Maaş Haczi ve Kanuni Kesinti Oranı
Maaş haczi, kesinleşmiş bir icra takibi kapsamında borçlunun gelirlerinden kanuni sınırlar dahilinde kesinti yapılması işlemidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 83 uyarınca maaşlar, tahsisat, her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı ile ilama dayanmayan nafakalar ve bağlanan iratlar; borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca takdir edilen lüzumlu miktar indirildikten sonra haczedilebilir; ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 83Kaynağı aç
4857 sayılı İş Kanunu m. 35 hükmü gereğince işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve başkasına devir veya temlik olunamaz; borçlunun muvafakati bulunmadığı sürece bu oran aşılamaz. Ayrıca işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar, haczedilemezlik sınırına ilişkin hesaba dahil edilmez.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 35Kaynağı aç
Geniş Anlamda Ücret ve Tazminatların Haczi
Geniş anlamda ücret kapsamında değerlendirilen ikramiye, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri kısmen hacze tabidir. Kanuni kısıtlamalar gereğince bu ödemelerden de en fazla dörtte bir oranında kesinti gerçekleştirilebilir.
Kıdem ve ihbar tazminatları ücret niteliğinde kabul edilmemektedir. Bu sebeple İcra ve İflas Kanunu ile İş Kanunu kapsamında öngörülen kesinti kısıtlamalarına tabi olmaksızın kıdem ve ihbar tazminatlarının tamamı hacze konu edilebilir. Aynı şekilde kötü niyet tazminatı ve sendikal tazminatın da tamamının haczedilmesi mümkündür.
Hacizlerin Sırası ve Nafaka Alacaklarının Durumu
Borçlunun maaşı üzerinde birden fazla icra takibinden kaynaklanan haciz bulunması durumunda kesintiler sıraya konur. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 83 gereğince, sırada önde olan haczin kesintisi tamamlanmadıkça sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Kesinleşmiş icra takiplerinde kural olarak işverene tebliğ edilen haciz bildirisinin tarihi esas alınır.
4857 sayılı İş Kanunu m. 35 hükmünde nafaka borcu alacaklılarının hakları saklı tutulmuştur. İlama dayalı nafaka alacakları tebliğ tarihine bakılmaksızın öncelikli olarak tahsil edilir ve kanuni sınırlara bağlı kalınmaksızın haczedilebilir; buna karşılık 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 83 ilama dayanmayan nafakaları lüzumlu miktar tenzil edildikten sonra kısmen haczedilebilecek gelirler arasında saymaktadır. Birikmiş nafaka alacaklarında ise kanunda belirtilen genel kesinti sınırlarına uyulması gerekir.
İşverenin Yasal Yükümlülükleri ve Cezai Sorumluluğu
Maaş haciz bildirisini alan işveren, tebliğden itibaren bir hafta içinde icra dairesine cevap vererek haczin uygulandığını, borçlunun çalışıp çalışmadığını ve maaş ile ücret miktarını bildirmekle yükümlüdür. İşveren, borç bitinceye kadar icra dairesinin bildirimi doğrultusunda haczedilen tutarı kesmek ve icra dairesine göndermek zorundadır.
İşverenin gereken kesintiyi yapmaması ve icra dairesine intikal ettirmemesi durumunda, kesinti miktarı kadar ayrıca bir işleme gerek bulunmaksızın şahsi sorumluluğu doğar ve mallarına haciz konulabilir. Bununla birlikte 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 338/1 kapsamında kanunen istenen bildirimi gerçeğe aykırı şekilde yapan kişiler hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis yaptırımı uygulanabilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 338Kaynağı aç
İşten Ayrılma Durumunda Hak ve Alacakların Bildirimi
Üzerinde maaş haczi bulunan işçinin iş sözleşmesi sona erdiğinde işveren; ayrılma tarihini ve işçinin başkaca hak ve alacağı bulunup bulunmadığına ilişkin hususları icra dairesine bildirmekle mükelleftir. İşçinin bir yıldan uzun süre çalışıp mevzuat gereklerine göre kıdem tazminatına hak kazanması halinde, bu tazminat dörtte bir sınırlamasına tabi olmaksızın icra dairesine ödenir.
Emekli Aylıklarının Haczedilmezliği Kuralı ve İstisnaları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93/1 hükmüne göre sigortalılar ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri devir ve temlik edilemez. Bu gelir, aylık ve ödenekler; Kanunun 88. maddesine göre takip ve tahsili gereken Kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 93Kaynağı aç
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 93/1 gereğince, haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczedilmesine yönelik talepler, borçlunun muvafakati bulunmaması halinde icra müdürü tarafından reddedilir.
Faiz Hesabı, Banka Blokesi ve Ev Eşyası Haczine İlişkin İlkeler
Maaş kesintisi devam ettiği müddetçe borca faiz işlemeyi sürdürür. Bu süreçte icra dairesine intikal eden kesinti tutarları borçtan mahsup edilir ve kalan bakiye üzerinden faiz yürütülür.
Maaş haczi ücretin kanuni oranına el koyulmasını sağladığından borçlunun maaş hesabının tamamına banka tarafından bloke konulamaz. Maaş kesintisi yapılıyor olması evde haciz yapılmasına engel teşkil etmez; ancak borçlu ve ailesinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası haczedilemez ve konutta haciz yapılabilmesi icra mahkemesi onayına tabidir.
Maaş haczine karşı itiraz süresi ne kadardır?
İşveren haciz bildirisinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine dilekçeyle itiraz edebilir; borçlu ise haciz işlemini öğrenmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine dilekçeyle başvurabilir.
Maaş haczi ve icra takibi sicile işler mi?
İcra takibi, takibe ilişkin hukuki sorumluluklar ve maaş üzerinden uygulanan kesintiler sicile işlemez.
Nafaka borcunda maaş kesintisi nasıl uygulanır?
Nafaka alacakları kanuni alt ve üst sınırlara bağlı kalınmaksızın öncelikli olarak haczedilir; ancak birikmiş nafaka alacaklarında kanunda belirtilen genel kesinti sınırlarına uyulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy