Liman masrafını kimin üstleneceği, işlem başlamadan tek bir tarafa bağlanamaz. Satış ilişkisi, navlun sözleşmesi, konişmento, kararlaştırılan teslim şekli ve masrafı ortaya çıkaran olay birlikte değerlendirilir. Her işlem kendi koşullarıyla ele alınır.
Masrafın konusu ve kalemleri
Liman masrafı, liman ya da terminal alanında sunulan bir hizmet karşılığında istenen ücreti anlatır. Yükün gemiye alınması veya gemiden indirilmesi, konteynerin saha içinde yer değiştirmesi, malın kısa süre saklanması, tartılması, muayene edilmesi, güvenlik önlemi, elleçleme, belge düzenlenmesi ve ekipman kullanımı bu hizmetler arasında sayılabilir.
Liman masrafları tek bir kalemden oluşmaz. Terminal elleçlemesi, ardiye, demuraj, detention, yükleme ve boşaltma, vinç kullanımı, tartım, muayene, güvenlik, kapıdan çıkış, konteynerin içinin boşaltılması, mühür işlemi ve evrak düzeni gibi farklı kalemler olabilir.
Faturada ayrıca bakılacak noktalar
Düzenlenmiş bir fatura, uyuşmazlığı kendi başına çözmez. Ücretin hangi hizmete karşılık geldiği, hangi günler arasında oluştuğu, hangi tarifeye bağlandığı, sözleşmenin bu gideri kime bıraktığı ve gecikmenin kimin kusurundan ileri geldiği ayrıca görülmelidir.
İthalat ve ihracatta farklı görünüm
İthalatta varış limanındaki giderler çoğu zaman alıcı veya ithalatçı üzerinde kalabilir. Bu, bütün işlemler için değişmez bir sonuç değildir. Eksik belge gönderen satıcı, yanlış yönlendirme yapan taşıyıcı, bilgiyi geç veren forwarder ya da işlemi hatalı yürüten gümrük müşaviri masrafa yol açmışsa, ödenen tutar kusurlu taraftan istenebilir.
İhracatta yükleme limanındaki giderlerin kime ait olduğu teslim şekline göre değişir. FOB, CIF ve FCA düzenlerinde satıcı ve alıcının liman masrafları bakımından sorumluluk alanı farklıdır.
Teslim şeklinin yetmediği giderler
Teslim şekli, liman giderinin hangi tarafa düşeceğini belirlemede önemlidir; fakat her kalemi ayrıntılı çözmez. Bekleme, ardiye, demuraj, detention, gümrük işleminin gecikmesi ve belge eksikliği için sözleşmede ayrıca hüküm aranabilir.
FOB düzeninde satıcı, malı yükleme limanında gemiye yüklemekle yükümlüdür. CIF düzeninde satıcı navlun ve sigorta giderlerini üstlenir; riskin geçtiği an ise bu üstlenmeden farklıdır. DAP veya DDP düzeninde satıcının varış yerine kadar yükümlülüğü daha geniş olabilir. Bu anlatım, beklemeden veya eksik belgeden doğan bütün giderleri kendiliğinden paylaştırmaz.
Navlun bedeli ve sonradan kesilen fatura
Taraflar, bazı terminal giderlerinin navlun bedelinin içinde olduğunu düşünebilir. Taşıyıcı veya forwarder aynı giderleri ayrıca faturalandırabilir. Bu nedenle teklifte hangi kalemlerin dahil, hangilerinin hariç olduğu açık yazılmalıdır. Ayrıca fatura kesilebilmesi, somut teklifin ve sözleşmenin kapsamına bağlıdır; koşulsuz bir hak olarak kabul edilmez.
Taşıyıcı veya forwarder liman giderlerini müşteriye yansıtabilir. Yansıtmanın sözleşmeye, navlun teklifine ve ticari ilişkinin kapsamına uygun olması gerekir. Dahil edilen ve dışarıda bırakılan masraflar müşteriye açıkça bildirilmelidir.
Ardiye ve beklemenin sebebi
Mal veya konteyner, limanda tanınan serbest süreyi geçerek beklerse ardiye ücreti doğabilir. Bekleme uzadıkça ücret hızla artabilir. Ardiyenin kime ait olduğu, malın neden beklediğine göre belirlenir. Serbest sürenin kaç gün olduğu her işlem için aynı sayı kabul edilemez.
Gümrük işlemi ithalatçının belge eksikliği yüzünden tamamlanamıyorsa ithalatçı sorumlu olabilir. Eksik evrakı satıcı göndermişse alıcı, ödediği ardiyeyi satıcıdan isteyebilir. Süreci hatalı yöneten forwarder veya gümrük müşavirinin sorumluluğu da gündeme gelebilir. Bu ihtimaller, kusurun ve giderle bağın somut olarak gösterilmesine bağlıdır.
Haksız veya fazla görülen ardiye talebine karşı süresi içinde yazılı itiraz yapılmalıdır. İtirazın hangi süreye ve hangi mercie bağlanacağı bu açıklamada belirtilmemiştir.
Birlikte istenen kalemler
Aynı ithalat işleminde ardiye, demuraj, detention, terminal elleçleme ücreti ve kapı çıkış ücreti birlikte faturalanabilir. Kalemlerin ayrılması, aynı hizmetin yeniden istenip istenmediğini görmek için gereklidir. Mükerrer ücretlendirme veya yanlış hesap varsa hukuki itiraz mümkündür. İtirazın biçimi ve süresi bu açıklamada yer almaz.
Bir ücretin fahiş sayılıp sayılmayacağı değerlendirilirken tarife, sözleşme, piyasa uygulaması, bekleme süresi, hizmetin niteliği ve gecikmenin nedeni dikkate alınır. Dayanağı belirsiz olan veya aynı hizmeti farklı başlıklarla tekrarlayan talebe itiraz edilebilir. Bu tür uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesi gerekebilir; her dosyada bilirkişinin zorunlu olduğu sonucu çıkmaz.
Gümrük gecikmesi ve belgeler
Gümrük işleminden kaynaklanan liman giderinde sorumluluk, gecikmenin sebebine göre belirlenir. İthalatçı gerekli evrakı zamanında vermemişse gider ithalatçıda kalabilir. Hatalı belge satıcıdan gelmişse ithalatçı bu zararı satıcıdan isteyebilir. Kusurlu davranan gümrük müşaviri veya forwarder bakımından tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. Tazminatın kanuni şartları bu açıklamada ayrıca kurulmamıştır.
Belgeyi hazırlayacak taraf sözleşmede açıkça gösterilmelidir. Satıcı belgeyi zamanında iletmezse alıcı, limanda oluşan giderleri satıcıdan isteyebilir. Forwarder belgeyi geç iletirse kendi kusuru oranında sorumlu olabilir. Gümrük müşaviri açık belge hatasını fark etmezse mesleki sorumluluğu tartışılabilir; bu tartışma bağlayıcı bir sonuç yaratmaz.
Belge eksikliğinden gider doğduğunda gecikmenin başladığı tarih, eksik kalan belge, o belgeyi sağlama yükümlülüğü ve giderin tutarı somut belgelerle ortaya konulmalıdır.
Rücu ve deliller
Rücu isteyen taraf, gideri gerçekten ödediğini ve gecikmenin karşı tarafın kusurundan doğduğunu göstermelidir. Fatura, ödeme dekontu, yazışma, gümrük kaydı ve liman belgesi bu incelemede önemlidir. Bunlar örnek belgelerdir; belirli bir belgenin yokluğu her talebi kendiliğinden geçersiz kılmaz.
Uyuşmazlıkta liman faturası ve ücret tarifesi yanında taşıma belgesi, navlun sözleşmesi, rezervasyon teyidi, konteyner hareketi, limana giriş ve çıkış kaydı, gümrük beyannamesi, ardiye kaydı, teslim belgesi, yazışma, ihtar ve ödeme dekontu temel deliller arasında bulunabilir.
Belgelerin eksik olması, masraf talebini veya masrafa yapılan itirazı zayıflatabilir.
Forwarderin izlediği işlemler
Forwarder serbest süreleri, liman işlemlerini ve belge akışını izlemeyi üstlenmişse, bu izlemedeki ihmalinden doğan liman giderlerinden sorumlu olabilir. Müşteri belge vermemiş, ödeme yapmamış veya malı teslim almamışsa forwarderin sorumluluğu sınırlı değerlendirilebilir. Üstlenmenin kapsamı ve müşterinin kusuru somut sözleşmeye göre belirlenir.
Sözleşmede yazılması yararlı konular
Satış, navlun, forwarder ve lojistik sözleşmelerinde terminal ücreti, ardiye, demuraj, detention, yükleme-boşaltma, güvenlik bedeli, muayene, tartım, belge gideri ve diğer ek ücretlerin hangi tarafça ödeneceği yazılmalıdır. Gecikme karşı tarafın kusurundan doğarsa rücu hakkının saklı tutulması da belirtilebilir. Bu kayıtların bulunmamasının doğuracağı kanuni sonuç açıklamada yer almaz.
Liman masrafı nedir?
Liman masrafı, liman veya terminal alanında yükleme, boşaltma, konteyner hareketi, saklama, tartım, muayene, güvenlik, elleçleme, belge düzeni ya da ekipman kullanımı gibi hizmetler için doğabilen ücrettir.
Fatura uyuşmazlığı çözer mi?
Hayır. Yalnızca faturanın bulunması yeterli değildir; hizmet, tarih aralığı, tarife, sözleşmedeki paylaşım ve gecikmedeki kusur ayrıca incelenmelidir.
Ardiye her zaman alıcıya mı aittir?
Hayır. Ardiye, serbest süre aşılarak beklenmesi halinde doğabilir; kime ait olacağı malın neden beklediğine göre belirlenir.
Teslim şekli bütün giderleri dağıtır mı?
Hayır. Teslim şekli önemlidir; ancak bekleme, ardiye, demuraj, detention, gümrük gecikmesi ve belge eksikliğinden doğan giderler için ayrıca sözleşme hükmü gerekebilir.
Rücu için ne gösterilmelidir?
Giderin ödendiği ve gecikmenin karşı tarafın kusurundan doğduğu gösterilmelidir. Fatura, dekont, yazışma, gümrük kaydı ve liman belgesi bu noktada önemlidir.
Fazla ardiyeye nasıl karşı çıkılır?
Haksız veya fazla ardiye talebine karşı süresi içinde yazılı itiraz yapılmalıdır. İtiraz süresinin ve merciinin ne olduğu bu açıklamada belirli değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy