Karşılıksız Yararlanma Suçu, Cezası ve Etkin Pişmanlık

Karşılıksız Yararlanma Suçu ve Yasal Çerçevesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesinde düzenlenen karşılıksız yararlanma suçu; otomatlar aracılığıyla sunulan hizmetlerden ödeme yapmaksızın yararlanılması, telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli ya da şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmaksızın faydalanılması yahut abonelik esasına dayanan elektrik enerjisi, su veya doğal gazın tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi durumlarında oluşur. Kanun, her bir fiil türü ve yöntemi için ayrı şartlar ve yaptırımlar öngörmüştür.

Suçun Türleri ve Kanunda Öngörülen Cezalar

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesinin birinci fıkrası gereğince, otomatlar vasıtasıyla sunulan ve bedeli ödendiğinde yararlanılabilen bir hizmetten ödeme yapmaksızın yararlanan fail hakkında iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Kanun koyucu bu fıkrada hapis ile adlî para cezasını seçimlik olarak öngörmüştür.

Aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamında, telefon hatları ve frekansları ile elektromanyetik dalgalar vasıtasıyla gerçekleştirilen şifreli ya da şifresiz yayınlardan hak sahibinin veya zilyedin rızası bulunmaksızın yararlanan kimse altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

Abonelik esasına dayalı olarak sağlanan elektrik enerjisi, su veya doğal gazın, hak sahibinin rızası dışında ve kullanım miktarının tespitini engelleyecek biçimde tüketilmesi halinde ise Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası tayin edilir.

Kaçak Elektrik, Su ve Doğal Gaz Kullanımında Tipiklik Şartları

Abonelik esasına tabi elektrik, su veya doğal gazın tüketiminde suçun vücut bulabilmesi için, eylemin tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde gerçekleştirilmesi gerekir. Hizmetin bir sayaçtan geçirilmesi suretiyle kullanılması ve harcanan miktarın tespit edilebilmesi durumunda, kişi abone olmadan kullansa dahi tüketim miktarının belirlenmesini engelleme unsuru gerçekleşmeyeceğinden karşılıksız yararlanma suçu meydana gelmez ve uyuşmazlık özel hukuk borç ilişkisi olarak kalır.

Elektrik borcu sebebiyle mühürlenen sayacın borcu ödendikten sonra kurum görevlilerince elektriğin açılmaması üzerine mührün sökülerek elektriğin sayaçtan geçirilmek suretiyle kullanıldığı somut uyuşmazlıklarda, borcun ödenip ödenmediği ve elektriğin açılıp açılmadığı araştırılarak failin suç kastı değerlendirilir.

Köy yerinde tesis edilen su kullanım düzenini bozmak suretiyle sayaçsız su kullanılması eylemi, 7478 sayılı Köy İçme Suları Hakkında Kanun kapsamında kabahat niteliğinde değerlendirildiğinden karşılıksız yararlanma suçunu oluşturmaz.

Başkasına ait kurulu sayacın çıkışından rıza dışı enerji alınması eyleminde farklı hukuki yaklaşımlar bulunmaktadır. Bir yaklaşıma göre, taraflar arasında abonelik ilişkisi kurulması mümkün olmadığından ve enerjinin taşınır mal sayılmasına ilişkin hükmün mülga olması sebebiyle karşılıksız yararlanma veya hırsızlık suçu oluşmayıp uyuşmazlık hukuki ihtilaf niteliğindedir. Diğer yaklaşıma göre ise failin yalnızca kendi sayacına müdahale etmesi şart olmayıp, başkasına ait sayaçtan geçtikten sonra ayrı bir hat çekerek ve ayrı bir sayaçtan geçirmeksizin kullanım yapılması hâlinde de tüketilen miktarın belirlenmesi engellendiğinden suç oluşabilmektedir.

Etkin Pişmanlık ve Zararın Giderilmesi

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca karşılıksız yararlanma suçunda fail, azmettiren veya yardım edenin pişmanlık göstererek mağdurun, kamunun ya da özel hukuk tüzel kişisinin uğradığı zararı soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin etmesi halinde kamu davası açılmaz. Zararın kovuşturma aşamasında hüküm verilinceye kadar tamamen karşılanması durumunda ise verilecek ceza üçte birine kadar indirilir.

Etkin pişmanlık kapsamında karşılanması gereken miktar, vergiler dahil cezasız gerçek zarardır. Failin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilmesi için kamu kurumlarının veya özel kuruluşların kaçak kullanım nedeniyle kestiği cezaları ödeme yükümlülüğü bulunmamaktadır.

Zararın tazminine bağlanan etkin pişmanlık imkânı sınırsız bir hak niteliğinde değildir; Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca fail bu fıkra hükmünden iki defadan fazla yararlanamaz.

Soruşturma Evresinde Bildirim ve Usuli Sonuçlar

Soruşturma makamınca şüpheliye zararın ödenmesi olanağının hatırlatılması hususunda farklı hukuki görüşler ileri sürülmektedir. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 2022/6677 Esas ve 2022/16053 Karar sayılı ilamında; katılan kurumun uğradığı vergili cezasız zararın ödenmesi halinde kamu davası açılamayacağının, ödeme süresi ve yerinin soruşturma merciince şüpheliye bildirilmeden dava açılmasının iddianamenin iadesi sebebi olduğu ve bu eksikliğe rağmen açılan davada kovuşturma aşaması tamamlanmadan borcun ödenmesi halinde safhadan dönülmezlik ilkesi uyarınca düşme kararı verilerek adli sicile kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Diğer bir hukuki yaklaşımda ise Cumhuriyet savcısının zararın tazmini konusunda şüpheliye ihtarda bulunmasını zorunlu kılan açık bir yasal düzenlemenin bulunmadığı ve bu gerekçeyle iddianamenin iade edilemeyeceği savunulmaktadır.

Seçenek Yaptırımlar, HAGB ve Cezanın Ertelenmesi

Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan suç tiplerinde hapis cezası ile adlî para cezası seçenek olarak öngörüldüğünden, mahkemenin hapis cezasını tercih etmesinin ardından bu cezayı adlî para cezasına çevirmesi hukuken mümkün değildir. Buna karşılık, aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan kaçak elektrik, su veya doğal gaz kullanımı sebebiyle alt sınırdan tayin edilen hapis cezaları adlî para cezasına çevrilebilmektedir.

Karşılıksız yararlanma suçu sebebiyle hükmolunan hapis veya adlî para cezası hakkında yasal koşulların varlığı durumunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir; aynı şekilde hapis cezasının ertelenmesi hükümlerinin uygulanması da mümkündür.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy