Yurt Dışına Veri Aktarımının Hukuki Dayanakları
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca kişisel verilerin yurt dışına aktarımı; Kanun'un 5. ve 6. maddelerinde belirtilen işleme şartlarından birinin varlığı ve aktarımın yapılacağı ülke, sektör veya uluslararası kuruluş hakkında yeterlilik kararı bulunması halinde veri sorumluları ile veri işleyenler tarafından gerçekleştirilebilir. Yeterlilik kararı Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından verilir ve Resmî Gazete'de yayımlanır. Kurul bu kararı en geç dört yılda bir değerlendirir; değerlendirme sonucunda veya gerekli gördüğü hallerde ileriye etkili olmak üzere değiştirebilir, askıya alabilir veya kaldırabilir. Yeterlilik kararı verilirken karşılıklılık durumu, ilgili ülkenin mevzuatı ve uygulaması, bağımsız ve etkin bir veri koruma kurumunun ile başvuru yollarının varlığı, uluslararası sözleşmeler veya kuruluşlara üyelik durumu ile Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler öncelikle dikkate alınır.
6698 sayılı KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI KANUNU m. 9Kaynağı aç
Yeterlilik Kararının Bulunmadığı Hallerde Uygun Güvenceler
Yeterlilik kararının bulunmaması durumunda kişisel veriler; 6698 sayılı Kanun'un 5. ve 6. maddelerindeki şartlardan birinin varlığı ve ilgili kişinin aktarım yapılacak ülkede haklarını kullanma ile etkili kanun yollarına başvurma imkânının bulunması kaydıyla kanunda sayılan uygun güvencelerden birinin sağlanması halinde aktarılabilir. Bu güvenceler; kamu kurumları arasındaki anlaşma ve Kurul izni, bağlayıcı şirket kuralları, Kurulca ilan edilen standart sözleşme veya Kurul iznine tabi yazılı taahhütnameden biri olabilir. Uygun güvence olarak standart sözleşmeye dayanılması durumunda sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Çok uluslu grup şirketleri arasındaki aktarımlarda Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından onaylanan bağlayıcı şirket kuralları uygun güvence teşkil eder ve Kurul onayı ile yürürlüğe girer. Veri sorumluları ve veri işleyenler tarafından, yurt dışına aktarılan kişisel verilerin sonraki aktarımları ve uluslararası kuruluşlara aktarımları bakımından da Kanunda yer alan güvencelerin sağlanması ve 9. madde hükümlerinin uygulanması zorunludur.
Açık Rızanın Sınırları ve İstisnai Aktarım
Yeterlilik kararının bulunmaması ve uygun güvencelerden herhangi birinin sağlanamaması halinde yurt dışına veri aktarımı, ancak arızi olmak kaydıyla ve ilgili kişinin muhtemel riskler hakkında bilgilendirilerek açık rıza vermesi veya kanunda sayılan diğer istisnai hallerden birinin varlığı halinde yapılabilir. 6698 sayılı Kanun kapsamında açık rıza; belirli bir konuya ilişkin olma, bilgilendirilmeye dayanma ve özgür iradeyle açıklanma unsurlarını taşımalıdır. Bu kapsamda veri sahibinin bilgilendirilmesi, rıza kapsamının sınırlandırılmış olması ve özgür iradenin bulunması gerekir; bir hizmetin sunulması kişisel verilerin işlenmesi için açık rıza verilmesi şartına bağlanamaz.
6698 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca açık rıza, yeterlilik kararı ve uygun güvencelerin bulunmadığı hallere özgü arızi bir istisna olarak düzenlenmiştir. Ayrıca bu istisnai rıza yolu, kamu kurum ve kuruluşlarının kamu hukukuna tabi faaliyetlerine uygulanmaz. Hizmetin rızaya konu işleme faaliyeti olmaksızın yürütülemeyeceği zorunlu durumlarda rıza alınmasının özgür iradeyi sakatlamayacağı kabul edilse dahi, uygun güvence yolları işletilmeksizin sürekli biçimde zorunlu açık rızaya başvurulması genel ilkelere ve dürüstlük kuralına aykırılık oluşturur.
Hukuka Aykırı Rıza ve Aydınlatma Uygulamaları
Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 27.02.2020 tarihli ve 2020/173 sayılı kararında; Kanun'da belirtilen genel ilkelere uyulmaması, ticari elektronik ileti gönderimi ile yurt dışına veri aktarımı süreçlerinde usulüne uygun açık rıza temin edilmemesi ve çerez kullanımında aydınlatma yapılmaması nedeniyle idari yaptırım uygulanmıştır. Kurul değerlendirmesinde açık rızanın belirli bir konuya ve işleme ilişkin olması gerektiği, genel ve sınırları belirsiz battaniye rızaların hukuken geçerli kabul edilemeyeceği ifade edilmiştir.
Kurulun anılan kararında, standart bir gizlilik bildirimine dayalı tek bir beyanla çerezlerle izleme, aktarma, paylaşma ve depolama gibi birden çok veri işleme faaliyetine onay verilmesi hukuka aykırı bulunmuş; açık rızaya dayanılan her bir işleme faaliyeti için ayrı ayrı rıza alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca tüm süreçleri kapsayan standart gizlilik bildirimlerinin aydınlatma yükümlülüğünü tek başına karşılamayacağı, veri sahiplerine kişisel verilerin işlenme ve aktarım amaçları, elde edilme yöntemleri, hukuki sebepleri ve hakları konusunda aydınlatma yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
Bir hizmetin sunulması açık rıza şartına bağlanabilir mi?
Hayır, bir hizmetin sunulması kişisel verilerin işlenmesi için açık rıza verilmesi şartına bağlanamaz; açık rızanın belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle verilmesi gerekir.
Standart gizlilik metnine verilen tek onay yurt dışına aktarım için yeterli midir?
Kurulun somut değerlendirmelerinde, standart bir gizlilik metni üzerinden birden çok farklı işleme faaliyeti ve aktarım için tek bir beyanla onay verilmesi yeterli görülmemekte; açık rızaya dayanan her bir işleme faaliyeti için ayrı onay alınması ve aydınlatma yapılması gerektiği belirtilmektedir.
Standart sözleşme ile veri aktarımında Kuruma bildirim süresi ne kadardır?
Standart sözleşmeye dayalı aktarımlarda, sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

