Kıymet Takdirine İtiraz Davası ve Şikayet Usulü

Kıymet takdiri, icra takibinde haczedilen mal varlığının satışa esas piyasa değerinin genellikle bilirkişi marifetiyle belirlenmesi işlemidir. İcra ve İflas Kanunu'nun 128. maddesine dayanan bu işlem uygulamada kıymet takdirine itiraz davası olarak anılsa da teknik anlamda bağımsız bir dava niteliği taşımayıp şikayet usulüne tabidir ve icra mahkemesinde basit yargılama usulüyle incelenir.

Taşınır ve Taşınmaz Mallarda Kıymet Takdiri Esasları

İcra dairesi taşınmazın kıymetini takdir ettirirken taşınmaz üzerindeki mükellefiyetlerin kıymete olan etkisini de nazara alır. Taşınmazın önceden takdir edilen kıymetini etkileyen mükellefiyetlerin ortaya çıkması halinde icra dairesi satışa esas olmak üzere taşınmazın kıymetini yeniden takdir ettirir.

Satışa çıkarılan taşınmazda eklenti niteliğinde teşvikli mal bulunması durumunda icra müdürlüğü bu malların kıymetini ayrıca takdir ettirir ve satıştan önce ilgili kurumlardan bu mallar üzerindeki vergi, resim, harç gibi yükümlülükleri sorar. Ticari ve ekonomik bütünlük arz eden ya da bir bütün halinde satıldığı takdirde daha yüksek gelir elde edileceği anlaşılan mal ve haklar ise bir bütün olarak paraya çevrilir.

Konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde icra dairesi, satışı istenen taşınmaz için kıymet takdirini Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca yetki verilmiş kişi veya kurumlara yaptırır. Haczedilen taşınır malların satışında da icra memuru veya bilirkişi aracılığıyla kıymet takdiri yapılması zorunlu olup taşınır mallarda da kıymet takdiri kesinleşmeden satış gerçekleştirilemez.

Kıymet Takdiri Raporunun Tebliği ve Öğrenme Esasları

Kıymet takdirine ilişkin rapor; borçluya, haciz koydurmuş alacaklılara ve diğer ipotekli alacaklılara tebliğ edilir. Tebligat, ilgililerin icra dosyasındaki adresleri veya ayrıca bildirilmiş olması durumu ayrık kalmak üzere tapudaki mevcut adresleri esas alınmak suretiyle yapılır.

Vekille takip edilen işlerde tebligatın vekile yapılması gerekir. Tebligat işleminin usulsüz olması halinde dahi borçlunun en geç satış ilanının kendisine tebliğ edildiği tarihte kıymet takdirini öğrendiği kabul edilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme ile İnceleme Usulü

Kıymet takdirine itirazda görevli mahkeme kural olarak icra mahkemesidir. Taşınmazın ortaklığının giderilmesi yoluyla satışında ise inceleme sulh hukuk mahkemesinin görev alanına girebilir.

Kıymet takdiri raporunun tebliğ edildiği ilgililer, işlemi gerçekleştiren icra müdürlüğünün bağlı olduğu icra mahkemesine başvurabilirler. Kıymet takdirinin istinabe yoluyla yapıldığı durumlarda inceleme yetkisi istinabe olunan yer icra mahkemesine aittir. Şikayetin yetkisiz icra mahkemesine yapılması halinde ise mahkeme dosya üzerinde yapacağı incelemeyle başvuru tarihinden itibaren en geç on gün içinde yetkisizlik kararı verir; masrafı gider avansından karşılayarak dosyayı resen yetkili icra mahkemesine tevdi eder.

İtiraz Süresi, Başvuru Şartları ve Masrafların Yatırılması

Kıymet takdirine itiraz süresi, kıymet takdiri raporunun tebliğinden itibaren başlayan 7 günlük hak düşürücü süredir. Kıymet takdirine borçlu, haciz koydurmuş alacaklılar, diğer ipotekli alacaklılar ve satıştan hukuki yararı bulunan ilgili kişiler belirlenen değerin kendi menfaatlerini etkilediğini somut şekilde göstererek itiraz edebilirler.

Şikayet başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içinde gereken masraf ve ücretlerin mahkeme veznesine depo edilmesi koşuluyla yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir. Bu giderlerin belirtilen sürede yatırılmaması durumunda ise icra mahkemesi başkaca bir işlem yürütmeksizin şikayeti kesin biçimde reddeder.

Sermaye Piyasası Kanunu'nda tanımlanan konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilmiş alacaklarının takibinde şikayet üzerine yaptırılmasına karar verilen bilirkişi incelemesi, anılan kanun uyarınca yetki verilmiş kişi veya kurumlara yaptırılır.

İtirazın Satışa Etkisi ve Kararın Kesinliği

Kıymet takdirine yapılan itiraz kural olarak icra dairesince yürütülen satış işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Ancak mahkeme, satışın telafisi güç zararlar doğuracağına kanaat getirirse satışın geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

İcra ve İflas Kanunu'nun 128/a maddesi uyarınca icra mahkemesinin kıymet takdirine ilişkin verdiği kararlar kesin niteliktedir ve bu kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Kıymet takdirine süresinde itiraz etmeyen ilgililer, daha sonra ihalenin feshi aşamasında kıymet takdirine ilişkin eksiklik veya hataları ileri süremezler.

Kıymet Takdirinin Kesinleşmesi ve İki Yıllık Süre Kuralı

Kıymet takdiri; süresinde itiraz edilmemesi, gerekli masraf ve ücretlerin süresinde mahkeme veznesine yatırılmaması veya şikayetin reddiyle kesinleşir. Kesinleşen kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden kıymet takdiri istenemez. Doğal afetler ve imar durumundaki çok önemli değişiklikler meydana getiren benzer hallerde ise kesinleşen kıymet takdirinin üzerinden iki yıl geçmemiş olsa dahi yeniden kıymet takdiri talep edilebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy