Lisanssız Yazılımda İhtiyati Tedbir ve Erişim Engeli

Türk hukukunda bilgisayar programları eser niteliğinde korunmaktadır. Programın yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi ve depolanması hak sahibinin mali hakları kapsamında yer alır.

FSEK Kapsamında Tecavüzün Önlenmesi ve Esas Davadaki Talepler

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m. 69 uyarınca mali veya manevi haklarına yönelik tecavüz tehlikesi bulunan hak sahibi, muhtemel bir zararın önüne geçmek için tecavüzün önlenmesi davası açabilir. Önceden gerçekleşmiş bir ihlalin sürmesi ya da yinelenmesi ihtimali mevcut olduğunda da aynı dava yolu işletilir.

5846 sayılı Kanun m. 68 uyarınca, hak sahibinden yazılı izin alınmaksızın eseri işleyen, çoğaltan, yayan veya umuma ileten kişilerden, hak sahibi sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını talep edebilir. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi kopyaların ve çoğaltma araçlarının imhasını, üretim maliyetini aşmayacak uygun bir bedelle devrini veya sözleşme bedelinin üç kat fazlasını talep edebilir. Ayrıca 5846 sayılı Kanun m. 70 gereğince, tecavüz edenin kusuru bulunması halinde haksız fiil hükümleri uyarınca tazminat talebinde bulunulabilir ve tecavüzle elde edilen kârın devri istenebilir; bu durumda 68 inci madde uyarınca talep edilen bedel indirilir.

Genel Usul Hükümlerine Göre İhtiyati Tedbir Şartları

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389 uyarınca, mevcut durumda yaşanabilecek bir değişiklik sebebiyle hakkın elde edilmesinin imkânsızlaşacağı, ciddi ölçüde güçleşeceği veya gecikme yüzünden telafisi zor bir zararın doğacağı yönünde somut endişe bulunuyorsa uyuşmazlığın konusu hakkında ihtiyati tedbire hükmedilebilir. Bu genel güvence, niteliği elverdiği ölçüde çekişmesiz yargı işlemlerinde de geçerlidir.

İhtiyati tedbir talebinin yöneltileceği merci davanın açıldığı zamana göre belirlenir. 6100 sayılı Kanun m. 390 gereğince, asıl dava açılmadan önceki aşamada uyuşmazlığın esasına bakmakla görevli ve yetkili mahkemeye müracaat edilir; dava ikame edildikten sonra ise talep yalnızca o davayı yürüten mahkemeye iletilir. Tedbir isteyen taraf, dayandığı sebebi, talep ettiği tedbirin türünü açıkça göstermeli ve davanın esası bakımından haklı olduğunu yaklaşık ispat ölçüsünde mahkemeye sunmalıdır. Gecikmesinde kesin sakınca bulunan ve hakların derhâl korunmasını zorunlu kılan hallerde hâkim, karşı tarafın beyanını almaksızın da tedbire karar verebilir.

Tedbir Kararının Kapsamı ve Kanun Yolu Denetimi

Mahkeme, 6100 sayılı Kanun m. 391/1 doğrultusunda, sakıncayı bütünüyle giderecek ya da zararın önüne geçecek nitelikte olmak üzere uyuşmazlık konusu hakkın muhafaza altına alınması, yediemine teslimi veya belirli bir eylemin yapılması yahut yapılmaması gibi her türlü tedbiri belirleyebilir. Karar metninde taraflarla vekillerinin kimlikleri, tedbirin dayandığı somut hukuki ve fiili deliller, hükmolunan tedbirin konusu ve niteliği ile tayin edilen teminatın tutarı ve cinsi açıkça gösterilir. Talebin geri çevrilmesi halinde mahkeme ret gerekçesini yazar; bu karara karşı ilgililer öncelikle incelenip kesin hükme bağlanmak üzere istinaf kanun yoluna başvurabilir.

Teminat Yükümlülüğü, Adli Yardım Muafiyeti ve İade Usulü

İhtiyati tedbir kararlarında temel ilke teminattır. 6100 sayılı Kanun m. 392/1 uyarınca, davanın haksız sonuçlanması ihtimaline binaen karşı tarafın veya üçüncü kişilerin uğrayabileceği muhtemel zararları karşılamak üzere kural olarak teminat yatırılması gerekir. Bununla birlikte talep resmî bir belgeye veya kesin bir delile dayanmaktaysa yahut somut durumun koşulları bunu haklı kılıyorsa, mahkeme gerekçesini açıkça yazarak teminat aranmamasına karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kişilerden ihtiyati tedbir talep ederken teminat istenmez.

Yatırılan teminatın iadesi ise kanunda öngörülen dava süresine tabidir. 6100 sayılı Kanun m. 392/2 gereğince, asıl uyuşmazlığa dair nihai hükmün kesinleşmesinden ya da konulan tedbirin kaldırılmasından itibaren bir ay içinde aleyhine tedbir uygulanan tarafça haksız tedbir nedeniyle tazminat davası açılmazsa teminat talep eden tarafa geri verilir.

FSEK m. 77 Kapsamında Yazılıma Özgü Geçici Önlemler

5846 sayılı Kanun m. 77, telif hakkı ihlallerinde uygulanacak özel bir geçici himaye mekanizması kurmuştur. Esaslı bir zararın, ani bir tehlikenin yahut fiili durum yaratılmasının önüne geçilmesinin zorunlu görüldüğü ve iddiaların kuvvetle muhtemel bulunduğu hallerde hukuk mahkemesi davanın açılmasından önce veya sonra harekete geçebilir. Bu çerçevede mahkeme bir işin yapılmasını ya da yapılmamasını emredebilir, faaliyetin yürütüldüğü mekânın kapatılmasına yahut açılmasına karar verebilir. Ayrıca yazılımın hukuka aykırı kopyalarının ya da münhasıran bu kopyaların üretilmesine yarayan kalıp ve benzeri çoğaltma araçlarının geçici zaptına veya muhafaza altına alınmasına tedbiren hükmedebilir.

5846 sayılı Kanun m. 77 uyarınca verilen ihtiyati tedbir kararlarında, mahkemenin verdiği emre aykırı davranılması halinde İcra ve İflas Kanununun 343 üncü maddesinde yer alan cezai yaptırımların doğacağı açıkça ihtar edilir. Bunun yanında, ihlal oluşturan kopyaların ithalatı veya ihracatı söz konusu olduğunda 4458 sayılı Gümrük Kanununun 57 nci maddesi hükümleri devreye girer ve gümrük idarelerince el koyma işlemleri Gümrük Yönetmeliği çerçevesinde yerine getirilir.

Tedbir Kararının Uygulanması ve İtiraz Usulü

6100 sayılı Kanun m. 393/1 uyarınca ihtiyati tedbir kararının uygulanması, bu kararın tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Aksi hâlde, kanuni süre içinde dava açılmış olsa dahi tedbir kararı kendiliğinden kalkar.

Karşı tarafın dinlenmeksizin verildiği tedbir kararlarına karşı 6100 sayılı Kanun m. 394 uyarınca itiraz imkânı tanınmıştır. Karşı taraf, uygulama anında hazır bulunmaktaysa icra tarihinden, hazır değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurabilir. İtiraz tedbirin yasal şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata yönelik olarak yapılabilir; mahkeme aksine karar vermedikçe yapılan itiraz tedbirin infazını durdurmaz. Asıl dava açıldıktan sonra yöneltilen itirazlar hakkında kararı asıl davayı yürüten mahkeme verir.

6100 sayılı Kanun m. 394/3 uyarınca, ihtiyati tedbir kararının uygulanması sebebiyle menfaati açıkça ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde tedbirin şartlarına ve teminata itiraz edebilirler.

Dijital Ortamda İhlal ve Erişim Engelleme Talepleri

Bilgisayar programlarının çevrim içi mecralarda yetkisiz paylaşımı veya lisans kontrol sistemlerinin kırılması halinde 5846 sayılı Kanun Ek Madde 4 hükümleri uygulanır. Eser nüshaları üzerinde ya da programın topluma arzı esnasında yer alan hak sahipliğine veya kullanım koşullarına ilişkin koruyucu bilgilerin, sayıların ve kodların yetkisiz şekilde silinmesi veya değiştirilmesi kanunen yasaktır. Bu tür teknik önlemleri ortadan kaldırılmış yazılımların dağıtılması, ithali, yayımlanması veya dijital ortamda iletilmesi de ihlal sayılır.

Dijital ortamdaki hak ihlallerinde öncelikle uyar-kaldır usulü tatbik edilir. 5846 sayılı Kanun Ek Madde 4 uyarınca hak sahibi, ihlali gerçekleştiren bilgi içerik sağlayıcısına başvurarak üç gün içinde eylemin durdurulmasını ister. İhlalin sürmesi durumunda Cumhuriyet savcılığına müracaat edilir ve savcılık aracılığıyla servis sağlayıcıdan ilgili bilgi içerik sağlayıcısına sunulan hizmetin üç gün içinde durdurulması istenir. Hizmetin kesilmesinin ardından ihlal sonlandırılırsa bilgi içerik sağlayıcısına servis yeniden açılır.

5651 sayılı Kanun m. 6/A uyarınca, 8 inci madde kapsamı dışındaki erişimin engellenmesi kararları erişim sağlayıcılar tarafından Erişim Sağlayıcıları Birliği üzerinden uygulanır. Bu tür kararların FSEK veya HMK gibi bağımsız bir hukuki sebebe dayanması gerekir. Ayrıca Erişim Sağlayıcıları Birliği, kendisine gönderilen ve mevzuata uygun olmadığını değerlendirdiği erişimin engellenmesi veya içeriğin çıkarılması kararlarına itiraz edebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy