Malvarlığının Dondurulması Kararları ve Hukuki Sonuçları

Malvarlığının Dondurulması Kavramı ve Mülkiyetin Durumu

6415 sayılı Kanun çerçevesinde malvarlığının dondurulması; malvarlığı değerlerinin yok edilmesini, harcanmasını, dönüştürülmesini, nakledilmesini, devredilmesini veya temlik edilmesini engellemek üzere hak sahibinin tasarruf yetkisinin kısıtlanması ya da kaldırılmasıdır. Söz konusu işlem ceza hukukundaki müsadere niteliğini taşımadığından devlet lehine kendiliğinden bir mülkiyet devri doğurmaz. Dondurulan taşınmazlar, nakit mevduatlar, taşıtlar, şirket ortaklık payları veya sair iktisadi kıymetler kural olarak malikin mülkiyetinde kalmayı sürdürür.

Dondurma tedbiri mevcut bakiye ile sınırlı kalmaz; karardan sonra malvarlığında meydana gelen artışlar da dondurma hükümlerine tabi olur. Bu doğrultuda hakkında karar verilen kişinin hesabında karar tarihinde para bulunmaması, hesabın serbestçe kullanılabileceği sonucunu doğurmaz. Hesaba sonradan gönderilen ücret, kira bedeli, ticari ödeme, havale veya diğer tutarlar da dondurulabilir.

Dondurulan malvarlığının yönetimi kural olarak hakkında karar verilen gerçek veya tüzel kişiye aittir. Bununla birlikte bu kişi malvarlığını ortadan kaldıramaz, tüketemez, dönüştüremez, transfer edemez, devredemez veya üçüncü kişilere temlik edemez. Gerçek kişinin ve bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının asgari geçiminin sağlanması amacıyla Mali Suçları Araştırma Kurulundan (MASAK) izin alınması mümkündür.

Malvarlığının Dondurulması Kararını Veren Merciler ve Yargısal Denetim

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin ilgili kararları uyarınca listelenen kişi, kuruluş veya organizasyonların malvarlıklarının dondurulmasına ve listeden çıkarılanların dondurma kararının kaldırılmasına ilişkin kararlar Cumhurbaşkanı kararıyla Resmî Gazete'de yayımlanır ve gecikmeksizin uygulanır.

Başka bir ülkenin yetkili makamlarınca Türkiye hudutlarındaki malvarlığı unsurlarının dondurulması istendiğinde, bu talep öncelikle Malvarlığının Dondurulmasını Değerlendirme Komisyonunun süzgecinden geçer ve nihai işlem Cumhurbaşkanınca tesis edilir. Değerlendirmede mütekabiliyet esası dikkate alınarak lüzumu halinde teminat talep edilmesi gündeme gelebilir. Kararın Resmî Gazete vasıtasıyla ilanından başlayarak bir senelik müddet zarfında ilgili yabancı devlet adli bir tahkikat başlatmazsa tedbirin yürürlükten kaldırılması yoluna gidilebilir.

Türkiye'de iç dondurma kararı, ilgili yapının kesin mahkeme kararıyla terör örgütü olduğunun tespiti ve makul sebeplerin varlığı hâlinde Değerlendirme Komisyonunun önerisi üzerine Hazine ve Maliye Bakanı ile İçişleri Bakanı tarafından birlikte verilir ve derhâl uygulanır.

Bakanlarca tesis edilen idari tedbirin tatbikinden başlayarak kırk sekiz saat zarfında dosyanın Hâkimler ve Savcılar Kurulunca görevlendirilen Ankara ağır ceza mahkemesine onay amacıyla iletilmesi şarttır. Yargı mercii, gerekçeli makul şüphe ve sebepleri denetleyerek beş günlük süre zarfında tedbirin sürdürülmesine yahut sonlandırılmasına hükmeder. Yürürlüğe giren iç dondurma tedbirlerinde ise Değerlendirme Komisyonu, Resmî Gazete ilanını izleyen süreçte en geç altı aylık periyotlarla tedbire dayanak oluşturan gerekçelerin mevcudiyetini gözden geçirip bakanların takdirine arz eder.

Kararın Yürürlüğü, Bildirim Süreleri ve Aykırı İşlemlerin Sonuçları

6415 sayılı Kanun kapsamındaki dondurma ve kaldırma kararları Resmî Gazete'de yayımlandığı anda hukuki sonuç doğurur ve bu yayım ilgilisine tebliğ yerine geçer. Karar sonrasında ilgilisine ayrıca tebligat yapılması beklenmez.

Bünyesinde dondurulan iktisadi kıymetleri barındıran kuruluşlar, istenen bilgileri istem gününden itibaren yedi gün içinde MASAK'a iletmekle mükelleftir. Tedbire muhatap olan şahıslar ile bu şahıslarla borç-alacak ilişkisi içerisinde bulunan üçüncü taraflar ise hak, yükümlülük ve malvarlığı verilerini tedbirin Resmî Gazete'de yayımlanmasını müteakip en geç otuz günlük süre zarfında MASAK'a sunmalıdır.

Hakkında dondurma kararı verilen kişiye yapılacak ödemeler yalnızca Türkiye'deki banka hesabına yapılabilir. Kişinin hesabı bulunmuyorsa MASAK tarafından kişi adına bir hesap açtırılabilir ve bu hesaba giren tutarlar da dondurma hükümlerine tabi olur.

6415 sayılı Kanun'un 10'uncu maddesi gereğince dondurma kararına aykırı olarak gerçekleştirilen her türlü tasarruf ve muamele hükümsüzdür. Söz konusu tasarruf ve işlemler bakımından 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun iyiniyetin korunmasına dair kuralları saklı tutulmuştur. Hükümsüzlük sonucu, kural olarak tedbirin yürürlüğe girmesinden sonra karara aykırı icra edilen tasarruflara ilişkindir.

Kanun uyarınca alınan dondurma kararlarının gereğini yerine getirmeyen, tatbikinde savsaklama veya gecikme sergileyen failler hakkında, eylem daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde altı aydan iki yıla kadar hapis yahut adli para cezası yaptırımı tatbik edilebilir. Dondurma kararına konu şahıs yahut teşekküllerin menfaatine olduğunu bilerek fon temin eden, toplayan ya da bu yapılara finansal destek sağlayanlar açısından ise bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörülmektedir.

Ceza Muhakemesinde Elkoyma ve Hesapların Askıya Alınması

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 128'inci maddesi kapsamında elkoyma kararı verilebilmesi için suçtan elde edilen menfaate ve değere ilişkin olarak ilgisine göre BDDK, SPK, MASAK, Hazine Müsteşarlığı veya KGK bünyesinden teknik rapor temin edilmesi zorunludur. Söz konusu raporun azami üç ay zarfında hazırlanması gerekmekte olup haklı sebeplerin varlığı hâlinde bu müddet talep üzerine iki ay daha uzatılabilmektedir. Banka ve sair finansal kuruluşlardaki hesaplara yönelik elkoyma kararları, ilgili kuruluşa teknik iletişim vasıtalarıyla gecikmeksizin bildirilerek yerine getirilir ve kararın tebligatı ayrıca yapılır. Elkoyma kararının verilmesini takiben hesaplar üzerinde tedbiri sonuçsuz bırakmaya matuf tüm işlemler kanunen geçersizdir. Öte yandan madde kapsamında elkonulan taşınmazların, hak ve alacakların idaresinin zorunlu kıldığı hâllerde, bu iktisadi kıymetlerin yönetimi gayesiyle CMK'nın 133'üncü maddesi kıyas yoluyla tatbik edilerek kayyım tayin edilebilmektedir.

Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenen bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle nitelikli hırsızlık, bilişim veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık ile banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarının işlendiği hususunda makul şüphe bulunması hâlinde; banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı suçta kullanılan her türlü hesabı kırk sekiz saate kadar askıya alabilir. Askıya alma işlemi tamamlanmadan menfaatin başka bir kuruluşa aktarıldığı saptanırsa durum askıya almanın yapılabilmesi için gecikmeksizin ilgili mali kuruma bildirilir. CMK m. 128/A uyarınca hesabı askıya alma kararı veren gerçek ve tüzel kişiler hukuki bakımdan sorumlu tutulamaz.

Askıya alma işlemi ve hesap hareketleri ilgili mali kurum tarafından tüm bilgi ve belgelerle birlikte derhâl Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir. Hesap sahibi askıya alma işleminin kaldırılması talebiyle Cumhuriyet savcılığına başvurabilir; savcı yirmi dört saat içinde karar verir. Askıya alınan hesaptaki menfaate hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının yazılı emriyle elkonulabilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar. Bu usulde CMK m. 128'deki rapor şartı aranmaz. Elkonulan suça konu menfaatin mağdura ait olduğu anlaşılırsa soruşturma veya kovuşturma evresinde sahibine iade edilir. Soruşturma veya kovuşturma makamlarının istediği bilgi ve belgelerin on gün içinde gönderilmemesi hâlinde ise mali kuruma savcılıkça idari para cezası verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy