Kaçınılmazlık Kavramı ve Hukuki Niteliği
Kaçınılmazlık; teknik ve hukuksal açıdan fennen önlenmesi mümkün bulunmayan durumları ifade eder. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında belirtilen tüm tedbirleri eksiksiz biçimde almış olması şartında bile meydana gelmesinin önüne geçilemeyen fiili durum ve neticeler kaçınılmaz kabul edilir.
Gerçekleşen vaka irade harici veya önlenemez nitelikte görünse dahi, kanundan veya sözleşmeden kaynaklanan bir borca yahut davranış kuralına aykırılık tedbir alınmak suretiyle bertaraf edilebiliyorsa kaçınılmazlık halinin varlığı kabul edilemez. Bilim ve teknolojideki gelişmeler, somut hadisede kurala ve borca aykırı neticelerin önüne geçilmesine zemin hazırlamaktadır.
Tam Kaçınılmazlık Durumunda Kusur Dağılımı ve Hakkaniyet Ölçüsü
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca hakim, tazminatın kapsamı ile ödenme şeklini somut durumun icaplarına ve özellikle kusurun ağırlık derecesine göre belirler; tazminatın dönemsel irat tarzında ifasına hükmedilirse borçlunun teminat göstermesi zorunludur. İş kazasının tamamen kaçınılmazlıktan kaynaklandığı durumlarda, anılan madde uyarınca hakkaniyet ölçüsü devreye sokularak işverenin yüzde altmış (%60), kazaya uğrayan işçinin ise yüzde kırk (%40) oranında kusurlu sayılması suretiyle tazminat tayini yoluna gidilir.
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 51Kaynağı aç
Kaçınılmaz iş kazasında sorumluluğun taraflara eşit biçimde dağıtılmayarak işverene yüzde altmış oranında sorumluluk payı tanınması; işçinin işveren karşısındaki iktisadi ve fiili güçsüzlüğü, faaliyetten sağlanan menfaat karşılığı yüklenilen külfeti anlatan nimet-külfet dengesi, işçinin korunması ve sosyal devlet ilkesinin gerektirdiği hakkaniyet düşüncesine dayanır.
Kısmi Kaçınılmazlık Hallerinde Kusur ve Tazminat Hesabı
İş kazasının oluşumunda kaçınılmazlık olgusunun salt tek neden olmayıp kısmen etki gösterdiği durumlarda, hadisede belirlenen kaçınılmazlık yüzdesinin yüzde altmışlık (%60) kısmından işverenin kusurlu ve sorumlu tutulması icap eder. Maddi zarar kapsamındaki tazminat hesabında kaçınılmazlık faktörünün bu yönteme uygun biçimde hesaba katılmaması hukuka aykırılık oluşturur.
Temyiz İncelemesi ve Usul Hükümleri
Hesaplama aşamasında kaçınılmazlık oranının dikkate alınmaması kararın bozulmasını gerektirir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373. maddesinin 1. fıkrası uyarınca Yargıtay'ın tamamen veya kısmen bozma kararı, istinaf başvurusunun esastan reddi hükmüne yönelikse bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak dosya kararı veren veya uygun görülecek diğer bir ilk derece mahkemesine, bir sureti de bölge adliye mahkemesine sevk edilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 373Kaynağı aç
Kaçınılmaz iş kazası ne demektir?
İşverenin mevzuatın emrettiği bütün güvenlik önlemlerini almış bulunmasına rağmen teknik ve fenni bakımdan engellenmesi mümkün olmayan olaylar kaçınılmaz iş kazası sayılır.
Tedbirle önlenebilecek durumlarda kaçınılmazlık savunması yapılabilir mi?
Olay harici nitelik taşısa bile mevzuata veya iş akdine ilişkin yükümlülüklerin tedbirle karşılanması imkanı mevcutsa kaçınılmazlık durumundan söz edilemez.
Tam kaçınılmazlık halinde kusur oranları nasıl dağıtılır?
İş kazasının bütünüyle kaçınılmazlıktan doğduğu hallerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 51. maddesindeki hakkaniyet kuralı uyarınca işverene yüzde altmış (%60), işçiye ise yüzde kırk (%40) kusur izafe edilir.
İşverene kaçınılmazlıkta neden daha yüksek kusur oranı verilir?
İşverenin yüzde altmış payla daha fazla sorumlu tutulması; işçinin güçsüzlüğü, nimet-külfet dengesi, işçiyi koruma ilkesi ve sosyal devlet anlayışının hakkaniyet icaplarından ileri gelir.
Kaçınılmazlık kısmen etkili olduğunda işverenin kusuru nasıl belirlenir?
Kısmi kaçınılmazlık tespit edildiğinde saptanan kaçınılmazlık yüzdesinin yüzde altmışlık payı işverenin kusur ve sorumluluğuna ilave edilerek zarar hesabı yürütülür.
Kaçınılmazlık payının hesaba katılmaması temyiz aşamasında nasıl sonuç doğurur?
Kaçınılmazlık payının gözetilmemesi bozma nedeni sayılır; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 373. maddesinin 1. fıkrası gereğince bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak dosya ilk derece mahkemesine gönderilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy