Türkiye'de vize veya ikamet süresi sona erdiği halde kalmaya devam eden tüm yabancıları kapsayan genel ve koşulsuz bir af yürürlükte bulunmamaktadır. Yabancılara yönelik çalışma izni düzenlemesinin kapsamı bir anlatımda yalnızca çocuk bakıcılığı, hasta ve yaşlı bakımı ile ev işleri gibi ev hizmetleriyle sınırlandırılmakta; başka bir anlatımda ise kırsal alanlarda veya çiftliklerde çobanlık benzeri işlerde çalışan yabancıları da kapsadığı belirtilmektedir. Bu imkânın süresinin ne zamana kadar devam edeceği net olmayıp geçici nitelikte bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.
Çalışma İzni Düzenlemesinin Şartları ve Kapsamı
Çalışma izni düzenlemesinden yararlanabilmek için yabancının Türkiye'ye pasaport ve geçerli bir vize ile yasal yollardan giriş yapmış olması zorunludur. Pasaportsuz veya yasa dışı yollarla ülkeye giriş yapan yabancılar bu düzenlemenin kapsamına dahil edilmemiştir. Başvuru yapacak yabancının pasaport geçerlilik süresinin en az 8 ay olması, şartlı giriş yapmamış bulunması ve Türkiye'de bulunduğu dönemde geri gönderme merkezine düşmemiş olması gerekmektedir.
Düzenlemeden faydalanacak kişinin adli sicil kaydının temiz olması ve hakkında mahkeme tarafından verilmiş bir sınır dışı etme veya giriş yasağı kararının bulunmaması şarttır. Ayrıca yabancı çalıştırmak üzere başvuruda bulunacak işverenin yabancının giderlerini karşılayabilecek mali güce sahip olduğunu göstermesi amacıyla aylık gelirinin en az asgari ücretin 4 katı tutarında olması aranmaktadır.
Kaçak Durumdaki Yabancıların Çıkış İşlemleri ve Para Cezası
Yasal kalış süresi dolmasına rağmen ülkede bulunmayı sürdüren yabancıların Türkiye'den fiilen çıkış yapmadan yeni bir ikamet izni almaları hukuken mümkün değildir. Bir yabancının ikamet izni temin edebilmesi için ülkeye usulüne uygun şekilde geçerli pasaport ve vizeyle giriş yapmış olması kuraldır. Vize ya da ikamet süresini ihlal eden yabancılar, ülkeden ayrılırken hudut kapısında kaçak kaldıkları süreye göre hesaplanan vize ihlali para cezasını ödeyerek çıkış yapabilmektedir.
Kaçak kaldıkları dönemin idari para cezasını ödeyerek ülkeden çıkan yabancılar, sonradan bir üniversite kaydı yaptırarak öğrenci vizesi veya çalışma izni aldıkları takdirde haklarındaki Türkiye'ye giriş yasağı kararı etkisiz hale gelebilmektedir. Hakkında giriş yasağı bulunan kişilerin ülkeye yeniden gelebilmesi için idare mahkemesinde dava açılarak karara karşı itiraz yoluna gidilmesi mümkün olmakla beraber bu hukuki süreç zaman alıcı ve sonucu belirsiz bir yol teşkil edebilmektedir. Bunun yanı sıra öğrenci, çalışma, aile birleşimi, tedavi amaçlı veya resmi görev vizesi gibi istisnai olarak sağlanan meşruhatlı vizelerle ülkeye giriş imkânı da bulunmaktadır.
6458 Sayılı Kanun Kapsamında Türkiye'ye Giriş Yasağı Esasları
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakınca görülen yabancıların Türkiye'ye girişi Genel Müdürlükçe yasaklanabilmektedir. Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların ülkeye girişi ise Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır. Kanuna göre giriş yasağının azami süresi beş yıldır; ancak kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi bir tehdit bulunması halinde bu süre Genel Müdürlük tarafından en fazla on yıl daha uzatılabilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesinin dördüncü fıkrasına göre vize veya ikamet izni süresi dolmuş olup durumu yetkili mercilerce tespit edilmeden önce Türkiye'den çıkmak üzere valiliklere başvuran ve hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, para cezalarını ödemeleri ve belirlenen süreleri aşmamaları kaydıyla giriş yasağı konulmayabilir. Kanunun 56. maddesi çerçevesinde Türkiye'yi terke davet edilenlerden süresi içinde çıkanlar hakkında da idarenin takdiriyle giriş yasağı uygulanmayabilir. Genel Müdürlük yürürlükteki giriş yasağını kaldırabileceği gibi bu yasak saklı kalmak şartıyla yabancının belirli süreyle ülkeye girişine izin verebilmektedir. Yabancıların ülkeye kabulü ayrıca kamu düzeni, kamu güvenliği, kamu sağlığı, idari para cezaları ve kamu alacakları gerekçesiyle ön izin şartına bağlanabilir.
Yasal Kalış, Kiralama, Evlilik ve Bildirim Kuralları
Yasal kalış süresi devam eden ve kaçak durumda bulunmayan yabancılar, oturma izinleri olmasa dahi doğrudan çalışma izni alabilmektedir; mevzuat gereğince çalışma izni ikamet izni yerine geçmektedir. Diğer taraftan oturma izni bulunmayan yabancıya ev kiralayan taşınmaz sahiplerine yönelik doğrudan uygulanacak özel ve bağımsız bir idari para cezası düzenlemesi bulunmamaktadır.
İçişleri Bakanlığı düzenlemeleri çerçevesinde, Türkiye'de yasal oturma izni bulunmayan yabancıların resmi nikah yapması engellenmiştir. Bu uygulama, kaçak yabancıların Türk vatandaşları ile evlilik tesis ederek vatandaşlık elde etmelerinin önüne geçilmesi amacıyla tatbik edilmektedir. Öte yandan 10 Şubat 2022 tarihinden sonra ülkeye giriş yapan Azerbaycan vatandaşlarına dönük ikamet affı 31 Aralık 2024 tarihinde sona ermiştir.
Kaçak kalan yabancılar için genel bir af var mıdır?
Türkiye'de kaçak kalan tüm yabancıları kapsayan genel ve koşulsuz bir af bulunmamaktadır. Mevcut düzenlemenin yalnızca ev hizmetlerinde çalışanlara yönelik olduğu ifade edilmekle birlikte kırsal alanlarda çalışanları da kapsadığı yönünde farklı açıklamalar bulunmakta ve uygulamanın geçici bir imkân niteliği taşıdığı belirtilmektedir.
Kaçak yabancı Türkiye'den çıkış yapmadan ikamet izni alabilir mi?
Yasal kalış süresi dolduğu halde ülkeden ayrılmayan yabancıların Türkiye'den çıkış yapmadan ikamet izni almaları hukuken mümkün değildir. Bir yabancının ikamet izni alabilmesi için öncelikle Türkiye'ye geçerli pasaport ve vize ile mevzuata uygun şekilde giriş yapmış olması şarttır.
Vize ihlali yapan kaçak yabancılar nereye şikayet edilir?
İzinsiz veya vize süresini aşarak Türkiye'de kalan yabancılar YİMER 157 veya Polis İmdat 155 hatları aranarak yetkili birimlere bildirilebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy