Kişisel veri koruma hukuku ile rekabet hukuku aynı davranışı farklı sorular üzerinden inceleyebilir. AB Adalet Divanının 4 Temmuz 2023 tarihli C-252/21 Meta Platforms kararı, rekabet otoritesinin hâkim durumun kötüye kullanılmasını değerlendirirken GDPR’ye aykırılığı dikkate alabilmesine ilişkindir. Veri koruma otoritesinin yetkisinin yerine geçilmez; yetkili makamın kararları ve incelemeleriyle işbirliği gözetilir.
Bu yaklaşımın Türkiye’deki rekabet dosyalarıyla birlikte ele alınması mümkündür; ancak GDPR’nin bütün hükümlerinin her Türkiye işlemine doğrudan uygulanacağı sonucu çıkmaz. Veri işleme faaliyetinin tabi olduğu mevzuat ile rekabet değerlendirmesinin ülke ve pazar kapsamı ayrı belirlenmelidir.
Dijital Pazarlarda Veriye Erişim ve Hâkim Durum Değerlendirmesi
Verilere erişim temel bir rekabet parametresi olarak ele alınmakta, reklam sözleşmelerinden elde edilen kârların sosyal ağın büyümesine katkıda bulunduğu ve bu durumun çevrim içi reklamcılık pazarını da etkilediği ifade edilmektedir.
Türkiye’de Rekabet Kurulunun 20.10.2022 tarihli 22-48/706-299 sayılı kararına ilişkin resmî açıklama, Facebook, Instagram ve WhatsApp verilerinin birleştirilmesini kişisel amaçlı sosyal ağ hizmetleri ile çevrim içi görüntülü reklamcılık pazarları bakımından ele alır. Açıklanan ihlal, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması ve pazara giriş engeli yaratılmasıdır. Tüketici iletişim hizmetlerini aynı ihlal tespitinin pazarı olarak ayrıca eklemek, bu açıklamanın kapsamını genişletir.
Rızanın Geçerliliği ve Sözleşmenin İfası Ölçütü
Bir teşebbüsün sosyal ağ pazarında hâkim durumda bulunması, kullanıcının kişisel verilerini işleme rızasını başlı başına geçersiz kılmaz. Bununla birlikte bir hâkim durum bulgusu, kullanıcının rızasını özgür ve etkili bir şekilde verip vermediği hakkındaki incelemeye etki eder.
Veri sahibi ile veri sorumlusu arasında açık bir dengesizlik bulunduğu ve sunulan hizmetten yararlanmanın sözleşmenin ifası için gerekli olmayan verilerin işlenmesine bağlandığı hallerde verilen rıza, veri işleme faaliyeti bakımından geçerli bir yasal dayanak oluşturmaz.
Facebook ile Instagram gibi sunulan çeşitli hizmetler arasında kurulacak bağlantının içeriğin kişiselleştirilmesi açısından kullanıcı için faydalı olabilmesine karşın, kişisel verilerin bu şekilde işlenmesi sözleşmenin ifası için gerekli görülmemektedir.
Hassas Kişisel Veriler ve Kamuya Açıklık İstisnası
GDPR m. 9 kapsamındaki değerlendirmede yalnızca verinin tek başına adı değil, yapılan işlemenin kişinin sağlık, siyasi görüş veya diğer özel kategorideki özellikleri hakkında bilgi ortaya çıkarıp çıkarmadığı önemlidir. Harici site ziyaretlerinin hesapla ilişkilendirilmesi bu tür çıkarımlara yol açabilir. Bununla birlikte hukuki değerlendirme “açık rıza yoksa hiçbir durumda işlenemez” biçiminde sınırlandırılmamalıdır; m. 9(2)’deki uygulanabilir istisna ayrıca incelenir.
Hassas kişisel verilerin işlenmesine ilişkin yasağın istisnalarından faydalanılabilmesi için kullanıcının, kişisel verilerini açık bir eylemle kamuya açık hale getirdiğinin tamamen bilincinde olması şarttır. Kullanıcı cihazlarına çerez veya benzeri teknik araçların yerleştirilmesine dair önceden veya varsayımsal nitelikteki rıza, verileri kamuya açma iradesini ortaya koymaz ve veri işlemeyi haklı kılmaz.
Rekabet otoriteleri veri koruma kurallarını inceleyebilir mi?
Rekabet otoriteleri, yetkili veri koruma makamını bilgilendirmek ve onunla işbirliği yapmak kaydıyla, hâkim durumun kötüye kullanılması değerlendirmelerinde veri koruma kurallarını tali olarak yorumlayabilir.
Pazardaki hâkim durum kullanıcı rızasını geçersiz kılar mı?
Sosyal ağ pazarında hâkim durumda bulunmak kullanıcının verilerini işleme rızasını başlı başına geçersiz kılmaz; ancak bir hâkim durum bulgusu, rızanın özgür ve etkili bir şekilde verilip verilmediği yönündeki incelemeye etki eder.
Varsayımsal çerez izni hassas verilerin işlenmesini haklı kılar mı?
Teknik araçların kurulması için iznin önceden şart koşulduğu durumlarda, verilerin çerezler veya benzer teknolojilerle toplanmasına ilişkin varsayımsal rıza, hassas kişisel verilerin işlenmesini haklı çıkarmak için yeterli kabul edilmemektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy