Nispi Ret Nedenlerinin Hukuki Niteliği
Marka tescilinde nispi ret nedenleri, tescil başvurusundan önce hak kazanmış kişilerin korunmasını amaçlar. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 6. maddesinde düzenlenen bu nedenler, mutlak ret nedenlerinden farklı olarak kamu menfaatini ilgilendirmediğinden Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; varlıkları yalnızca itiraz üzerine incelenir.
Bülten Yayımı ve İtiraz Usulü
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 18. maddesi uyarınca, Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmış bir marka başvurusuna karşı yayım tarihinden itibaren iki ay içinde ilgili kişiler tarafından itiraz edilebilir. İlgili kişi kavramı; zarar görme olasılığı bulunan tescilli marka sahiplerini, başvuru sahiplerini, işareti veya benzerini tescilsiz kullananları ve meşru menfaatleri zarar görebilecek kişi ya da kuruluşları kapsar. İtiraz Kuruma yazılı ve gerekçeli olarak yapılır; itiraz gerekçelerinin iki aylık süre içinde sunulmaması hâlinde itiraz yapılmamış sayılır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 18Kaynağı aç
Marka ve Mal Benzerliği ile Karıştırılma İhtimali
6769 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, yeni başvurusu yapılan işaret ile önceden tescil edilmiş ya da başvuru tarihi daha eski olan bir işaretin benzeşmesi ve sundukları mal veya hizmetlerin de örtüşmesi durumunda ret yaptırımı öngörülmüştür. Bu benzerlik tüketiciler nezdinde iki işaret arasında bağlantı kurulması da dâhil olmak üzere bir iltibas tehlikesi yaratıyorsa, hak sahibinin yapacağı itiraz neticesinde tescil talebi geri çevrilir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 6Kaynağı aç
İltibas riskinin saptanmasında işaretler ile kapsanan ürün ya da faaliyetlerin benzerliği tek başına incelenmez; önceki işaretin toplumdaki tanınırlığı, ayırt edici gücü, hitap edilen ortalama tüketicinin özen düzeyi ve sektör dinamikleri birlikte tartılır. Ürün ve hizmetlerin benzeşip benzeşmediği araştırılırken ortak alıcı kitlesi, giderilen ihtiyaçların türü, hammadde ile nihai ürün bağıntısı, satış kanalları ve reyon birlikteliği gibi bağlantılar irdelenir. İşaretlerin mukayesesinde ise işitsel algı, görsel etki ve anlamsal çağrışımlar bütüncül bir yaklaşımla ele alınır; jenerik nitelik taşıyan unsurlar bu kıyaslamaya dahil edilmez.
Vekil veya Temsilcinin Başvurusu ve Tescilsiz Haklar
Bir ticari temsilcinin yahut vekilin, asıl hak sahibinden onay almaksızın ve makul bir gerekçe göstermeksizin markayı ya da ayırt edilemeyecek derecede benzerini kendi namına tescil ettirmeye kalkışması engellenmiştir; bu tür başvurular hak sahibinin itirazıyla karşılaştığında reddedilir. Hak sahibinin Türkiye pazarından bütünüyle çekilerek faaliyeti terk etmesi veya vadesi biten tescilini bilerek uzatmaması gibi haller ise temsilci bakımından haklı sebep sayılabilecek durumlar arasındadır.
Resmî tescil başvurusunun yapıldığı ya da rüçhanın doğduğu tarihten önceye dayalı olarak ticaret hayatında fiilen kullanılan bir işaret veya tescilsiz marka üzerinde hak kazanılmışsa, anılan işaretin sahibi itiraz yoluyla yeni başvuruyu durdurabilir. Kanun bu yolla, sicile tescil ettirmemiş olsa dahi öncelikli ve sürekli kullanım sayesinde meşru hak edinen kimselere tescil engeli koyma yetkisi tanımaktadır.
Tanınmış Markaların Korunması
Paris Sözleşmesi'nin 1. mükerrer 6. maddesi çerçevesinde uluslararası tanınmışlığa erişmiş işaretlerle özdeş veya benzer olan tescil girişimleri, denk ya da benzeşen ürün ve hizmet grupları açısından itiraz yoluyla önlenir. Bu korumanın devreye girmesi için söz konusu tanınmış markanın Türkiye'de önceden herhangi bir sınıf altında tescil edilmiş bulunması şartı aranmaz.
Ülkemizde tescilli ya da öncelikli başvuruya konu bir markanın bilinirliği üzerinden haksız bir avantaj sağlanması, markanın saygınlığına gölge düşürülmesi yahut ayırt etme gücünün sulandırılarak aşındırılması tehlikesi doğuyorsa genişletilmiş bir himaye uygulanır. Haklı bir mazeret bulunmadığı müddetçe, başvuruya konu edilen ürün veya hizmetler tamamen farklı sektörlere ait olsa dahi tanınmış marka sahibinin itirazı neticesinde tescil engellenir.
Kişi İsimleri, Ticaret Unvanları ve Fikri Haklar
Bir marka başvurusunda üçüncü kişilere ait ad-soyad, ticaret unvanı, fotoğraf, telif veya başkaca bir fikri mülkiyet hakkının izinsiz kullanılması itiraz halinde başvurunun reddini gerektirir. Burada bahsi geçen kişi adları, toplum nazarında belirli bir şahısla bütünleşmiş ve bilinirlik kazanmış isimleri kapsar. Yetkisiz biçimde tescile konu edilen ticaret unvanlarında ise sicildeki resmi faaliyet alanları ile başvurunun içerdiği mal veya hizmet grupları karşılaştırılır ve yalnızca çakışan kısımlar bakımından ret kararı verilir.
Yenilenmeyen Markalar ve Kötüniyetli Başvurular
Koruma süresi dolduğu halde yenilenmeyen ortak marka ve garanti markaları bakımından kanun üç yıllık bir koruma payı tanımıştır; bu süre zarfında aynı ya da benzer mal ve hizmetler için yapılacak başvurular önceki hak sahibinin itirazıyla düşürülür. Ferdi tescilli markalarda ise bu süre iki yıl olarak belirlenmiş olup, tescili yenilenmeyen işaretle aynı veya benzer nitelikteki sonraki başvurunun engellenmesi için önceki sahibin bu iki yıl içerisinde markayı fiilen kullanmış olduğunu belgelemesi gerekir.
Kötüniyetle yapılan marka başvuruları itiraz üzerine reddedilir. Özgün ve tesadüfî olarak seçilmesi ya da oluşturulması mümkün olmayan işaretleri içeren başvurular, markanın tanınmışlığından haksız yarar sağlama amacı taşıyan girişimler, önceki marka sahibiyle arasında sözleşme, ticaret ya da işçi-işveren ilişkisi bulunan kişilerin başvuruları ve bilinirlik düzeyi yüksek markalar için sistematik tescil talepleri kötüniyet kapsamında değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Nispi ret nedenleri kurum tarafından kendiliğinden dikkate alınır mı?
Nispi ret nedenleri kamu menfaatini ilgilendirmediğinden Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz ve yalnızca itiraz üzerine incelenir.
Marka başvurusuna itiraz süresi ne kadardır?
Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanmış marka başvurusuna karşı itirazlar, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak yapılır.
Tescilsiz kullanılan bir işaret sonraki başvurunun tescilini engelleyebilir mi?
Başvuru veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka ya da ticaret sırasında kullanılan bir işaret için hak elde edilmişse, hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir.
Farklı mal ve hizmet sınıflarında tanınmış markaya dayanarak itiraz edilebilir mi?
Türkiye'de tanınmışlık düzeyine ulaşmış tescilli veya önceki tarihli başvurusu bulunan markanın itibarından haksız yarar sağlanabilecek, itibarına zarar verilebilecek ya da ayırt edici karakteri zedelenebilecekse, başvuru farklı sınıflarda yapılmış olsa dahi itiraz üzerine reddedilir.
Kötüniyetli marka başvurusuna karşı hangi hâllerde itiraz edilir?
Özgün işaretlerin taklit edilmesi, tanınmışlıktan haksız yararlanma amacı, taraflar arasındaki ticari veya sözleşmesel ilişkinin kötüye kullanılması ve sistematik marka başvuruları hâlinde kötüniyet gerekçesiyle itiraz edilebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy