Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği’nin 26 ncı maddesinde, yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak başvurular sonucunda bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu almaya hak kazanan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesislerinde şebekeye verilen elektrik, bağlantı anlaşmasında belirlenen yerdeki sayaç verilerinden saatlik olarak tespit edilir. Aynı madde bu verilerin fatura dönemi bazında birleştirilmesini ve mahsuplaşmanın aylık yapılmasını düzenler. Saatlik ölçüm, mahsuplaşmanın da saatlik yapıldığı anlamına gelmez.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 26Kaynağı aç
Saatlik verinin fatura dönemine bağlanması
İlgili şebeke işletmecisi, 26 ncı madde kapsamındaki her üretici için elde edilen saatlik verileri abone grupları ve kaynak bazında bir araya getirir. Şebekeye verilen ve şebekeden çekilen elektrik miktarı fatura dönemi bazında belirlenir ve her ayın altıncı gününe kadar ilgili görevli tedarik şirketine bildirilir.
26 ncı maddenin dördüncü fıkrası, birinci fıkradaki koşulları karşılayan belirli tesislerde aylık mahsuplaşma sonunda her fatura döneminde şebekeye verilen ihtiyaç fazlası elektriğin görevli tedarik şirketi tarafından on yıl süreyle satın alınmasını düzenler. Kapsam, 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c), (f), (g), (ğ), (h), (ı) ve (i) bentleri ile 11 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı olarak gerçek veya tüzel kişilerce kurulan ve işletilen üretim tesisleridir. Süre, tesisin 19 uncu maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten hesaplanır. On yılın bitiminden sonra uygulanacak usul ve esaslar, Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’un 6 ncı maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
On yıllık sürenin bağlı olduğu enerji verme tarihi
Üretim tesisleri, sistem kullanım anlaşmasında belirtilen tarihten itibaren sisteme enerji verebilir. Bu tarih, ilgili teknik mevzuata göre tesisin ticari faaliyete başladığı tarihten önce olamaz. Böylece 26 ncı maddedeki on yıllık satın alma süresinin başlangıcı, sistem kullanım anlaşmasındaki enerji verme tarihi ile ticari faaliyet tarihinin bu sınırına bağlıdır.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 19Kaynağı aç
Kabulü tamamlanarak işletmeye alınan tesislerde, ticari faaliyete başlama tarihini izleyen bir ay içinde sistem kullanım anlaşmasının imzalanması zorunludur. Tesis sahibi bu sürede imzalamazsa ayrıca bildirime gerek kalmaksızın tesis durumu uygun hale gelinceye kadar şebekeden ayrılır; ayrılma gerekçesi üç iş günü içinde yazılı bildirilir.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 35 inci maddesinde belirtilen mücbir sebepler ve Kurul tarafından uygun bulunan haller dışında, 19 uncu maddenin birinci fıkrasındaki sürelerin sonunda tesis tamamlanmazsa bağlantı anlaşması, tahsis edilen kapasite, teknik etkileşim izni ve su kullanım hakkına ilişkin izin belgeleri kendiliğinden hükümsüz hale gelir. Lisanssız tesislerde 17 nci maddenin altıncı fıkrası kapsamındaki güç artışı hariç tek kabul yapılabilir. Her seferinde 10 MWe’den az olmamak üzere kısmi kabul de yapılabilir. Kalan gücün süresi içinde kabulü yapılmazsa bağlantı anlaşması, kabul edilen kısım esas alınarak güncellenir.
Satın alma kapsamındaki 11 inci madde tesisleri
25 kW dâhil olmak üzere tip proje hazırlanması uygun görülen, yenilenebilir kaynağa dayalı, tüketim tesisinin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüne kadar ve üretimi ile tüketimi aynı noktadan bağlı tesislerde başvuru ve ihtiyaç fazlası enerjinin değerlendirilmesi, Kurumca belirlenen usul ve esaslar ile bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu formatına göre yapılır. Bu fıkra, ihtiyaç fazlasının nasıl mahsuplaşacağını ayrıca açıklamaz.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 11Kaynağı aç
Kamu kurum ve kuruluşlarının tüketim tesisleri, gerçek ve tüzel kişilerin atıksu ve içme suyu arıtma tesisleri ile tarımsal sulama amaçlı tesisler, bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücünü aşmamak şartıyla bütünlük arz eden parsel veya parsellerde, tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasında 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yenilenebilir üretim tesisi kurabilir.
Yönetmelik kapsamında faaliyet göstermek isteyen kişiler, sözleşme gücünü ve 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre belirlenecek kurulu gücü aşmadan, tüketim tesisiyle aynı ölçüm noktasında ve dağıtım tesisi niteliğinde teçhizat kurmadan yenilenebilir üretim tesisi kurabilir. Güneş enerjisine dayalı tesisler ancak çatı ve cephe uygulaması olarak gerçekleştirilebilir. Atık lastiklerin işlenmesinden elde edilen pirolitik yağ ve pirolitik gazın yakıt olarak kullanılacağı lisanssız üretim başvurularında bu yakıtın ilgili elektrik üretim tesisinde üretilmesi ve bunlar dışında kaynak kullanılmaması gerekir.
İhtiyaç fazlası satışın tüketim sınırı
12 Mayıs 2019 tarihinden sonra yapılan başvurular sonucunda bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu almaya hak kazanan kişilerin ihtiyacının üzerinde satışa konu edebileceği üretim miktarı, ilişkili tüketim tesisinin toplam elektrik enerjisi tüketimini geçemez. Bu miktarın üzerinde sisteme verilen enerji, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması’na bedelsiz katkı olarak dikkate alınır. Aynı fıkra hükmü, kurulu gücü 50 kW ve altındaki mesken abone grubundaki tüketim tesisleriyle ilişkilendirilen üretim tesislerine uygulanmaz. Fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir.
Bu sınır, kurulu gücü 50 kW ve altındaki mesken abone grubundaki tüketim tesisleriyle ilişkilendirilen üretim tesislerine uygulanmaz. Fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir.
Bedelsiz katkı, net çekiş ve tedarikçi değişikliği
Birinci fıkradaki koşulları sağlayarak 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında kurulan tesislerde aylık mahsuplaşma sonucunda şebekeye verilen enerji, ilgili mevzuat uyarınca Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması kapsamında değerlendirilir. Bu enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir. Piyasa işletmecisi ve görevli tedarik şirketi bu enerji için ödeme yapmaz; sisteme verilen enerji bedelsiz katkı sayılır.
Aylık mahsuplaşma sonrasında sistemden net olarak enerji çekilirse, ilgili tedarikçiler görevli tedarik şirketinin altıncı fıkranın (f) bendi uyarınca ödediği tüketimden arta kalan kısım için tedarikçi ile tüketici arasındaki mevcut sözleşme hükümlerine göre fatura düzenler ve bedeli tahsil eder.
İlişkili tüketim tesisinin ikili anlaşmayla tedarikçisini değiştirmesi hâlinde, lisanssız üretim tesisi sahibi değişikliğin yapıldığı ayın on beşine kadar ilgili şebeke işletmecisine ve görevli tedarik şirketine bildirimde bulunmak zorundadır. Bildirim yapılmazsa aylık mahsuplaşma yapılmaksızın tüketim, tedarikçi ile tüketici arasındaki sözleşme veya ikili anlaşma hükümlerine göre faturalandırılır. İlgili dönemde üretilen enerjinin görevli tedarik şirketi tarafından üretilerek sisteme verilmiş olduğu kabul edilir; bu enerji için ödeme yapılmaz ve sisteme verilen enerji bedelsiz katkı sayılır.
Birden fazla tesis ve güç artışı
Dağıtım ve/veya iletim sisteminde yeterli kapasite bulunması hâlinde, bir tüketim tesisi için aynı mahsuplaşma ve destekleme yapısına sahip birden fazla yenilenebilir enerji kaynağına dayalı üretim tesisinin ve/veya aynı ölçüm noktasında birden fazla kojenerasyon tesisinin kurulmasına izin verilebilir. Bu hüküm kurulmayı zorunlu kılmaz. Her tüketim tesisi için 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında kurulabilecek tesislerin toplam kurulu gücü, aynı bentteki azami kapasiteden fazla olamaz.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. 5Kaynağı aç
Mahsuplaşması 26 ncı maddeye göre yürütülen ve 5 inci maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çağrı mektubu düzenlenen, bağlantı anlaşması imzalanan veya kabul işlemleri tamamlanan üretim tesisleriyle ilişkilendirilen tüketim tesisleri için, ilgili diğer yükümlülükler yerine getirilmek koşuluyla aynı fıkranın (h) bendi kapsamında ilave üretim tesisi kurulabilir.
Mahsuplaşması geçici 1 inci madde, geçici 4 üncü madde ve 26 ncı madde kapsamında yürütülen ve 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında çağrı mektubu düzenlenen, bağlantı anlaşması imzalanan veya kabul işlemleri tamamlanan tesisler için aynı bent kapsamında kurulu güç artışı talep edilebilir.
12 Mayıs 2019 öncesi belirli tesisler
12 Mayıs 2019 tarihinden önce 5 inci maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamında ya da kurulu gücü 10 kW ve altında olacak şekilde (c) bendi kapsamında bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu düzenlenen, bağlantı anlaşması imzalanan veya kabulü tamamlanarak işletmeye alınan tesisler için, geçici 4 üncü maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içinde başvurulursa başvuruyu izleyen aydan itibaren 26 ncı madde hükümleri uygulanır.
31502 sayılı ELEKTRİK PİYASASINDA LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİM YÖNETMELİĞİ m. geçici 4Kaynağı aç
Geçici 4 üncü maddenin birinci fıkrası kapsamına alınan üretim tesislerinde, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları sonlandırılana ve/veya iptal edilene kadar 26 ncı madde hükümleri uygulanır.
Taslakta öngörülen saatlik mahsuplaşma
Taslak metin, yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önceki ve sonraki tesis ayrımını korur. Taslaktaki 23 üncü maddenin birinci fıkrası önceki tesislerde, 26 ncı maddenin birinci fıkrası ise sonraki tesislerde mahsuplaşmanın saatlik yapılmasını öngörür. Taslağa göre iki grup arasındaki temel fark, işlemi yürütecek kuruluş ve mahsuplaşma usulüdür. Bu hükümler taslak niteliğindedir ve yürürlükteki 26 ncı maddedeki aylık mahsuplaşma düzeninin yerine konulamaz.
Taslakta, yönetmelik öncesi tesislerin mahsuplaşmasını görevli tedarik şirketinin yürütmesi öngörülür. Şebeke işletmecisi üretim ve tüketim verilerini saatlik tespit ederek uzlaştırma dönemleri itibarıyla görevli tedarik şirketine ve Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi’ne bildirir.
Saatlik sayaç verisi mahsuplaşmanın da saatlik olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Yürürlükteki 26 ncı madde şebekeye verilen enerjiyi saatlik sayaç verisinden tespit eder; elde edilen veriler fatura dönemi bazında birleştirilir ve mahsuplaşma aylık yapılır.
İhtiyaç fazlası enerjinin tamamı satılabilir mi?
12 Mayıs 2019’dan sonra yapılan başvurularla çağrı mektubu almaya hak kazanan kişilerde satışa konu edilebilecek ihtiyaç fazlası üretim, ilişkili tüketim tesisinin toplam elektrik tüketimini geçemez. Üzerindeki enerji bedelsiz katkı sayılır. Sınır, kurulu gücü 50 kW ve altındaki mesken abone grubundaki tüketim tesisleriyle ilişkilendirilen üretim tesislerine uygulanmaz.
İkili anlaşmayla tedarikçi değişince bildirim yapılmazsa ne olur?
Değişikliğin yapıldığı ayın on beşine kadar şebeke işletmecisine ve görevli tedarik şirketine bildirim zorunludur. Bildirim yapılmazsa aylık mahsuplaşma yapılmadan tüketim mevcut sözleşme veya ikili anlaşmaya göre faturalandırılır; ilgili dönem üretimi için ödeme yapılmaz ve sisteme verilen enerji bedelsiz katkı sayılır.
12 Mayıs 2019 öncesi her tesis 26 ncı maddeye geçebilir mi?
Geçici 4 üncü madde, yalnızca (ç) bendi kapsamındaki tesisler ile kurulu gücü 10 kW ve altında olacak şekilde (c) bendi kapsamındaki ve maddede sayılan aşamalara gelmiş tesisler için altmış günlük başvuru imkânı düzenler. Kapsama alınan tesislerde 26 ncı madde, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları sonlanana ve/veya iptal edilene kadar uygulanır.
On yıllık satın alma süresi ne zaman başlar?
Süre, ilgili üretim tesisinin 19 uncu maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde şebekeye enerji vermeye başladığı tarihten hesaplanır. Tesis, sistem kullanım anlaşmasındaki tarihten önce ve ticari faaliyete başlama tarihinden önce sisteme enerji veremez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

