Lisanssız Yazılımda Şirket Yöneticisinin Sorumluluğu

Ceza sorumluluğu şahsidir. Kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Suç dolayısıyla kanunda öngörülen güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar ise saklıdır. Hüküm, bu tedbirin türünü ve hangi suçlarda uygulanacağını ayrıca göstermez.

Ceza sorumluluğunun kişiye bağlanması

Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi, cezai sorumluluğu failin kendi fiiline bağlar. Başka bir kişinin gerçekleştirdiği fiil, bu hüküm uyarınca bir başkasının sorumlu tutulması sonucu doğurmaz. Madde, sorumluluğun hangi unvan veya görev ilişkisiyle belirleneceğini ayrıca düzenlemez.

Aynı maddenin ikinci ayrımı tüzel kişiye ilişkindir. Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz. Kanunda suç dolayısıyla öngörülmüş güvenlik tedbiri niteliğindeki yaptırımlar bu yasağın dışında tutulmuştur. Kesit, saklı tutulan tedbirleri tek tek saymaz.

Hak sahibinin izni olmaksızın gerçekleştirilen fiiller

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71. maddesinin birinci fıkrası; korunan eser, icra, fonogram veya yapım üzerindeki manevi, mali ya da bağlantılı hakları ihlal ederek hak sahiplerinin yazılı izni olmaksızın bunları işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, umuma ileten veya yayımlayan kişiyi kapsar. Hukuka aykırı biçimde işlenen veya çoğaltılanların satışa arz edilmesi, satılması, kiralanması, ödünç verilmesi ya da başka şekilde yayılması da aynı kapsamda sayılır. Ticari amaçla satın alma, ithal veya ihraç etme ile kişisel kullanım amacı dışında elde bulundurma veya depolama da bu fıkrada yer alır. Öngörülen yaptırım bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır.

Fıkradaki yaptırım, sayılan fiilleri gerçekleştiren kişi hakkında kurulmuştur. Metin şirket yöneticisini, bilgisayar programını veya lisans ilişkisini ayrıca anmaz. Bu nedenle fıkranın lafzından, her lisanssız kullanımın kendiliğinden bu kapsamda olduğu veya yöneticinin her olayda fail sayıldığı sonucu çıkarılamaz.

Aynı maddede farklı bir ceza aralığı da vardır. Başkasına ait esere kendi eseri olarak ad koyan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır. Fiil dağıtmak veya yayımlamak suretiyle işlenirse hapis cezasının üst sınırı beş yıla çıkar ve adli para cezasına hükmolunamaz. Bu aralık, birinci fıkradaki bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası seçeneğinden ayrıdır.

Temin edenin bildirilmesi

Hukuka aykırı olarak üretilmiş, işlenmiş, çoğaltılmış, dağıtılmış veya yayımlanmış eseri, icrayı, fonogramı ya da yapımı satışa arz eden, satan veya satın alan kişi için özel bir imkân öngörülmüştür. Kovuşturma evresinden önce bunları kimden temin ettiğini bildirir ve yakalanmalarını sağlarsa, verilecek cezadan indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. İndirim ve vazgeçme mümkün olan sonuçlardır; hüküm bunların uygulanmasını zorunlu kılmaz ve yönetici sıfatına özgü bir istisna oluşturmaz.

Tecavüzün ref’i davası

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 66. maddesine göre manevi veya mali hakkı tecavüze uğrayan kişi, tecavüz edene karşı tecavüzün ref’ini dava edebilir. Tecavüz, hizmetlerin ifası sırasında bir işletmenin temsilcisi veya müstahdemleri tarafından yapılmışsa işletme sahibi hakkında da dava açılabilir. Dava işletme sahibine yönelir. Metin, şirket yöneticisinin kişisel cezai sorumluluğunu düzenlemez.

Bu davada tecavüz edenin veya hizmet sırasında tecavüzü gerçekleştiren temsilci ya da müstahdemlerin kusuru şart değildir. Kusurun aranmaması, tecavüzün ref’i davasının şartına özgüdür. Kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüğün kusurla ihlal edilmesine bağlanan zarar sorumluluğuyla aynı hüküm değildir.

Mahkeme; eser sahibinin manevi ve mali haklarını, tecavüzün kapsamını, kusurun bulunup bulunmadığını, varsa ağırlığını ve tecavüzün ref’i halinde tecavüz edenin uğraması muhtemel zararları değerlendirir. Değerlendirme sonunda halin gereğine göre tecavüzün ref’i için gerekli gördüğü tedbirlerin uygulanmasına karar verir. Tedbirlerin içeriği önceden sabitlenmemiş, somut olayda mahkemenin takdirine bırakılmıştır.

Kusurlu yükümlülük ihlalinden doğan zarar

Türk Ticaret Kanunu’nun 553. maddesi; kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal etmeleri halini düzenler. Bu kişiler, verdikleri zarardan hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı sorumludur. Sorumluluk kusurlu ihlale ve verilen zarara bağlıdır. Hüküm yazılım ihlalini özel olarak saymaz.

Kanundan veya esas sözleşmeden doğan görev ya da yetkiyi kanuna dayanarak başkasına devreden organlar ve kişiler, kural olarak devralanların fiil ve kararlarından sorumlu olmaz. Sorumluluk, devralanların seçiminde makul derecede özen gösterilmediğinin ispat edilmesi halinde doğar. Ayrıca hiç kimse, kontrolü dışında kalan kanuna veya esas sözleşmeye aykırılıklar ya da yolsuzluklar sebebiyle sorumlu tutulamaz. Bu sorumlu olmama hali, gözetim ve özen yükümü gerekçe gösterilerek geçersiz kılınamaz. Kontrol dışında kalmanın sınırı metinde ayrıca tanımlanmamıştır.

Türk Ticaret Kanunu’nun 644. maddesinin birinci fıkrası, numaralarını saydığı anonim şirket hükümlerinin limited şirketlere de uygulanacağını belirtir. Kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğunu düzenleyen 553. madde bu sayımda yer alır. Atıf, limited şirket müdürlerini ayrıca tanımlamaz; 553. maddenin limited şirketlerde uygulanacak hükümler arasında bulunmasıyla sınırlıdır.

Bilgisayarlarda arama, kopya ve elkoyma

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesi genel bir soruşturma tedbiridir ve lisanssız yazılım iddiasına özgü bir sonuç içermez. Şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılması, kayıtlardan kopya çıkarılması ve kayıtların çözülerek metne dönüştürülmesi için iki şart birlikte aranır. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve delil başka türlü elde edilememelidir. Kararı hâkim verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir.

Savcının bu kapsamdaki kararı, verildikten sonraki yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunulur. Hâkim de en geç yirmi dört saat içinde kararını verir. Süre karar verilmeden geçerse veya hâkim işlemi onaylamazsa, çıkarılmış kopyalar ve çözülerek metne dönüştürülmüş kayıtlar gecikmeksizin imha edilir.

Şifre çözülemediği için sisteme girilememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması halinde, çözüm ve gerekli kopyalar için araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifre çözülüp gerekli kopyalar alındığında elkoyulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. Hüküm, elkoyma imkânını arama kararı için aranan şartların ayrıca gerçekleştiği biçiminde bağlamaz.

Bilgisayar veya bilgisayar kütüklerine elkonulurken sistemdeki bütün verilerin yedeği alınır. Alınan yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir; bu işlem tutanağa geçirilip imzalanır. Elkoyma yapılmadan da verilerin tamamının veya bir kısmının kopyası alınabilir. Kopyalanan veriler kâğıda yazdırılır, durum tutanağa kaydedilir ve ilgililerce imza altına alınır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy