Kıymet Takdiri Usulü ve Değer Tespiti Esasları
İcra takibinde haczedilen malların paraya çevrilebilmesi için öncelikle bedel tespiti yapılması gerekir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 87 uyarınca haczi uygulayan icra memuru, sicile kayıtlı malların haricinde kalan eşyanın kıymetini bizzat takdir eder ve lüzum görmesi durumunda bilirkişiden yararlanabilir. Sicile kayıtlı nitelikteki malların kıymet takdirinin ise bilirkişilik bölge kurulu listesinde kayıtlı bulunan ve Adalet Bakanlığınca yetkilendirilen bilirkişilere, bu kişilerin bulunmadığı hallerde ise sicildeki diğer bilirkişilere tevdi edilmesi zorunludur.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 87Kaynağı aç
Taşınmaz malların değerlendirilmesinde 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128 hükümleri tatbik edilir. İcra dairesi taşınmazın kıymetini takdir ettirirken taşınmazın üzerinde yer alan mükellefiyetlerin değere olan yansımasını da dikkate alır. Kıymeti etkileyen mükellefiyetlerin sonradan ortaya çıkması durumunda satışa esas alınmak üzere kıymet yeniden takdir ettirilir. Taşınmaz üzerinde eklenti niteliğinde teşvikli mal bulunuyorsa Kanunun 128/4 maddesi uyarınca bu malların kıymeti ayrıca takdir olunur ve ilgili mercilerden satış öncesinde vergi, resim ve harç gibi yükümlülükler sorulur. Ayrıca ticari ve ekonomik bütünlük arz eden ya da bir bütün halinde satıldığında daha yüksek gelir getireceği anlaşılan mal ve haklar kanun gereği bir bütün olarak paraya çevrilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 128Kaynağı aç
Konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilen alacaklarının takibinde, satışı istenen taşınmazın kıymet takdiri 2499 sayılı Mülga Sermaye Piyasası Kanununa yapılan kanuni yollama uyarınca yetki verilmiş kişi veya kuruluşlara yaptırılır.
Kıymet Takdiri Raporunun Tebliği ve İtiraz Süresi
Hazırlanan kıymet takdiri raporu; borçluya, haciz koyduran alacaklılara ve ipotek alacaklılarına bildirilir. Tebligatta ilgililerin icra dosyasında yer alan adresleri, başkaca bir bildirim yapılmamışsa tapudaki mevcut adres kayıtları esas tutulur. Kıymet takdirine dair tebligat usulsüz olsa dahi, borçlunun en geç satış ilanının tebliğ edildiği tarihte kıymet takdirinden haberdar olduğu kabul edilir.
Kıymet takdiri raporu kendisine tebliğ edilen ilgililer, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/a uyarınca tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde raporu tanzim ettiren icra dairesinin yetki çevresindeki icra mahkemesine başvurarak itirazlarını iletebilirler. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup süresinde itiraz edilmemesi halinde takdir edilen değer kesinleşir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 128/aKaynağı aç
Taşınmaz üzerindeki ayni ve şahsi hakları gösteren mükellefiyet listesine yönelik itirazlar ise kıymet takdiri şikayetinden ayrı bir sürece tabidir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/1 uyarınca icra memuru, satış öncesinde taşınmaz üzerindeki tapu siciline tescilli veya resmi senede dayalı yükümlülüklerin listesini hazırlayarak haciz koyduranlar ile borçluya tebliğ eder ve itirazlarını sunmaları için kendilerine üç günlük süre tanır.
Kıymet Takdirine İtirazın Hukuki Niteliği ve Başvuru Usulü
Uygulamada kıymet takdirine itiraz davası olarak ifade edilen hukuki yol, teknik manada bir eda veya tespit davası niteliği taşımayıp icra hukukuna has bir şikayet yoludur. Bu usuli niteliğin doğal bir sonucu olarak kıymet takdirine yönelik şikayetlerde karşı dava ikame edilemez; karşı dava yoluyla mahkemeye sunulan başvuruların reddi gerekir.
Takip borçlularından her biri, kıymet takdiri yapılan taşınır veya taşınmazın bizzat maliki olup olmadığına bakılmaksızın kıymet takdirine karşı şikayet başvurusunda bulunma hakkına sahiptir. İcra mahkemesine sunulan şikayet dilekçesi sonrasında başvuru acele iş sayılarak incelenir. Kıymet takdirine yönelik itiraz bir vekil vasıtasıyla takip ediliyorsa, vekille temsil edilen işlerde tebligatın vekile çıkarılması kuralı gereğince ilerleyen safhalardaki satış ilanının da vekile tebliğ edilmesi gerekir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dosyanın Gönderilmesi
Kıymet takdirine yönelik şikayet başvurusu, kural olarak raporu tanzim ettiren icra dairesinin bağlı bulunduğu yerdeki icra mahkemesine yöneltilir. Ancak kıymet takdiri işlemi istinabe yoluyla diğer bir yer icra dairesi aracılığıyla yapılmışsa, kıymet takdirine dair itirazları inceleme ve karara bağlama yetkisi istinabe olunan yer icra mahkemesine ait olur.
Yetkisiz icra mahkemesine sunulan şikayet başvurularında inceleme evrak üzerinden yürütülür. Mahkeme, müracaat tarihini izleyen en geç on günlük süre zarfında yetkisizlik kararı verir ve masrafları yatırılmış olan gider avansından karşılamak kaydıyla dosyayı resen yetkili icra mahkemesine sevk eder.
Paraya çevrilecek malın kıymet takdiri icra dairesi yerine satış memurluğunca yaptırılmışsa görevli mahkeme değişir. Kıymet takdiri satış memurluğunca tesis edilmişse rapora karşı yapılacak şikayetlerde ortaklığın giderilmesi kararını vermiş olan sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Bu tür bir uyuşmazlıkta icra mahkemesine başvurularak hüküm altına alınan değer, satış memurluğunun yürüttüğü ihale sürecinde esas teşkil edemez.
Bilirkişi İncelemesi ve Yargılama Giderlerinin Yatırılması
Mal veya hakkın gerçek değerinin tayini teknik ve özel bilgiyi gerektirdiğinden icra mahkemesi bilirkişi görüşüne başvurur. Mahkeme, icra müdürünün fiilen keşif yaptığı tarih itibarıyla malın değerini bilirkişi aracılığıyla tespit ederek icra memuru işlemini denetler. İncelemeyi yürüten icra mahkemesi tutarlı, rasyonel ve somut bir gerekçeye dayanmaksızın dosyaya sunulan bilirkişi raporunun hilafına karar veremez.
Konut finansmanından kaynaklanan alacaklar ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığının rehinle temin edilen alacaklarına ilişkin icra takiplerinde, kıymet takdiri şikayeti üzerine icra mahkemesince yaptırılmasına karar verilen bilirkişi incelemesi de ilgili mevzuat uyarınca yetki verilmiş kişi veya kurumlara yaptırılır.
Yargılamanın süratle tamamlanması ve takip ekonomisinin temini amacıyla 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/a hükmünde özel bir usul öngörülmüştür. Şikayet başvurusunun yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içinde lüzumlu gider ve bilirkişi ücreti mahkeme veznesine depo edilirse mahkemece yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir. Belirlenen bu gider ve ücret süresi içerisinde yatırılmadığı takdirde, başka hiçbir usuli işleme gerek kalmaksızın şikayet kesin olarak reddedilir. Bu neticenin doğması için ilgilinin yatırması icap eden meblağın mahkeme tarafından tayin ve tespit edilmiş olması aranır.
Mahkeme Kararının Hukuki Sonuçları ve Kesinliği
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/a uyarınca icra mahkemesinin kıymet takdiri şikayeti üzerine verdiği kararlar kesindir ve bu kararlara karşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez. İlgililerin başvurusu sonucunda icra mahkemesince malın değeri kesin olarak hükme bağlandığında, icra dairesinin önceki kıymet takdiri üzerinden satış yapılamaz; ihalenin mahkemece belirlenen kıymet üzerinden icra edilmesi gerekir. Mahkemece kesinleşen değer yerine icra dairesinin kıymet takdiri üzerinden ihale yapılması ihalenin feshi sonucunu doğurur.
Takip dosyasında satış işlemi düşen hacizlerin yerine konulan yeni hacizler üzerinden yürütülmekteyse, düşen hacizler döneminde yapılan kıymet takdiri geçerliliğini kaybeder. Satışın yeni hacizler çerçevesinde yeniden yaptırılacak kıymet takdiri üzerinden gerçekleştirilmesi gerekir; düşen hacze dayalı kıymet takdirinin satışa dayanak kılınamayacağı hususu mahkemece re'sen dikkate alınır.
Kesinleşen Kıymet Takdirinin Geçerlilik Süresi
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 128/a düzenlemesi gereğince kesinleşen kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe kural olarak yeniden kıymet takdiri istenemez. İki yıllık sürenin başlangıcı, sonradan kesinleşmek kaydıyla kıymet takdirinin fiilen yapıldığı keşif günüdür. İcra mahkemesi nezdinde görevlendirilen bilirkişi tarafından düzenlenen raporda veya mahkeme hükmünde değerlendirmenin yapıldığı gün açıkça gösterilmedikçe, şikayet yargılamasındaki keşif tarihi iki yıllık sürenin başlangıcı kabul edilemez.
İki yıllık yasal sürenin kanunda düzenlenen açık istisnaları mevcuttur. Kesinleşen kıymet takdiri üzerinden iki yıl geçmemiş olsa dahi, doğal afetler vuku bulduğunda veya imar durumunda çok önemli değişiklikler meydana getiren benzer haller ortaya çıktığında ilgililer yeniden kıymet takdiri yapılmasını talep edebilirler.
Kıymet takdirine itiraz süresi ne kadardır ve süre ne zaman başlar?
Kıymet takdirine itiraz süresi yedi gün olup, bu süre kıymet takdiri raporunun ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Kıymet takdirine itiraz hangi mahkemeye yapılır?
İtiraz başvurusu, kıymet takdiri raporunu hazırlatan icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra mahkemesine; istinabe söz konusu ise talimatı yerine getiren yer icra mahkemesine yapılır.
Tebligat usulsüz yapılmışsa borçlu kıymet takdirini ne zaman öğrenmiş sayılır?
Kıymet takdiri tebliği usulsüz olsa dahi, borçlunun en geç satış ilanının kendisine tebliğ edildiği tarihte kıymet takdirini öğrendiği kabul edilir.
Kıymet takdiri şikayetinde icra mahkemesi kararına karşı istinafa gidilebilir mi?
İcra mahkemesinin kıymet takdirine dair verdiği kararlar kanun gereği kesin nitelikte olduğundan bu kararlara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulamaz.
Kesinleşen kıymet takdiri kaç yıl geçerlidir?
Kıymet takdiri kural olarak keşif tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir; ancak doğal afet veya önemli imar değişiklikleri halinde bu süre dolmadan da yeniden kıymet takdiri istenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy