Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczedilemez. Bu yasak, kamu yararının kişi alacağından üstün tutulmasına, hukuk devletinde devletin borcunu ödeyeceği kabulüne ve devletin bir kurumunun diğerine karşı kuvvet uygulayamayacağı düşüncesine bağlanır. Haciz, malın mülkiyetini borçludan almaz; yalnız tasarruf yetkisini sınırlar.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 82Kaynağı aç
Haczedilemeyen mallar ve icra memurunun incelemesi
İcra ve İflas Kanunu’nun 82 nci maddesinin birinci fıkrası, devlet mallarını ve mahsus kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen malları haczolunamayacaklar arasında sayar. İcra memuru, haczi istenen mal veya hakkın haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebi kabul eder ya da reddeder.
Malın kamu malı niteliğini kazanması
Malın kamu malı sayılması için kamu hizmetine tahsis edilmesi ve bu tahsisin hukuken tanınması gerekir. Bu nitelik kamulaştırma, bağış, tahsis, imar ve planlama kararları, özel kanunlar veya devletin iktisadi faaliyetleri yoluyla doğabilir.
Devlet ve idare aleyhine takip ile ilamın yerine getirilmesi
Devlet ve kamu tüzel kişileri aleyhine icra takibi kural olarak başlatılabilir; ancak bu yol özel düzenlemelere bağlıdır. Devlete karşı takip öncesinde idari yargıda veya genel mahkemelerde dava yoluna gidilmesi ve borcun mahkeme kararıyla kesinleşmesi aranır. Kesinleşen kararla borçlu olduğu belirlenen devlet, borcu ödemekle yükümlü olur.
İdari yargıda, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğini idare gecikmeksizin yerine getirir. Bu süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Belli bir miktar paranın ödenmesine ilişkin hüküm ile her türlü davada hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderleri, alacaklının veya vekilinin yazılı bildirdiği banka hesabına, bu bildirimden itibaren aynı usulle yatırılır. Süre içinde ödeme yapılmazsa ilam genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 28Kaynağı aç
Tazminat ve vergi davalarında idare, mahkeme kararının tebliğ tarihi ile ödeme tarihi arasındaki süre için 6183 sayılı Kanun’un 48 inci maddesine göre belirlenen tecil faizi oranında faiz öder. Kararın davacıya tebliği ile banka hesap numarasının idareye bildirildiği tarih arasında geçen süreye faiz işlemez. İdari para cezaları ve kamu borçlarında ise devlet aleyhine klasik icra takibi başlatılmaz; tahsilat, devletin kendi icra organlarıyla kendi içinde yürütülür.
Belediye mallarında haciz yasağı ve takip sınırı
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesine göre belediyenin proje karşılığı borçlanma yoluyla elde ettiği gelirleri, şartlı bağışları, kamu hizmetlerinde fiilen kullanılan malları ile tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez. İcra dairesi haciz kararı almadan önce belediyeden borca yeter miktarda haczedilebilecek mal göstermesini ister. On gün içinde yeterli mal beyan edilmezse yapılacak haciz, alacak miktarını aşacak şekilde yapılamaz.
5393 sayılı BELEDİYE KANUNU m. 15Kaynağı aç
Kamu iktisadi teşebbüsleri ve belediyelere karşı icra takibi başlatılabilir ve bu takipler sonucunda malları haczedilebilir. Kamu hizmetini aksatacak malların haczinden ise kaçınılmalıdır. Belediye mallarına karşı suç işleyenler devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. 2886 sayılı Kanun’un 75 inci maddesi belediye taşınmazları hakkında da uygulanır. Belediyenin haciz koyma yetkisi, kendi alacaklarını tahsil için kanundan doğan sınırlı bir yetkidir; belediye idari tahsil yolları veya yetkili merciler aracılığıyla hareket eder ve keyfi haciz uygulayamaz.
Haczedilebilecek unsurlar, kamu haczi ve haciz türleri
Kamu kurumları bakımından kira geliri, ticari faaliyet geliri, malların satışından elde edilen gelir, fon ve bütçeler ile varlık ve haklar haczedilebilecek unsurlar arasında sayılır. Bu sayım, devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar hakkındaki yasağı ortadan kaldırmaz.
Kamu haczi ile özel haciz arasındaki temel fark, alacaklının kamu gücünü kullanması ve tahsil usulünün özel kanuna dayanmasıdır. Özel hacizde çerçeve İcra ve İflas Kanunu, kamu haczinde ise 6183 sayılı Kanun’dur. Ayrıca haciz; takibin kesinleşmesinden sonra satışa cevaz veren kesin haciz, itirazın geçici kaldırılması üzerine yapılabilen geçici haciz ve elde edilen parasal değer alacağı tam karşılamazsa istenebilen ilave haciz olarak üçe ayrılır.
Devlet malları haczedilebilir mi?
Hayır. İcra ve İflas Kanunu’nun 82 nci maddesine göre devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar haczedilemez.
Belediyenin hangi gelir ve malları haczedilemez?
Proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetinde fiilen kullanılan mallar ile belediyenin tahsil ettiği vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez.
Belediyeye hacizden önce ne sorulur?
Haciz kararı alınmadan önce belediyeden borca yeter miktarda haczedilebilecek mal göstermesi istenir. On gün içinde yeterli mal bildirilmezse haciz, alacak miktarını aşacak şekilde yapılamaz.
İdari yargıdaki para kararı ne zaman icraya konulabilir?
Belli bir miktar paranın ödenmesine ilişkin hüküm, alacaklının veya vekilinin yazılı bildirdiği banka hesabına, bu bildirim tarihinden itibaren 2577 sayılı Kanun’un 28 inci maddesinin birinci fıkrasındaki usul ve esaslar çerçevesinde yatırılır. Bu süreler içinde ödeme yapılmazsa ilam genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur.
Haciz malın mülkiyetini değiştirir mi?
Hayır. Haciz mülkiyeti değiştirmez; yalnız tasarruf yetkisini sınırlar. Bundan sonra satış, paraya çevirme ve bedelin alacaklıya dağıtımı gündeme gelir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

