Marka Hakkının Kullanılmaması ve İptal Sonuçları

Marka, tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmamış ve bu durum tescilden başlayan beş yıl içinde haklı bir sebebe dayanmıyorsa iptal kararı verilir. Kullanıma kesintisiz beş yıl ara verilmesi de aynı sonucu doğuran kullanmama hâlidir. Bu hâller varsa iptal, ilgilinin talebi üzerine ve kanunda öngörülen inceleme çerçevesinde karara bağlanır.

Beş yıllık süre ve kullanım sayılan hâller

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 9. maddesinin birinci fıkrası iki ayrı hâli düzenler. İlki, tescil tarihinden başlayan beş yıl içinde haklı sebep bulunmaksızın markanın tescilli mal veya hizmetler yönünden Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmamasıdır. İkincisi, kullanıma beş yıl boyunca kesintisiz ara verilmesidir. Her iki hâlde de hüküm, markanın iptaline karar verilmesidir. Haklı sebebin içeriği, kesintinin nasıl hesaplanacağı ve ciddi kullanımın ayrıca sayılmış bir ölçütü bu fıkrada yer almaz.

Aynı maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkra bakımından kullanım kabul edilen iki durumu gösterir. Marka, ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılmışsa bu kullanım geçerlidir. Markanın yalnız ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması da geçerlidir. Üçüncü fıkraya göre marka sahibinin izniyle yapılan kullanım, marka sahibinin kendisinin kullanımı sayılır. İznin hangi şekilde ve hangi kapsamda verileceği bu hükümde ayrıca düzenlenmemiştir.

Kullanmama dışındaki iptal sebepleri

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 26. maddesinin birinci fıkrasına göre, 9. maddenin birinci fıkrasındaki hâller mevcutsa talep üzerine markanın iptaline karar verilir. Kullanmamadan ayrı bir sebep, markanın tescilli mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesidir. Bu sonuç, marka sahibinin fiillerinden veya gerekli önlemleri almamasından doğmalıdır.

Marka sahibi tarafından veya onun izniyle gerçekleştirilen kullanım, tescilli mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı hakkında halkı yanıltıyorsa ayrı bir iptal sebebi oluşur. 32. maddeye aykırı kullanım da talep üzerine iptal kararı verilebilecek hâller arasında sayılmıştır. Bu atıf, garanti markası ve ortak markaya ilişkin teknik şartname düzenine bağlanır; her markanın kullanılmamasıyla aynı sebebe indirgenemez.

Talebin kime karşı ileri sürüleceği

İlgili kişiler markanın iptalini isteyebilir. Hüküm, ilgili kişi sayılacakları ayrıca tanımlamaz. Talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi görünen kişilere veya bunların hukuki haleflerine karşı ileri sürülür.

Beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin sunulduğu tarih arasında marka, tescilli mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmışsa, 26. maddenin birinci fıkrasının (a) bendine dayanan talep reddedilir. Ret sonucu yalnız bu bende ilişkindir. Kullanım, iptal talebi yapılacağı düşünülerek gerçekleştirilmiş ve talebin sunulmasından önceki üç ay içinde kalmışsa dikkate alınmaz. Üç aylık istisna, bu öngörülerek kullanım şartına bağlıdır.

İptal hâli, markanın tescil edildiği mal veya hizmetlerin yalnız bir kısmını ilgilendiriyorsa iptal kararı yalnız o mal veya hizmetler yönünden verilir. Karar, marka örneğini değiştirecek biçimde kurulamaz.

İncelemede taraf değişikliği, süre ve delil

İptal incelemesi sürerken hak sahibi değişirse işlemlere sicilde hak sahibi görünen kişiye karşı devam edilir. Talep, iptali istenen markanın sahibine tebliğ edilir. Marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını sunar. Bu bir aylık süre içinde ek süre istenirse bir aya kadar ek süre verilir. Gerekli görülmesi hâlinde ek bilgi ve belge istenebilir. Karar, iddia ve savunmalar ile sunulan deliller çerçevesinde dosya üzerinden verilir.

İptal yetkisinin mahkemelerde kaldığı dönem

Sınai Mülkiyet Kanunu’nun geçici 4. maddesine göre 26. madde yürürlüğe girene kadar iptal yetkisi, 26. maddedeki usul ve esaslara göre mahkemeler tarafından kullanılır. 26. maddenin yürürlüğe girdiği tarihte mahkemelerde görülmekte olan iptal davaları mahkemelerce sonuçlandırılır. Mahkemelerin bu hükme göre verdiği kararlar kesinleştikten sonra mahkeme tarafından resen Kuruma gönderilir.

Garanti markası ve ortak markada şartname

Garanti markası veya ortak marka tescil edilecekse, markanın nasıl kullanılacağını gösteren teknik şartnamenin başvuruya eklenmesi zorunludur. Garanti markası şartnamesi; garanti edilen mal veya hizmetlerin ortak özelliklerini, markanın kullanılma usullerini, kullanım hakkının verilmesinden sonra denetimlerin nasıl ve hangi sıklıkta yapılacağını ve şartnameye aykırı kullanımda uygulanacak müeyyideleri belirler. Hüküm, bu müeyyidelerin türlerini ayrıca sıralamaz.

Ortak marka şartnamesi, markayı kullanmaya yetkili işletmeleri, topluluğa üyelik şartlarını, markanın kullanım şartlarını ve varsa müeyyideleri belirler. Tescil ve ortak marka hakkından vazgeçme için gruba dâhil işletmelerin tümü birlikte hareket eder. Buna karşılık markayı kullanmaya yetkili işletmeler tek başına dava açabilir. Hüküm, açılabilecek davanın türünü, süresini veya sonucunu belirtmez. Şartnamede yapılacak değişiklikler Kurum onaylanmadıkça uygulanamaz.

Teknik şartname ikinci ve üçüncü fıkralardaki unsurları içermezse ya da kamu düzenine veya genel ahlaka aykırıysa gerekli değişiklikler marka sahibine bildirilir. Bildirim tarihinden itibaren altı ay içinde düzeltme yapılmazsa garanti markası veya ortak markanın tescil talebi reddedilir.

Marka sahibi, garanti markası veya ortak markanın devamlı biçimde teknik şartnameye aykırı kullanılmasını engellemek için gerekli önlemleri almazsa ve ilgili kişilerin, Cumhuriyet savcısının ya da ilgili kamu kurum veya kuruluşunun başvurusu üzerine tanınan süre içinde aykırılık düzeltilmezse markanın iptaline karar verilir. Bu sonuç, markanın hiç kullanılmamasına değil, devam eden ve şartnameye aykırı kullanıma bağlanmıştır. Teknik şartnameye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.

Somut uyuşmazlıklarda çizilen sınırlar

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2024/6194 esas ve 2025/4339 karar sayılı kararında, bölge adliye mahkemesinin esastan verdiği nihai kararda somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kurallarına aykırı bir yön bulunmadığı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 371. maddesinin uygulanmasını gerektiren bir neden de olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu değerlendirme o dosyayla sınırlıdır ve uygulanacak maddi kuralı ayrıca yeniden kurmaz.

Bu uyuşmazlıkta ayakta kalan istinaf gerekçesinde, markayı kullandığını ileri süren marka sahibinin markayı tescilli olduğu emtialarda kullandığını ispat yükü altında olduğu kabul edilmiştir. Beş yıllık kullanım süresinin dava tarihinden geriye doğru beş yılı kapsadığı esas alınmıştır. Bu hesap, 9. maddedeki beş yılın tescil tarihinden başlamasıyla aynı genel ölçüye dönüştürülemez. Tescilli markanın tanınmış olması, o uyuşmazlıkta tescilli bütün mal ve hizmetler yönünden kullanma yükümlülüğünü kaldırmamıştır. Tanınmış markanın tescile engel olmasına ilişkin hükümlerin farklı bir işlevi bulunduğu ve kullanmama nedeniyle hükümsüzlük istemiyle açılan bu davayı etkilemediği belirtilmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2014/13659 esas ve 2014/19032 karar sayılı kararında, belirli bir marka ve gıda sektöründeki olay bakımından benimsenen gerektirici sebepler arasında iki faturanın pazar payı yaratacak biçimde ve ciddi kullanım sayılmaması ile tescil tarihinden itibaren beş yıl beklendikten sonra dava açılması yer almıştır. Bu gerekçe o olayla sınırlıdır. Her düşük hacimli kullanımın yetersiz kalacağı yönünde genel bir kurala dönüştürülemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy