Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması ve Açık Rıza İlkeleri

by Avukat Erdal Ersoy
Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması ve Açık Rıza İlkeleri

Yurt Dışına Veri Aktarımının Hukuki Dayanakları

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca kişisel verilerin yurt dışına aktarımı; Kanun'un 5. ve 6. maddelerinde belirtilen işleme şartlarından birinin varlığı ve aktarımın yapılacağı ülke, sektör veya uluslararası kuruluş hakkında yeterlilik kararı bulunması halinde veri sorumluları ile veri işleyenler tarafından gerçekleştirilebilir. Yeterlilik kararı Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından verilir ve Resmî Gazete'de yayımlanır. Kurul bu kararı en geç dört yılda bir değerlendirir; değerlendirme sonucunda veya gerekli gördüğü hallerde ileriye etkili olmak üzere değiştirebilir, askıya alabilir veya kaldırabilir. Yeterlilik kararı verilirken karşılıklılık durumu, ilgili ülkenin mevzuatı ve uygulaması, bağımsız ve etkin bir veri koruma kurumunun ile başvuru yollarının varlığı, uluslararası sözleşmeler veya kuruluşlara üyelik durumu ile Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler öncelikle dikkate alınır.

6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 9Kaynağı aç
MADDE 9- (Değişik:2/3/2024-7499/34 md.) (1) Kişisel veriler, 5 inci ve 6 ncı maddelerde belirtilen şartlardan birinin varlığı ve aktarımın yapılacağı ülke, ülke içerisindeki sektörler veya uluslararası kuruluşlar hakkında yeterlilik kararı bulunması halinde, veri sorumluları ve veri işleyenler tarafından yurt dışına aktarılabilir. (2) Yeterlilik kararı, Kurul tarafından verilir ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Kurul, ihtiyaç duyması halinde ilgili kurum ve kuruluşların görüşünü alır. Yeterlilik kararı, en geç dört yılda bir değerlendirilir. Kurul, değerlendirme sonucunda veya gerekli gördüğü diğer hallerde, yeterlilik kararını ileriye etkili olmak üzere değiştirebilir, askıya alabilir veya kaldırabilir. (3) Yeterlilik kararı verilirken öncelikle aşağıdaki hususlar dikkate alınır: a) Kişisel verilerin aktarılacağı ülke, ülke içerisindeki sektörler veya uluslararası kuruluşlar ile Türkiye arasında kişisel veri aktarımına ilişkin karşılıklılık durumu. b) Kişisel verilerin aktarılacağı ülkenin ilgili mevzuatı ve uygulaması ile kişisel verilerin aktarılacağı uluslararası kuruluşun tâbi olduğu kurallar. c) Kişisel verilerin aktarılacağı ülkede veya uluslararası kuruluşun tâbi olduğu bağımsız ve etkin bir veri koruma kurumunun varlığı ile idari ve adli başvuru yollarının bulunması. ç) Kişisel verilerin aktarılacağı ülkenin veya uluslararası kuruluşun, kişisel verilerin korunmasıyla ilgili uluslararası sözleşmelere taraf veya uluslararası kuruluşlara üye olma durumu. d) Kişisel verilerin aktarılacağı ülkenin veya uluslararası kuruluşun, Türkiye’nin üye olduğu küresel veya bölgesel kuruluşlara üye olma durumu. e) Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler. (4) Kişisel veriler, yeterlilik kararının bulunmaması durumunda, 5 inci ve 6 ncı maddelerde belirtilen şartlardan birinin varlığı, ilgili kişinin aktarımın yapılacağı ülkede de haklarını kullanma ve etkili kanun yollarına başvurma imkânının bulunması kaydıyla, aşağıda belirtilen uygun güvencelerden birinin taraflarca sağlanması halinde veri sorumluları ve veri işleyenler tarafından yurt dışına aktarılabilir: a) Yurt dışındaki kamu kurum ve kuruluşları veya uluslararası kuruluşlar ile Türkiye’deki kamu kurum ve kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında yapılan uluslararası sözleşme niteliğinde olmayan anlaşmanın varlığı ve Kurul tarafından aktarıma izin verilmesi. b) Ortak ekonomik faaliyette bulunan teşebbüs grubu bünyesindeki şirketlerin uymakla yükümlü oldukları, kişisel verilerin korunmasına ilişkin hükümler ihtiva eden ve Kurul tarafından onaylanan bağlayıcı şirket kurallarının varlığı. c) Kurul tarafından ilan edilen, veri kategorileri, veri aktarımının amaçları, alıcı ve alıcı grupları, veri alıcısı tarafından alınacak teknik ve idari tedbirler, özel nitelikli kişisel veriler için alınan ek önlemler gibi hususları ihtiva eden standart sözleşmenin varlığı. ç) Yeterli korumayı sağlayacak hükümlerin yer aldığı yazılı bir taahhütnamenin varlığı ve Kurul tarafından aktarıma izin verilmesi. (5) Standart sözleşme, imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde veri sorumlusu veya veri işleyen tarafından Kuruma bildirilir. (6) Veri sorumluları ve veri işleyenler, yeterlilik kararının bulunmaması ve dördüncü fıkrada öngörülen uygun güvencelerden herhangi birinin sağlanamaması durumunda, arızi olmak kaydıyla sadece aşağıdaki hallerden birinin varlığı halinde yurt dışına kişisel veri aktarabilir: a) İlgili kişinin, muhtemel riskler hakkında bilgilendirilmesi kaydıyla, aktarıma açık rıza vermesi. b) Aktarımın, ilgili kişi ile veri sorumlusu arasındaki bir sözleşmenin ifası veya ilgili kişinin talebi üzerine alınan sözleşme öncesi tedbirlerin uygulanması için zorunlu olması. c) Aktarımın, ilgili kişi yararına veri sorumlusu ve diğer bir gerçek veya tüzel kişi arasında yapılacak bir sözleşmenin kurulması veya ifası için zorunlu olması. ç) Aktarımın üstün bir kamu yararı için zorunlu olması. d) Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için kişisel verilerin aktarılmasının zorunlu olması. e) Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için kişisel verilerin aktarılmasının zorunlu olması. f) Kamuya veya meşru menfaati bulunan kişilere açık olan bir sicilden, ilgili mevzuatta sicile erişmek için gereken şartların sağlanması ve meşru menfaati olan kişinin talep etmesi kaydıyla aktarım yapılması. (7) Altıncı fıkranın (a), (b) ve (c) bentleri, kamu kurum ve kuruluşlarının kamu hukukuna tâbi faaliyetlerine uygulanmaz. (8) Veri sorumlusu ve veri işleyenler tarafından, yurt dışına aktarılan kişisel verilerin sonraki aktarımları ve uluslararası kuruluşlara aktarımlar bakımından da bu Kanunda yer alan güvenceler sağlanır ve bu madde hükümleri uygulanır. (9) Kişisel veriler, uluslararası sözleşme hükümleri saklı kalmak üzere, Türkiye’nin veya ilgili kişinin menfaatinin ciddi bir şekilde zarar göreceği durumlarda, ancak ilgili kamu kurum veya kuruluşunun görüşü alınarak Kurulun izniyle yurt dışına aktarılabilir. (10) Kişisel verilerin yurt dışına aktarılmasına ilişkin diğer kanunlarda yer alan hükümler saklıdır. (11) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Haklar ve Yükümlülükler Veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğü

Yeterlilik Kararının Bulunmadığı Hallerde Uygun Güvenceler

Yeterlilik kararının bulunmaması durumunda kişisel veriler; 6698 sayılı Kanun'un 5. ve 6. maddelerindeki şartlardan birinin varlığı ve ilgili kişinin aktarım yapılacak ülkede haklarını kullanma ile etkili kanun yollarına başvurma imkânının bulunması kaydıyla kanunda sayılan uygun güvencelerden birinin sağlanması halinde aktarılabilir. Bu güvenceler; kamu kurumları arasındaki anlaşma ve Kurul izni, bağlayıcı şirket kuralları, Kurulca ilan edilen standart sözleşme veya Kurul iznine tabi yazılı taahhütnameden biri olabilir. Uygun güvence olarak standart sözleşmeye dayanılması durumunda sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.

Çok uluslu grup şirketleri arasındaki aktarımlarda Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından onaylanan bağlayıcı şirket kuralları uygun güvence teşkil eder ve Kurul onayı ile yürürlüğe girer. Veri sorumluları ve veri işleyenler tarafından, yurt dışına aktarılan kişisel verilerin sonraki aktarımları ve uluslararası kuruluşlara aktarımları bakımından da Kanunda yer alan güvencelerin sağlanması ve 9. madde hükümlerinin uygulanması zorunludur.

Açık Rızanın Sınırları ve İstisnai Aktarım

Yeterlilik kararının bulunmaması ve uygun güvencelerden herhangi birinin sağlanamaması halinde yurt dışına veri aktarımı, ancak arızi olmak kaydıyla ve ilgili kişinin muhtemel riskler hakkında bilgilendirilerek açık rıza vermesi veya kanunda sayılan diğer istisnai hallerden birinin varlığı halinde yapılabilir. 6698 sayılı Kanun kapsamında açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olma, bilgilendirilmeye dayanma ve özgür iradeyle açıklanma unsurlarını taşımalıdır. Bu kapsamda veri sahibinin bilgilendirilmesi, rıza kapsamının sınırlandırılmış olması ve özgür iradenin bulunması gerekir; bir hizmetin sunulması kişisel verilerin işlenmesi için açık rıza verilmesi şartına bağlanamaz.

6698 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca açık rıza, yeterlilik kararı ve uygun güvencelerin bulunmadığı hallere özgü arızi bir istisna olarak düzenlenmiştir. Ayrıca bu istisnai rıza yolu, kamu kurum ve kuruluşlarının kamu hukukuna tabi faaliyetlerine uygulanmaz. Hizmetin rızaya konu işleme faaliyeti olmaksızın yürütülemeyeceği zorunlu durumlarda rıza alınmasının özgür iradeyi sakatlamayacağı kabul edilse dahi, uygun güvence yolları işletilmeksizin sürekli biçimde zorunlu açık rızaya başvurulması genel ilkelere ve dürüstlük kuralına aykırılık oluşturur.

Hukuka Aykırı Rıza ve Aydınlatma Uygulamaları

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 27.02.2020 tarihli ve 2020/173 sayılı kararında; Kanun'da belirtilen genel ilkelere uyulmaması, ticari elektronik ileti gönderimi ile yurt dışına veri aktarımı süreçlerinde usulüne uygun açık rıza temin edilmemesi ve çerez kullanımında aydınlatma yapılmaması nedeniyle idari yaptırım uygulanmıştır. Kurul değerlendirmesinde açık rızanın belirli bir konuya ve işleme ilişkin olması gerektiği, genel ve sınırları belirsiz battaniye rızaların hukuken geçerli kabul edilemeyeceği ifade edilmiştir.

Kurulun anılan kararında, standart bir gizlilik bildirimine dayalı tek bir beyanla çerezlerle izleme, aktarma, paylaşma ve depolama gibi birden çok veri işleme faaliyetine onay verilmesi hukuka aykırı bulunmuş; açık rızaya dayanılan her bir işleme faaliyeti için ayrı ayrı rıza alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca tüm süreçleri kapsayan standart gizlilik bildirimlerinin aydınlatma yükümlülüğünü tek başına karşılamayacağı, veri sahiplerine kişisel verilerin işlenme ve aktarım amaçları, elde edilme yöntemleri, hukuki sebepleri ve hakları konusunda aydınlatma yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.

Bir hizmetin sunulması açık rıza şartına bağlanabilir mi?

Hayır, bir hizmetin sunulması kişisel verilerin işlenmesi için açık rıza verilmesi şartına bağlanamaz; açık rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilmesi gerekir.

Standart gizlilik metnine verilen tek onay yurt dışına aktarım için yeterli midir?

Kurulun somut değerlendirmelerinde, standart bir gizlilik metni üzerinden birden çok farklı işleme faaliyeti ve aktarım için tek bir beyanla onay verilmesi yeterli görülmemekte; açık rızaya dayanan her bir işleme faaliyeti için ayrı onay alınması ve aydınlatma yapılması gerektiği belirtilmektedir.

Standart sözleşme ile veri aktarımında Kuruma bildirim süresi ne kadardır?

Standart sözleşmeye dayalı aktarımlarda, sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu