması halinde dahi gece vakti artırım hükmü uygulanır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 143Kaynağı aç
verilecek ceza yarı oranında artırılır.[67]
Daha az cezayı gerektiren haller
Failin market içinde veya marketten çıktıktan sonra kesintisiz takip neticesinde yakalanması halinde eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilerek Türk Ceza Kanunu'nun 35. maddesi uyarınca cezada indirim uygulanır. Failin herhangi bir kesintisiz takip olmaksızın marketten uzaklaşması veya başlatılan takibin kesilmesinden sonra yakalanması durumunda ise suç tamamlanmış kabul edilir.
Malın Değerinin Azlığı ve Etkin Pişmanlık
Türk Ceza Kanunu'nun 145. maddesi uyarınca hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı sebebiyle hâkim cezada indirim yapabileceği gibi suçun işleniş şekli ve özelliklerini gözeterek ceza vermekten de vazgeçebilir. Marketten çalınan malların miktar ve parasal değer bakımından az olması halinde bu durum mahkemece değerlendirilir ve kanunun öngördüğü takdir alanı kapsamında cezada indirime gidilebilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 145Kaynağı aç
suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada
indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde
bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.
Kullanma hırsızlığı
Marketten hırsızlık fiilinde etkin pişmanlık hükümleri kural olarak suçun tamamlanmış olması halinde uygulama alanı bulur. Suç teşebbüs aşamasında kalmışsa zarar karşılansa dahi Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesi uygulanamaz. Suçun tamamlanmasından sonra failin bizzat pişmanlık göstererek zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle gidermesi halinde kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hükümden önce ise yarısına kadarı indirilir. Şüphe üzerine yakalanan kişinin suçu kabul ederek eşyayı aldığı marketi bizzat bildirmesi ve ürünlerin iadesini sağlaması halinde de etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilirliği değerlendirilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 168Kaynağı aç
(1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık,
hileli iflâs, taksirli iflâs (…)[72]
suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan
önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek
mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen
gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
(2) Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm
verilmezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadarı
indirilir.
(3) Yağma suçundan dolayı etkin pişmanlık gösteren kişiye verilecek
cezanın, birinci fıkraya giren hallerde yarısına, ikinci fıkraya giren hallerde
üçte birine kadarı indirilir.
(4) Kısmen geri verme veya tazmin
halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için, ayrıca mağdurun
rızası aranır.
(5) (Ek: 2/7/2012 – 6352/84 md.) Karşılıksız yararlanma suçunda, fail, azmettiren veya yardım edenin
pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun veya özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı
zararı, soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası
açılmaz; zararın hüküm verilinceye kadar tamamen tazmin edilmesi halinde ise,
verilecek ceza üçte birine kadar indirilir. Ancak kişi, bu fıkra hükmünden iki
defadan fazla yararlanamaz.
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Zincirleme Suç ve Cezanın Bireyselleştirilmesi
Aynı markete karşı çok yakın zaman aralıklarında bir suç işleme kararının icrası kapsamında art arda hırsızlık yapılması durumunda her bir eylemden ayrı cezalar verilmesi yerine koşulları varsa Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanarak ceza artırımı yoluna gidilebilir.
Marketten nitelikli hırsızlık suçunda cezanın alt sınırı beş yıl hapis cezası olarak düzenlendiğinden kural olarak cezanın adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir. Ancak Türk Ceza Kanunu'nun 144. maddesinde düzenlenen daha az cezayı gerektiren hallerin veya 167/2. maddesinde yer alan akrabalık ilişkilerinin bulunması sebebiyle cezanın bir yıl veya daha az süreye inmesi halinde hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Kanuni şartların varlığı ve zararın giderilmesi halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya hapis cezasının ertelenmesi kararı verilebilir.
Marketten hırsızlık suçunun cezası kaç yıldır?
Market bünyesinde bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşyanın çalınması halinde Türk Ceza Kanunu'nun 142/2-h maddesi uyarınca beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmedilir; bina veya eklenti niteliğinde bulunmayan açık alandaki eşyalar ise bu nitelikli hal kapsamında değerlendirilmeyebilir.
Çalınan malın değerinin az olması cezayı düşürür mü?
Türk Ceza Kanunu'nun 145. maddesi uyarınca çalınan malın değerinin azlığı sebebiyle mahkemece cezada indirim yapılabileceği gibi suçun işleniş şekli ve özellikleri gözetilerek ceza vermekten de vazgeçilebilir.
Market çıkışında yakalanan kişi hakkında hangi hüküm uygulanır?
Failin marketten çıktıktan sonra kesintisiz bir takip neticesinde yakalandığı hallerde eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilerek Türk Ceza Kanunu'nun 35. maddesi uyarınca cezada indirim yoluna gidilebilir.
Etkin pişmanlık hükümleri teşebbüs halinde uygulanabilir mi?
Hayır, etkin pişmanlık hükümleri tamamlanmış hırsızlık suçlarında geçerlidir; fiilin teşebbüs aşamasında kalması durumunda zarar sonradan karşılansa dahi Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesindeki ceza indiriminden yararlanılamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy