İtalya'da ticari sözleşmeler İtalyan Medeni Kanunu'nda yer alan sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde kurulur. Sözleşmenin geçerli bir şekilde vücut bulması için tarafların iradelerinin uyuşması, sözleşmenin bir konusunun ve sebebinin bulunması ve mevzuatın aradığı hallerde şekil şartlarının yerine getirilmesi gerekir. Yabancı yatırımcılar ülkede ticari sözleşme akdetme, şirket kurma, pay devralma, taşınmaz edinme, işçi çalıştırma, fikri mülkiyet haklarını kullanma, mahkemeye başvurma, tahkim anlaşması yapma ve alacaklarını icra yoluyla takip etme haklarına sahiptir.
Sözleşme Serbestisi ve Kuruluş Esasları
İtalyan Medeni Kanunu'nun sözleşme serbestisi ilkesi uyarınca taraflar, kanunun sınırları içinde sözleşmenin içeriğini serbestçe belirleyebilir. Kanunda özel olarak düzenlenmeyen sözleşme tipleri de hukuken korunmaya değer menfaatlere yönelmiş olmaları kaydıyla akdedilebilir. Ticari ilişkilerde sözleşmeler çoğunlukla yazılı yapılmakla birlikte, her ticari sözleşme için yazılı şekil bir geçerlilik şartı olmayabilir; ancak yazılı sözleşmeler ispat kolaylığı sağlamaktadır.
İtalyan Medeni Kanunu uyarınca borçların yerine getirilmesinde dürüstlük ve iyi niyet kuralları esastır. Bu kapsamda taraflar, taahhüt edilen edimleri ifa ederken sözleşmesel gayeyi zedelememek adına karşılıklı sadakat ve iş birliği ilkelerine riayet etmelidir.
Genel İşlem Şartları ve Sözleşmeye Aykırılık Hükümleri
Bir tarafça önceden hazırlanan genel sözleşme şartları, diğer tarafın bunları sözleşmenin kurulması sırasında bildiği veya olağan dikkatle bilmesi gerektiği durumlarda etkili olabilir. Buna karşılık sorumluluğu sınırlandıran, sözleşmeden dönme yetkisi veren, yetki veya tahkim öngören ya da tek taraflı haklar tanıyan bazı ağır hükümler bakımından ayrıca özel onay veya açık kabul gerekebilir.
İtalyan Medeni Kanunu'nun sözleşme ihlallerine ilişkin kuralları uyarınca, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflardan biri borcunu yerine getirmediğinde diğer taraf ifayı veya sözleşmenin feshi niteliğindeki çözümü talep edebilir. Bu seçimlik yollardan hangisine başvurulursa vurulsun zarar tazmini hakkı saklı tutulmaktadır.
Distribütörlük, Ticari Acentelik ve Franchising
Distribütör, ticari riski bizzat üstlenerek malları kendi nam ve hesabına alıp satan bağımsız bir tacir niteliğiyle, müvekkili adına aracılık veya müşteri bulma işlevi gören acenteden ayrılır. İtalyan Medeni Kanunu'nun 1742 ile 1753. maddeleri arasında düzenlenen ticari acentelikte, acentenin portföyü genişletmesi veya işletmeye yeni müşteriler kazandırması sonucunda müvekkilin bu ticari avantajı sürdürmesi durumunda, sözleşmenin sona ermesiyle birlikte denkleştirme ya da tazminat talepleri ileri sürülebilir.
Franchising ilişkileri 6 Mayıs 2004 tarihli 129 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca sözleşme öncesi müzakere aşamasında tarafların sadakat, dürüstlük ve iyi niyetle hareket etmesi ve gerekli bilgileri birbiriyle paylaşması önem taşımaktadır.
Geç Ödemeler ve Temerrüt Yaptırımları
Ticari işlemlerdeki geç ödemelere ilişkin özel kurallar, 9 Ekim 2002 tarihli 231 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile getirilmiş ve bu çerçeve 2011/7/EU sayılı Direktif doğrultusunda değiştirilmiştir. Borcun süresinde ödenmemesi durumunda alacaklı; yasal temerrüt faizinin yanı sıra tahsil masraflarını ve asgari 40 Euro tutarındaki götürü tazminatı talep etme hakkına sahiptir.
Yabancı Yatırımcılar Açısından Uyuşmazlık Çözümü
Yabancı yatırımcılar İtalya'daki ticari ilişkilerinde doğabilecek uyuşmazlıkları çözmek için tahkim anlaşması yapabilir. İtalyan tahkim hukuku Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun 806 ile 840. maddeleri arasında düzenlenmektedir. Bunun yanı sıra İtalyan hukuk sistemi, bazı sivil ve ticari uyuşmazlıklarda mahkemede dava açmadan önce arabuluculuk prosedürünün işletilmesini zorunlu bir aşama olarak şart koşmaktadır.
İtalya'da ticari sözleşmelerin yazılı yapılması zorunlu mudur?
Her ticari sözleşme için yazılı şekil geçerlilik şartı olmayabilir; ancak tarafların iradelerinin uyuşması, sözleşmenin konusu, sebebi ve gerekli ise kanuni şekil koşullarının sağlanması gerekir. Yazılı sözleşmeler ispat kolaylığı sağlaması bakımından önem taşır.
Acentelik sözleşmesi sona erdiğinde acente tazminat isteyebilir mi?
Acentenin yeni müşteriler kazandırması veya müşteri portföyünü büyütmesi ve müvekkilin bu müşterilerden yararlanmayı sürdürmesi halinde, fesih sonrasında tazminat veya denkleştirme talepleri doğabilir.
Ticari borcun vadesinde ödenmemesi halinde hangi haklar talep edilebilir?
9 Ekim 2002 tarihli 231 sayılı KHK ve 2011/7/EU sayılı Direktif uyarınca alacaklı, temerrüt faizinin yanında tahsil masraflarını ve en az 40 Euro tutarındaki götürü tazminatı talep edebilir.
Yabancı yatırımcılar uyuşmazlıklarda tahkim yolunu seçebilir mi?
Evet, yabancı yatırımcılar tahkim anlaşması akdetme hakkına sahiptir ve İtalyan tahkim hukuku Hukuk Muhakemesi Kanunu'nun 806 ile 840. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Öte yandan, yargı yoluna başvurulması öngörülen belirli sivil ve ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuk prosedürünün tüketilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy