Markanın Tescili ve Tescilden Doğan Hakların Kapsamı

Marka Korumasından Yararlanabilecek Kişiler ve İşaret Koşulları

Marka, bir işletmenin sunduğu mal yahut hizmetlerin diğer işletmelerin ürünlerinden ayırt edilmesini sağlamaya elverişli olan; kişi adları, sözcükler, şekiller, harfler, sayılar ve malların kendisi veya ambalajları gibi çizimle sunulabilen veya benzer yollarla ifade edilebilen her türlü işarettir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında düzenlenen tescil korumasından Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, ülke sınırları dâhilinde ikametgâhı ya da sınai veya ticari faaliyeti bulunan gerçek ve tüzel kişiler, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması gereğince başvuru yapma hakkı bulunanlar ile karşılıklılık esasına göre Türk vatandaşlarına koruma sağlayan devletlerin uyrukları yararlanır. Kanun kapsamında sağlanan marka koruması kural olarak tescil yoluyla hüküm doğurur.

Tescil Başvurusu ve Şekli İnceleme Aşaması

Marka tescil talebinin idari mercilerce incelenmesi sürecinde şekli bakımdan bir eksiklik saptanması hâlinde, eksikliğin giderilmesi amacıyla başvuru sahibine iki aylık süre tanınır. Belirlenen iki aylık yasal süre içerisinde eksiklikleri usulüne uygun şekilde tamamlanmayan marka tescil başvurusu işlemden kaldırılır.

Mutlak Ret Nedenleri ve Yasal İstisnaları

Herhangi bir ayırt edici niteliği bulunmayan, ticari yaşamda malların veya hizmetlerin cinsini, niteliğini, miktarını, kalitesini, amacını, değerini ya da coğrafi menşeini esas unsur olarak belirten işaretler tescil edilemez. Aynı veya aynı türdeki mal ve hizmetler yönünden daha önce tescil edilmiş yahut öncelikli başvuruya konu olmuş markalarla ayırt edilemeyecek derecede benzer olan işaretlerin tescili de mutlak tescil engeli oluşturur.

Mutlak ret engellerinin kanunda öngörülen istisnaları mevcuttur. Bir marka, başvuru tarihinden önce kullanılmış ve başvuruya konu mal veya hizmetler bakımından bu kullanım neticesinde ayırt edici nitelik kazanmışsa; ayırt edici niteliğin bulunmaması, mal veya hizmetin vasıf ve niteliklerini belirtmesi ya da ticarette herkes tarafından kullanılan işaretleri içermesi gerekçeleriyle tescili reddedilemez. Bunun yanı sıra önceki marka sahibinin tescile açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belgenin sunulması hâlinde, başvuru önceki marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olma gerekçesiyle reddedilemez.

Nispi Ret Nedenleri ve Hak Sahiplerinin İtirazı

Tescil başvurusu yapılan markanın, önceki tescilli veya başvurusu yapılmış bir işaret ile benzer olması ve aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsaması nedeniyle halk nezdinde ilişkilendirilme ihtimali dâhil karıştırılma riski doğurması durumunda, önceki hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. Ayrıca tescil başvurusunun üçüncü bir kişiye ait ad, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı veya başkaca fikri mülkiyet unsurlarını içermesi hâlinde de hak sahibinin itirazıyla başvuru engellenebilir. Başvuru tarihinden önce tescilsiz bir marka veya ticari hayatta kullanılan bir başka işaret üzerinde hak kazanılmışsa, bu hak sahibinin itirazı da başvurunun reddine yol açar.

Türkiye genelinde tanınmışlık seviyesine erişmiş tescilli ya da başvurusu yapılmış bir markanın itibarından haksız avantaj sağlanması, markanın itibarının zedelenmesi veya ayırt edici gücünün aşınması tehlikesi mevcutsa, farklı mal ve hizmet sınıflarında yapılsa dahi başvuru hak sahibinin itirazıyla reddedilir. Koruma süresi yenilenmediği için sona eren markalar yönünden ise sürenin bitiminden itibaren iki yıl içinde yapılan aynı veya benzer başvurular, önceki marka sahibinin itiraz etmesi ve markayı bu iki yıllık zaman zarfında fiilen kullanmış olması kaydıyla reddedilir. Kötüniyetle yapılan marka başvuruları da itiraz üzerine reddedilir.

Koruma Süresi, Yenileme Usulü ve Kullanım Şartı

Tescili gerçekleştirilen markanın yasal koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Bu koruma, onar yıllık süreler hâlinde süresiz olarak yenilenebilir. Yenileme talebinin marka sahibi tarafından koruma vadesi dolmadan önceki altı aylık zaman diliminde yapılması ve ücretinin bildirilmesi gerekir. Belirtilen bu sürede talepte bulunulmaması hâlinde, koruma süresinin bittiği tarihten itibaren altı ay içinde ilave ücret ödenerek yenileme gerçekleştirilebilir. Tescil tarihinden itibaren haklı bir mazeret bulunmaksızın aralıksız beş yıl boyunca kullanılmayan yahut kullanımına kesintisiz beş yıl ara verilen markaların iptali talep edilebilir.

Marka Tescilinin Sağladığı İnhisari Yetkiler ve Sınırları

Marka tescilinden doğan tüm haklar münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibi; tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerde tescilli işaretin aynısının izinsiz kullanımını menedebilir. Benzer biçimde, tescilli marka ile benzer olan ve aynı ya da benzer ürünleri kapsayan, halk tarafından ilişkilendirilme tehlikesi dâhil iltibas riski taşıyan işaretlerin kullanımı da marka sahibi tarafından yasaklanabilir. Türkiye'de tanınmışlık düzeyine ulaşan markalarda ise ürünlerin benzerliğine bakılmaksızın markanın ayırt ediciliğini zedeleyen veya haksız yarar sağlayan kullanımlar haklı neden yoksa engellenebilir. Hak sahibinin izni veya meşru bağı olmaksızın, internet ortamında alan adı, anahtar sözcük yahut yönlendirici kod olarak markanın ticari etki doğuracak şekilde kullanılması da yasaklanabilir eylemler arasındadır.

Tescilin tanıdığı yetkiler üçüncü taraflara karşı tescilin bültende yayımı tarihi itibarıyla yürürlüğe girer. Marka başvurusunun yayımlanmasından sonraki ihlaller için tazminat davası açılabilmekle birlikte, mahkeme tescilin ilanından önce ileri sürülen taleplerin haklılığı konusunda hüküm kuramaz. Öte yandan dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde üçüncü kişilerin kendi ad veya adresini belirtmesi, mal ya da hizmetlerin niteliklerine ilişkin açıklamalarda bulunması ve özellikle aksesuar veya yedek parça ürünlerinde malın ya da hizmetin kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hâllerde markanın kullanılması marka sahibi tarafından engellenemez.

Marka Hakkına Tecavüz Davaları ve Cezai Sorumluluk

Marka hakkı ihlal edilen hak sahibi hukuk mahkemelerinde ihlalin tespiti, önlenmesi, durdurulması ve hukuka aykırı neticelerin kaldırılması talepleriyle dava ikame edebilir. Tecavüz fiili sebebiyle maddi ya da manevi kayba uğrayan marka sahibi ayrıca maddi ve manevi tazminat talebinde bulunma hakkına sahiptir.

Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas yoluyla tecavüz ederek mal üreten, hizmet arz eden, satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla elinde bulunduran, nakleden veya depolayan failler hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Marka koruma işaretini yetkisiz kaldıranlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile; yetkisiz biçimde marka üzerinde devir, lisans veya rehin tasarrufunda bulunanlar ise iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyet koşuluna bağlı olup ceza tayini için markanın Türkiye'de tescilli olması zorunludur. Tüzel kişilerin faaliyeti kapsamında işlenen suçlarda tüzel kişilere has güvenlik tedbirleri uygulanır; taklit malı satan kişinin temin yerini açıklayarak üreticilerin bulunmasını sağlaması hâlinde ise ceza verilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy