Marka Seçimi ve Marka Tescili Şartları Nelerdir?

Marka Tanımı ve Ayırt Edici İşaretler

Marka; kişi adları dahil sözcükler, şekiller, harfler, sayılar, malların biçimi veya ambalajları gibi çizimle görüntülenebilen ya da benzer biçimde ifade edilebilen, baskı yoluyla yayımlanabilen ve çoğaltılabilen işaretlerdir. Bir işaretin marka olarak tescil edilebilmesinin temel unsuru, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırt etmeyi sağlamasıdır. Marka korumasından yararlanmak için mal üretimi yapılması zorunlu bir şart değildir; hizmet sunan işletmelerin tescil ettirdiği işaretler de hizmet markası olarak koruma altına alınır.

Marka üzerindeki hakkın doğumunda, diğer fikri ve sınai haklardan farklı olarak özgünlük şartı aranmaz. Herkesçe bilinen bir kelimenin, şeklin, harfin, müzik veya kokunun marka olarak seçilmesi mümkündür. Tescilde belirleyici olan nitelik, seçilen işaretin tescile konu mal veya hizmetler bakımından ayırt edici olmasıdır.

Marka Başvurusu Yapabilecek Kişiler ve Şekli İnceleme

Marka seçimi ve tesciline ilişkin kanuni düzenleme 6769 sayılı Kanun'dur. Markanın tescili için yetkili kişilerce Türk Patent ve Marka Kurumu'na başvuru yapılması zorunludur. Türkiye'de marka başvurusunda bulunma hakkı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yerleşim yeri olan veya sınai ya da ticari faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişilere, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişilere ve karşılıklılık ilkesi uyarınca Türk vatandaşlarına sınai mülkiyet hakkı koruması sağlayan devletlerin uyruklarına tanınmıştır.

Kuruma yapılan marka tescil başvuruları 6769 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında şekli incelemeye tabi tutulur. Şekli eksikliği bulunmayan bir başvuru, Kurum tarafından alındığı tarih, saat ve dakika itibarıyla kesinleşir. Başvuruda şekli bir eksiklik tespit edilmesi durumunda başvuru sahibine bu eksiklikleri gidermesi amacıyla iki aylık ek süre verilir. Tanınan iki aylık süre içinde eksiklikler tamamlanmadığı takdirde marka tescil başvurusu iptal edilebilir.

Tescil Başvurusunda Mutlak Ret Nedenleri

6769 sayılı Kanunun 5. maddesi marka tescilinde dikkate alınacak mutlak ret nedenlerini düzenler. Mutlak ret nedenleri; kamu düzenine, genel ahlaka, dini değerlere aykırı işaretlerin önlenmesi ve halkın yanıltılmasının önüne geçilmesi amacıyla öngörülmüştür. Bu özellikleri gereğince mutlak ret sebepleri Kurum tarafından re'sen dikkate alınır ve mutlak ret sebebi oluşturan işaretler marka olarak tescil edilemez.

Marka Tescilinde Nispi Ret Nedenleri ve İtiraz Halleri

6769 sayılı Kanunun 6. maddesinde düzenlenen nispi ret nedenleri, hak sahiplerinin itirazı halinde Kurum tarafından değerlendirilir. Tescil talebine konu işaretin, daha önce tescillenmiş veya tescil için başvurusu yapılmış bir markayla aynı ya da benzer olması ve bu benzerliğin kapsanan mal veya hizmet grupları bakımından tüketici nezdinde ilişkilendirme de dahil olmak üzere bir karışıklığa yol açma riski taşıması halinde başvuru itiraz üzerine geri çevrilir. Yetkili ticari vekil veya temsilcilerin, marka sahibinin rızasını almaksızın ve haklı bir nedene dayanmaksızın aynı veya ayırt edilemeyecek nitelikteki işareti kendi adlarına tescil ettirme girişimleri de itirazla engellenebilir. Ayrıca başvuru ya da rüçhan anından evvel tescilsiz biçimde kullanılan veya ticari faaliyette hak sağlayan işaret sahipleri de itiraz mekanizmasıyla başvuruyu reddettirebilir.

Uluslararası alanda Paris Sözleşmesi'nin 1 inci mükerrer 6 ncı maddesi uyarınca korunan tanınmış işaretlerle aynı ya da benzer nitelikteki başvurular, benzer mal ve hizmet sektörleri yönünden yapılacak itirazla reddedilir. Türkiye sınırları içinde belirli bir tanınmışlık düzeyine erişmiş önceki tarihli tescilli veya başvurusu yapılmış markalar bakımından ise koruma alanı daha geniştir; yeni başvurunun önceki markanın itibarını zedeleme, haksız avantaj sağlama veya ayırt edici gücünü aşındırma tehlikesi yaratması halinde, haklı bir gerekçe bulunmadıkça mal ve hizmetlerin farklı sınıflarda olmasına bakılmaksızın tescil engellenebilir. Bunun yanı sıra, üçüncü kişilerin adı, ticaret unvanı, fotoğrafı veya telif hakkı dahil herhangi bir fikri mülkiyet hakkını barındıran başvurular ile kötüniyet taşıyan tescil talepleri de ilgililerin itirazı neticesinde reddedilir.

Ortak markanın veya garanti markasının yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren üç yıl içinde yapılan, bu markalarla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal ya da hizmetleri içeren marka başvuruları önceki hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Tescilli bir markanın yenilenmeme nedeniyle koruma süresinin bitmesinden itibaren iki yıl içinde yapılan aynı veya benzer marka başvuruları ise, önceki marka sahibinin itirazı üzerine ve markanın bu iki yıllık süre içinde fiilen kullanılmış olması şartıyla reddedilir.

Garanti Markası ve Ortak Marka Düzenlemeleri

Üretim, ticaret veya hizmet işletmelerinden oluşan bir grup tarafından kullanılan işarete ortak marka adı verilir. Ortak marka, gruba dahil işletmelerin sunduğu mal veya hizmetleri diğer işletmelerinkinden ayırt etmeye yarar. Garanti markası veya ortak marka tescili için yapılacak başvurularda, markanın kullanımına ilişkin usul ve esasları gösteren teknik şartnamenin başvuruyla birlikte Kuruma sunulması kanuni bir zorunluluktur.

Garanti markasında belirli standartların güvence altına alınması hedeflendiğinden kullanım alanına dair özel bir sınırlama getirilmiştir. Garanti markasının bizzat marka sahibi tarafından veya marka sahibine iktisaden bağlı olan işletmelerin mal ya da hizmetlerinde kullanılması yasaktır.

Koruma Süresi, Yenileme Usulü ve Marka Sahibinin Hakları

6769 sayılı Kanunun 23. maddesi uyarınca tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve bu süre onar yıllık dönemler halinde yenilenir. Yenileme talebinin marka sahibi tarafından koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması ve yenileme ücretinin ödendiğine ilişkin bilginin Kuruma sunulması gerekir. Bu süre içinde talebin yapılmaması veya ücret bilgisinin sunulmaması halinde yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı aylık ek süre içinde ek ücretin ödenmesi şartıyla yapılabilir. Marka, tescil kapsamında bulunan mal veya hizmetlerin bir kısmı için de yenilenebilir. Ortak markanın yenilenmesinde gruptaki işletmelerden birinin talebi yeterlidir. Yenileme işlemi, önceki koruma süresinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren hüküm ifade eder; sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. On yılda bir yenilenmek koşuluyla marka süresiz korunabilir.

6769 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir ve marka sahibi izinsiz fiillerin önlenmesini talep edebilir. Tescilli marka satış yoluyla başkasına devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, lisans sözleşmesiyle başkalarına kullandırılabilir ve işletmeden bağımsız olarak rehnedilebilir. Ancak marka sahibi, üçüncü kişilerin dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde markayı kanuna uygun biçimde kullanmasını engelleyemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy