Hangi Hallerde Markanın Hükümsüzlüğü İstenebilir?

Markanın hükümsüzlüğü, başvuru aşamasında mutlak veya nispi ret nedeni bulunduğu halde yapılan tescil için istenebilir. Bu nedenler hükümsüzlük nedeni olarak ileri sürülebilir; hükümsüz kılma, daha önce elde edilmiş marka hakkını sona erdirir.

Marka ve tescile engel hükümler

Marka, bir işletmenin mallarını ve hizmetlerini başka işletmelerinkinden ayırmaya yarayan her tür işareti anlatır. Kapsam yalnızca mallara kapanmaz; aranan şartları taşıyan hizmetler de bu tanıma girer.

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 5. maddesi markanın tesciline engel mutlak ret nedenlerini, 6. maddesi ise nispi ret nedenlerini düzenler. Bu nedenler, işaretin marka olarak tescil edilmesine engeldir.

Mutlak ret nedenleri

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 5. maddesinin birinci fıkrasına göre belirtilen işaretler marka olarak tescil edilmez. Bunlar arasında 4. madde kapsamında marka olamayacak işaretler ve herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmayan işaretler vardır.

Tescil yasağı, ticaret hayatında mal veya hizmetin cinsini, çeşidini, vasfını, kalitesini, miktarını, amacını, değerini, coğrafi kaynağını, üretim ya da sunum zamanını veya başka bir özelliğini yalnız ya da asıl unsur olarak anlatan işaretleri de kapsar.

Aynı veya aynı tür mal ve hizmetler bakımından daha önce tescil edilmiş ya da daha önce başvurusu yapılmış markayla aynı olan veya ondan ayırt edilemeyecek ölçüde benzeyen işaret tescil edilemez. Ticaret alanında genel kullanıma açık bulunan veya belirli bir meslek, sanat ya da ticaret çevresini ayırmaya yarayan işaret ve adları tek başına ya da esas unsur olarak taşıyan başvurular da tescil edilmez.

Malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini ya da başka bir özelliğini, teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şeklî ya da başka bir özelliğini veya mala asli değerini veren şeklî ya da başka bir özelliğini münhasıran içeren işaretler marka olarak tescil edilmez.

Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler tescil edilmez. Paris Sözleşmesi’nin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek işaretler de marka olarak tescil edilmez.

Kamuyu ilgilendiren ve tarihî ya da kültürel değerler yönünden topluma mal olmuş işaretler, Paris Sözleşmesi’nin anılan hükmü dışında kalsa bile tescil edilemez. Yetkili merciden tescil izni alınmamış arma, nişan veya adlandırmayı taşıyan işaretler de aynı yasağın içindedir.

Dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler ile kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler marka olarak tescil edilmez. Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da tescilli coğrafi işaret içeren işaretler de tescil edilmez. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırılık, 5. maddenin birinci fıkrasında ayrı bir bent olarak düzenlenmiştir; maddenin bütün ret nedenleri bu bentle aynı kapsamda değildir.

Mutlak ret nedenlerindeki istisnalar

Başvurudan önce fiilen kullanılan ve başvurudaki mal ya da hizmetler yönünden bu kullanım sayesinde ayırt edici hâle gelen bir marka, birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentleri gerekçe gösterilerek reddedilemez. İstisna yalnız bu üç bentle sınırlıdır.

Önceki marka sahibinin başvurunun tesciline açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belge Kuruma sunulursa başvuru, 5. maddenin birinci fıkrasının (ç) bendine göre reddedilemez. Muvafakatnameye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Nispi ret nedenleri

Nispi ret nedenleri, mutlak ret nedenlerinden farklı olarak Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından re’sen dikkate alınmaz. Bu nedenler, marka hakkının ihlal edilebileceğini düşünen marka sahibi veya ilgililer tarafından ileri sürülmelidir.

Ticari vekil veya temsilci, marka sahibinden izin almadan ve haklı bir sebebe dayanmadan, markanın aynısını veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kendi adına tescil ettirmek isterse, marka sahibinin itirazı başvurunun reddine yol açar. İzin bulunursa veya haklı sebep varsa bu bentteki ret şartı doğmaz.

Başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka veya ticaret sırasında kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, bu işaret sahibinin itirazı üzerine marka başvurusu reddedilir.

Paris Sözleşmesi’nin 1 inci mükerrer 6 ncı maddesi anlamında tanınmış markayla aynı veya benzer bir başvuru, aynı ya da benzer mal ve hizmetler söz konusuysa itiraz üzerine reddedilir.

Başvurudaki işaret başka bir kişiye ait adı, ticaret unvanını, fotoğrafı, telif hakkını veya başka bir fikrî mülkiyet hakkını içeriyorsa, ilgili hak sahibinin itirazı başvurunun reddedilmesini sağlar.

Ortak markanın veya garanti markasının yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren üç yıl içinde yapılan ve bu markayla aynı veya benzer olan, aynı veya benzer mal veya hizmetleri içeren marka başvurusu, önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir.

Yenilenmediği için koruması biten tescilli markayla aynı veya benzer ve aynı ya da benzer mal veya hizmetleri kapsayan başvuru, korumanın bitiminden itibaren iki yıl içinde önceki marka sahibinin itirazıyla reddedilebilir. Ret için markanın bu iki yıl içinde kullanılmış olması gerekir.

Kötüniyetle yapılan marka başvuruları itiraz üzerine reddedilir.

Tescilden sonra hükümsüzlük

Başvuru aşamasında mutlak veya nispi ret nedeni bulunmasına rağmen bir işaret marka olarak tescil edilirse, özünde hukuka aykırı olarak tescil edilmiş bir markadan söz edilir. Tescile engel neden, bu aşamada hükümsüzlük nedeni olarak ileri sürülebilir.

Hükümsüz kılma, daha önce elde edilmiş marka hakkını sona erdirir. Hükümsüzlüğüne karar verilmeyen markanın sahibine sağladığı hak ve yetkiler ise varlığını sürdürür.

Sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak ve taklit edilen markayı içeren ürünleri satmak, hükmü süren marka bakımından marka hakkına tecavüz sayılan fiillerdendir.

Davayı kim açabilir

Markanın hükümsüzlüğü davasını, markanın hükümsüz kılınmasında menfaati olan kişiler, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları açabilir.

Görev ve yetki

Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında açılabilecek hukuk davalarında görevli mahkeme Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesidir. Markanın hükümsüzlüğü davası bu kapsamdaki bir hukuk davası olduğundan görevli mahkeme aynıdır.

İlgili yargı çevresinde Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi yoksa bu davalara Asliye Hukuk Mahkemesi, Fikrî ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi sıfatıyla bakar.

Markanın hükümsüzlüğü davasında yetkili mahkeme, aleyhine dava açılan davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

Süre ve kararın sonucu

Sınai Mülkiyet Kanunu’nda markanın hükümsüzlüğü davası için bir zamanaşımı süresi veya hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Tescil devam ettiği sürece, haksız tescilin hükümsüzlüğü için dava açılması mümkündür.

Yargılama sırasında iddia edilen hükümsüzlük halinin varlığı tespit edilirse dava kabul edilir ve davaya konu markanın hükümsüz kılınmasına karar verilir.

Markanın hükümsüzlüğü yönünde verilen karar, bozucu yenilik doğuran ve inşaî nitelikte bir hükümdür. Kural olarak davanın kabulü ile verilen hükümsüzlük kararı geleceğe etkili olarak hüküm ve sonuç doğurur.

Buna karşılık, Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 5. maddesinde yer alan mutlak ret nedenlerine rağmen tescil edilen bir marka için verilen hükümsüzlük kararının geçmişe etkili sonuç doğurabileceği de ileri sürülmektedir. Bu görüş tartışmalıdır ve kesin bir kanun hükmü olarak ortaya konmamıştır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy