4054 Sayılı Kanun Kapsamında Rekabeti Kısıtlayıcı Anlaşmalar ve İrade Uyuşması
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrası, piyasada rekabeti engelleme, bozma veya kısıtlama amacına ya da etkisine yönelen teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır. Sofralık tavuk yumurtası üreticilerine yönelik fiyat tespiti iddialarının incelendiği somut Kurul değerlendirmesinde, Kanun'un 4. maddesi kapsamında karşılıklı irade uyuşmasının arandığı ve tek taraflı rekabeti kısıtlama niyetinin bu koşulu sağlamaya yetmediği belirtilmiştir. Rakipler arası bir toplantıya teşebbüslerden birinin fiyat belirleme amacıyla katıldığını kabul etmesine karşın, diğer teşebbüslerin bölgesel birliktelik gibi amaçlarla hareket ettiği ve rekabeti sınırlama iradelerinin bulunmadığı görülmüştür. Bu doğrultuda Kurul, tek bir teşebbüsün beyanını yeterli bulmayarak irade uyuşmasının varlığını ispata dönük ilave delil aramıştır.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 4Kaynağı aç
Uyumlu Eylem Karinesi ve Fiyat Hareketlerinin Ekonomik Analizi
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre, bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin engellendiği piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Ancak taraflardan her biri ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Yumurta üreticilerine ilişkin iddiaların ele alındığı dosyada piyasadaki arz ve talep dengesi, kişi başı üretim ve tüketim miktarları, ağırlıklı ortalama fiyat hareketleri ile maliyet yapıları analiz edilmiştir. Üretim artışının tüketim artışından fazla olduğu ve olağan piyasa koşullarında fiyat düşüşünün beklendiği bir ortamda; teşebbüslerin fiyatlarının birbiriyle birebir örtüşmediği, benzer tarihlerde gözlenen sert fiyat artışlarının döviz kurundaki yükselişe paralel gerçekleştiği ve kur artışının fiyatlara aynı dönemlerde yansıtıldığı değerlendirilerek teşebbüslerin aralarında fiyat belirlediği iddiası desteklenmemiş kabul edilmiştir.
Rekabet Şikâyetlerinin İncelenmesi ve Somut Olay Değerlendirmeleri
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca meşru bir menfaati bulunan gerçek ve tüzel kişiler rekabet ihlallerine ilişkin şikâyette bulunma hakkına sahiptir. Yumurta üreticilerinin aralarında anlaşarak fiyat tespiti yaptıkları ve perakende satışlarda daha düşük fiyat uygulayarak toptancıların faaliyetlerini zorlaştırdıkları iddiasıyla yapılan şikâyette somut pazar dinamikleri incelenmiştir. İnceleme konusu teşebbüslerin perakende satış faaliyetinin bulunmaması, şikâyetçinin pazardaki tüm aktörler yerine yalnızca sınırlı sayıda üreticiyi şikâyet etmesi ve şikâyetin söz konusu ihlal iddiasına dayanak gösterilen toplantının gerçekleşmesinden yaklaşık iki yıl sonra yapılması nedenleriyle toptancıların faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddiası temelsiz bulunmuştur. Bu çerçevede ihlal bulgusuna ulaşılamaması sebebiyle şikâyetin reddine ve soruşturma açılmamasına karar verilmiştir.
4054 sayılı REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 9Kaynağı aç
Rekabet Kurulu Tedbirleri ve Usuli Değerlendirmeler
4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca Rekabet Kurulu tarafından kararlaştırılacak davranışsal ve yapısal tedbirlerin ihlalle orantılı ve ihlalin etkili biçimde sona erdirilmesi için gerekli olması zorunludur. Yapısal tedbirlere ancak daha önce getirilen davranışsal tedbirlerin sonuç vermediği hallerde başvurulabilir ve bu durumun nihai kararla tespiti halinde ilgililere yapısal tedbire uymaları için en az altı ay süre tanınır. Kanun'un 9. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca Kurul, nihai karar öncesinde ilgili teşebbüslere ihlale ne şekilde son vereceklerine ilişkin görüşlerini yazılı bildirir; ayrıca nihai karara kadar ciddi ve telafi olunamayacak zararların ortaya çıkma ihtimali bulunan hallerde, ihlalden önceki durumu koruyucu nitelikte ve nihai kararın kapsamını aşmayacak biçimde geçici tedbirler alabilir. Somut olayda raportörler, rekabet ihlali bulgusuna ulaşılamadığını ve soruşturma açılmasına gerek olmadığını belirtmekle birlikte; teşebbüslere 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları çerçevesinde piyasada rekabeti kısıtlayıcı anlaşma ve uyumlu eylemlerden kaçınmaları gerektiği yönünde görüş bildirilmesini önerebilmiştir.
Bir teşebbüsün toplantıya fiyat belirleme saikiyle katıldığını ikrar etmesi kartel ihlalini ispata yeterli midir?
Rekabet Kurulu incelemesinde, tek taraflı rekabeti kısıtlama niyetinin 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamında aranan karşılıklı irade uyuşması koşulunu sağlamak için yeterli olmadığına karar verilmiştir. Bir teşebbüsün fiyat tespiti amacıyla toplantıya katıldığını kabul etmesine karşın Kurul bu beyanı yeterli bulmamış, diğer teşebbüslerin iradesini ortaya koyacak ilave delil aramıştır.
Fiyat artışlarının dışsal maliyetlerle açıklanabilmesi fiyat tespiti iddiasını nasıl etkiler?
İlgili Kurul incelemesinde, teşebbüslerin fiyatlarındaki benzer tarihlerdeki radikal artışın döviz kurundaki yükselişe paralel gerçekleştiği ve fiyatların birbiriyle örtüşmediği değerlendirilerek, teşebbüslerin aralarında anlaşarak fiyat belirledikleri yönündeki iddiaların desteklenmediğine karar verilmiştir.
Bir anlaşmanın varlığı ispatlanamadığında teşebbüsler uyumlu eylem sorumluluğundan nasıl kurtulabilir?
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca, bir anlaşmanın varlığı ispatlanamadığında piyasadaki fiyat değişmelerinin, arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin rekabetin kısıtlandığı piyasalara benzerlik göstermesi uyumlu eylem karinesi teşkil eder. Ancak taraflar, ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak şartıyla uyumlu eylemde bulunmadıklarını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy